آخرین باری که قطب جنوب «یخ» نداشت چه زمانی بود؟
قطب جنوب امروزه تقریباً به طور کامل با لایهای ضخیم از یخ به ضخامت چند مایل پوشیده شده است. اما همیشه اینطور نبوده و سوال این است که آخرین بار چه زمانی قطب جنوب یخ نداشته است؟
فرادید| کارشناسان میگویند این کلاهک یخی که ما به آن قطب جنوب میگوییم، از نظر زمینشناسی نسبتاً جدید است. اریک ولف، زمینشناس اقلیمی از دانشگاه کمبریج، میگوید: «حدود ۳۴ میلیون سال پیش، اولین بار یخچالهای قطب جنوب شکل گرفتند. قبل از آن، این منطقه شبیه شمال کانادای امروزی بود، با تندرا و جنگلهای مخروطی».
به گزارش فرادید؛ اما چه عواملی باعث سرد شدن زمین و شکلگیری یخ شد؟
دمای جهانی نقش مهمی در گستردگی یخها دارد. حدود ۵۰ میلیون سال پیش، زمین حدود ۱۴ درجه سانتیگراد گرمتر از امروز بود، اما طی ۱۶ میلیون سال بعد، دما بهتدریج کاهش یافت. در حدود ۳۴ میلیون سال پیش، در دورهای که به آن مرز ائوسن-اُلیگوسن میگویند، دمای زمین حدود ۸ درجه سانتیگراد بالاتر از امروز بود.
دو عامل اصلی باعث سرد شدن زمین و شکلگیری یخچالها شدند:
- کاهش میزان دیاکسید کربن در جو، که باعث کاهش گرمای محبوس شده در زمین شد.
- حرکت قارهها و جدا شدن آمریکای جنوبی از قطب جنوب، که باعث ایجاد تنگه درِیک شد و جریانهای آب جدیدی به نام جریان محیطی قطبی شکل گرفت. این جریان، قطب جنوب را از بقیه جهان جدا کرده و ورود هوای گرم به این منطقه را دشوار کرد.
بین ۶۰ تا ۵۰ میلیون سال پیش، غلظت دیاکسید کربن در جو بسیار بالا بود، حدود ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ قسمت در میلیون، یعنی ۲.۵ تا ۵ برابر میزان فعلی. کاهش CO2 در مرز ائوسن-اُلیگوسن باعث شد زمین به نقطهای برسد که یخچالها بتوانند شکل بگیرند. علاوه بر این، فرآیندهای زمینشناسی مانند فرسایش سنگها و فعالیتهای آتشفشانی نیز بر میزان دیاکسید کربن تأثیر داشتند و به شکلگیری یخها کمک کردند.
شواهد علمی از تغییرات یخچالها
تحلیل ایزوتوپهای اکسیژن در پوستههای دریایی موجودات کوچک نشان میدهد که حدود ۳۴ میلیون سال پیش نسبت اکسیژن سبک به اکسیژن سنگین تغییر کرده است. این نشانهای است که محققان آن را شروع شکلگیری یخچالهای قطب جنوب تفسیر میکنند.
آیا قطب جنوب میتواند دوباره بدون یخ شود؟
به گفته تینا ون دِ فلیردت، شیمیدان زمین از کالج امپریال لندن: «این امکان وجود دارد. زمین قبلاً این تجربه را داشته و دوباره میتواند بدون یخ شود».
اگرچه احتمال ندارد فعالیت انسان باعث ذوب کامل یخچالهای قطب جنوب شود، اما کنترل تغییرات اقلیمی و حفظ یخها امروز اهمیت حیاتی دارد تا بدترین سناریو رخ ندهد.
