عکس| سفر به دوران صفوی در کاروانسرای «بلادشاپور» کهگیلویه

بازدید از کاروانسرای «بلادشاپور» به عنوان تنها میراث تاریخی ثبت شده کهگیلویه و بویراحمد در فهرست جهانی یونسکو سفری به عمق تاریخ و تمدن ایران زمین در دوره صفویه است.

از آنجا که کشورمان ایران به دلیل قرار گرفتن در شاه‌راه تجارتی شرقی به غربی یعنی چین تا دریای مدیترانه از دیرباز در ایجاد راه‌های نظامی، تجارتی و ساختمان‌های وابسته به آن نقش بارزی ایفا می‌کرد و سالانه تعداد زیادی از مسافران به این سرزمین سفر می‌کردند، تعداد پرشماری سازه با نام کاروانسرا در این سرزمین کهن احداث شده که کارکردشان خدمت‌رسانی به مسافران بود،یکی از این کاروانسراها در شهر تاریخی دهدشت مشهور به بلاد شاپور قرار دارد.

قدم زدن در این سازه تاریخی تنها یک سیر و سیاحت ساده نیست بلکه آشنایی با زندگی هموطنان در دوره صفوی است اینجا فارغ از اخبار جنگ مسافران لحظاتی از آرامش را تجربه می‌کنند.

کاروانسرا «بلادشاپور» که در ضلع غربی بافت تاریخی دهدشت واقع شده دارای ۳۷ حجره و ۳۰ ایوان است یکی از بزرگترین کاروانسراهای ایران محسوب می‌شود و حدود یکهزار و ۶۰۰ متر مربع مساحت دارد،این بنای زیبای تاریخی دارای ۲ ورودی در شمال و جنوب است و از طریق یک ایوان به حیاط مرکزی متصل می‌شود و حجره‌های کاروانسرای یاد شده دارای سقف‌های گنبدی شکل هستند و به شکل تزئینات گچبری و آجرکاری درست شده است.

کاروانسرای «بلاد شاپور»به سبکی ساخته شده که برخی از حجره به یکدیگر راه دارند و می‌توان در بین آنان رفت و آمد کرد و در داخل ایوان‌ها طاقچه‌هایی برای گذاشتن اشیاء و نیز دودکش تعبیه شده،کف حیاط با سنگ‌های لاشه ‌ای بزرگ سنگ‌ فرش شده و سطح آن را اندکی پایین‌تر از کف حجره‌ها ساخته شده است.

در حیاط کاروانسرای دهدشت چاه آبی به چشم می‌خورد که به نظر می‌رسد برای تامین آب مورد نیاز کاروانیان ساخته شده،برای دسترسی به پشت بام راه پله مارپیچ و باریکی در ضلع شمالی آن قرار دارد.

این بنای تاریخی که به دلیل قرار داشتن در شهر دهدشت و پایداری سازه آن مورد توجه کارشناسان قرار گرفته، در قرون متمادی به دلایل مختلفی چون نظامی، تجاری و مذهبی توسعه و تکامل یافته به عنوان نخستین اثر میراث فرهنگی استان در فهرست یونسکو ثبت شده است .

این کاروانسرای به‌جا مانده از عصر طلایی صفویه در بافت تاریخی و منحصربفرد بلادشاپور دهدشت مرکز شهرستان کهگیلویه روز ۲۶ شهریور(۱۷ سپتامبر ۲۰۲۳)، در چهل‌وپنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو (UNESCO) در شهر ریاض عربستان به همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی در ایران ثبت جهانی شد.

بافت تاریخی دهدشت مقصد دوستداران تاریخ و تمدن ایرانی

رییس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان کهگیلویه گفت:کاروانسرای بلاد شاپور یکی از برجسته‌ترین بناهای تاریخی استان به شمار می‌رود که هرساله میزبان شمار زیادی از علاقه‌مندان به تاریخ و تمدن ایرانی است.

مهدی عدالتمند تاکید کرد: اگرچه به علت جنگ تحمیلی گردشگری نوروز امسال رونق سال‌های گذشته را ندارد اما امسال هم شماری از هموطنان از بنای تاریخی کاروانسرای دهدشت بازدید کردند.

وی بیان کرد:مسافرانی که برای مشاهده میراث تاریخی دهدشت به این شهرستان سفر می‌کنند می‌توانند همچنین دشت‌های گندمزار در حاشیه رود مارون و آیینه آب باران با عطر بهار نارنج، سد مارون تا بلندای نیر و قاصدک‌های کوه سیاه و صدای پای آبشار کمردوغ را به تماشا بنشینند.

