دفترچۀ سرّی یکی از پیشرفتهترین دستگاههای رمزگذاری جهان بعد از 80 سال پیدا شد
اسناد گمشده مربوط به یک دستگاه رمزگذاری بسیار پیشرفته آلمانی که حتی از «انیگما» پیچیدهتر بود، سرانجام در بایگانیهای جمهوری چک پیدا شد.
فرادید| نزدیک به هشتاد سال پس از پایان جنگ جهانی دوم، پژوهشگران مجموعهای از اسناد مهم در تاریخ رمزنگاری را در آرشیوهای شهر پراگ کشف کردند. این اسناد شامل دفترچههای اصلی دستگاه رمزگذاری «اشلوسلگِرِت ۴۱» است؛ دستگاهی فوقسری که در زمان جنگ توسط آلمان نازی استفاده میشد و از نظر فنی حتی پیشرفتهتر از دستگاه معروف انیگما به شمار میرفت.
به گزارش فرادید؛ این کشف در پژوهشی دانشگاهی توسط سه پژوهشگر انجام شد که اسناد را در دو مرکز آرشیوی در پراگ پیدا کردند: مؤسسه تاریخ نظامی و آرشیو خدمات امنیتی. در میان این مدارک، دستورالعملهای استفاده از دستگاه، قوانین رمزگذاری و حتی جدولهای اصلی کلیدهای رمز دیده میشود؛ جدولهایی که ارتش آلمان در هفتههای پایانی جنگ در سال ۱۹۴۵ از آنها استفاده میکرد.
برای تاریخنگاران و متخصصان رمزنگاری، این کشف بسیار مهم است، زیرا تا پیش از این اطلاعات فنی درباره SG-41 بسیار محدود بود و نمونههای باقیمانده از این دستگاه نیز بسیار اندک بودند.
دستگاهی پیشرفتهتر از انیگما
دستگاه انیگما پس از آنکه رمز آن توسط متفقین شکسته شد، شهرت زیادی پیدا کرد. اما دستگاه SG-41 که در سال ۱۹۴۱ توسط مخترع آلمانی فریتس مِنزر طراحی شد، از نظر فنی بسیار پیچیدهتر بود.
برخلاف انیگما که بر اساس روتورهای الکتریکی کار میکرد، SG-41 کاملاً مکانیکی بود و بر اساس سیستم «پین و زبانه» عمل میکرد؛ مفهومی که ابتدا توسط متخصص رمزنگاری سوئدی بوریس هاگلین توسعه یافته بود.
این دستگاه دارای شش چرخ چرخان بود که روی آنها پینهای قابل تنظیم قرار داشت. این پینها میتوانستند فعال یا غیرفعال باشند و وضعیت آنها بر اساس کلیدهای رمز روزانه تنظیم میشد. هنگامی که اپراتور حرفی را روی صفحهکلید مینوشت، دستگاه با توجه به وضعیت پینها یک عدد شبهتصادفی تولید میکرد و آن عدد به حرف اصلی اضافه میشد تا متن رمز ایجاد شود.
برای رمزگشایی نیز همان عملیات بهصورت معکوس انجام میشد؛ یعنی با استفاده از دستگاهی که دقیقاً همان تنظیمات را داشت، همان مقدار از متن رمز کم میشد تا متن اصلی به دست آید.
پژوهشگران میگویند این دستگاه دو ویژگی نوآورانه داشت که کار رمزگشایی را بسیار دشوار میکرد.
ویژگی نخست حرکت نامنظم چرخها بود. در بسیاری از دستگاههای رمز، چرخها طبق الگوهای قابل پیشبینی حرکت میکنند. اما در SG-41 هر چرخ میتوانست بر حرکت چرخهای دیگر تأثیر بگذارد و باعث تغییرات نامنظم در موقعیت آنها شود. این موضوع تشخیص الگوهای تکراری ــ که یکی از روشهای اصلی شکستن رمز است ــ را بسیار سخت میکرد.
ویژگی دوم عملکرد معکوسکننده در چرخ ششم بود. اگر پین خاصی در این چرخ فعال میشد، وضعیت پینهای سایر چرخها برعکس میشد؛ یعنی پینهای فعال غیرفعال و پینهای غیرفعال فعال میشدند. این تغییر ناگهانی رفتار دستگاه را کاملاً عوض میکرد و لایه دیگری از پیچیدگی به رمز میافزود.
به همین دلیل SG-41 یکی از پیشرفتهترین دستگاههای رمزگذاری مکانیکی در دوران جنگ جهانی دوم به شمار میرود.
اسناد کشفشده در آرشیوهای پراگ
بخش مهمی از اسناد در مؤسسه تاریخ نظامی پراگ پیدا شد. در آنجا پوشهای با عنوان «دستورالعملهای رمزگذاری ورماخت» کشف شد که شامل چند سند اصلی آلمانی در وضعیت بسیار خوب بود. مهمترین آنها دفترچه راهنمای رسمی استفاده از SG-41 و نسخه تغییریافته آن (SG-41Z) بود که تاریخ آن به ۲ سپتامبر ۱۹۴۴ برمیگشت.
این جدولها بسیار ارزشمند هستند زیرا نشان میدهند این دستگاه در روزهای پایانی جنگ چگونه مورد استفاده قرار میگرفت.
در آرشیو خدمات امنیتی نیز سندی ۴۱ صفحهای به زبان چکی کشف شد که شامل توضیح فنی دستگاه و تحلیل رمز آن توسط سرویسهای اطلاعاتی چکسلواکی پس از جنگ بود. این موضوع نشان میدهد که چکسلواکی احتمالاً پس از جنگ یک نمونه از این دستگاه را در اختیار داشته و آن را بهطور دقیق بررسی کرده است.
یکی از نکات جالبی که اسناد روشن کردهاند، وزن زیاد این دستگاه است. با وجود اینکه SG-41 برای ارتباطات میدانی طراحی شده بود، وزن خود دستگاه حدود ۱۰ کیلوگرم بود و با درپوش و پایه محافظ به حدود ۱۷ کیلوگرم میرسید.