باستان شناسان از قدمت بافت تاریخی دهدشت می گویند

سرپرست تیم کاوش های باستان شناسی ارگ تاریخی گفت:براساس کاوش‌های باستان شناسی در ارگ تاریخی صورت گرفته مشخص شده که شکل‌گیری شهر دهدشت دست کم به قرون سوم هجری برمی‌گردد.

حسین سپیدنامه افزود:اگر درب چوبی امامزاده حمزه معصوم (ع) را به عنوان سند ارزشمندی از دوره آل بویه در نظر بگیریم می توان ادعا کرد یکی از مراکز تشیع در سده‌های سوم و چهارم هجری، شهر دهدشت بوده است.

وی ادامه داد:این ادعا را نشانه‌های حضور اسماعیلیان در منطقه نیز تقویت می‌کند که دارای قلعه‌های زیادی در کهگیلویه و بویراحمد تا پایان دوره سلجوقی بوده‌اند.

سپیدنامه تاکید کرد:اهمیت قرون سوم و چهارم هجری در ارتباط با دهدشت از آن روست که گیلویه و نوادگان او در این مدت نقش مهمی در تامین امنیت پایدار داشته اند بنابراین، احتمال شکل گیری شهر در این دوره دور از ذهن نیست.

سرپرست تیم کاوش های باستان شناسی ارگ تاریخی در خصوص ارگ تاریخی بلاد شاپور در دهدشت تاکید کرد:ارگ ، حاکم نشین شهر و رکن اصلی شهر در کنار مسجد جامع و بازار شهر هر ناحیه‌ای است که معمولا در هنگام طراحی شهرها مدنظر مهندسان قرار می‌گیرد.

وی عنوان کرد:ارگ به طور معمول محل سکونت درباریان و تشکیلات حکومتی بوده و در مطالعه ساختار اجتماعی و سیاسی ادوار مختلف مورد توجه بوده است.

سپیدنامه خاطرنشان کرد: با توجه به فضاهای اداری موجود در ارگ دهدشت، در صورت کاوش، می‌تواند شواهد مرتبط با مدیریت اداری جنوب غربی ایران را ارایه دهد زیرا حاکم نشین این شهر طی دوره صفویه، تا نواحی خلیج فارس را تحت مدیریت خود داشته است.

وی تاکید کرد:معمولا تاریخ و تحولات یک شهر با تاریخ ارگ گره خورده است بنابراین، هر گونه مطالعه ای در خصوص تاریخ شکل گیری شهر دهدشت ابتدا باید با مطالعه این عنصر شهری آغاز شود.

این پژوهشگر سازه های تاریخی افزود:ارگ تاریخی دهدشت با توجه به اینکه در گوشه شرقی شهر واقع شده در نوع خود منحصربفرد است و مطالعه و کاوش آن می تواند به تکمیل مطالعات شهر ایرانی اسلامی کمک فراوانی نماید.

سپیدنامه تصریح کرد:ارگ دهدشت حدود ۱۵۰ متر طول و ۱۰۰ متر عرض و حدود یک و نیم هکتار وسعت دارد که متاسفانه بخش هایی از برج و باروی آن برای ساخت فضاهای آموزشی کاملا تخریب شده و از بین رفته است.

نگاهی به شهر تاریخی دهدشت

شهر تاریخی دهدشت که در غرب کهگیلویه و بویراحمد قرار دارد از شمال به جادهٔ اصفهان، از شرق به چرام، از غرب و جنوب غربی به سوق و شهر بهبهان و از جنوب به شهر دوگنبدان منتهی می‌شود،این شهر با ۴۵ هکتار وسعت یکی از بزرگترین بافت های تاریخی کشور به شمار می‌آمد که البته این بافت به دلایل توسعه شهرنشینی تخریب شد و هم اینک ۳۷ هکتار از این شهر قدیمی باقی مانده است.

شهر تاریخی دهدشت متشکل از کاروانسرا، مسجد، امامزاده،بازار، حمام و ارگ به عنوان یکی از منزلگاه‌های مسیر کاروان های مسیر اصفهان به ارجان و عراق و سوریه شاخص ترین جاذبه گردشگری شهر تاریخی دهدشت است.

بلادشاپور به عنوان یکی از مهمترین یادگارهای معماری نیاکان ایرانی در کهگیلویه و بویراحمد، در بردارنده روح زندگی و سبک معماری کهن ایران زمین محسوب می‌شود که موجودیت آن از ایران باستان آغاز و در قرون متمادی به دلایل مختلفی چون نظامی، تجاری و مذهبی توسعه و تکامل یافته که وجود بیش از ۲ هزار خانه، مسجد، حمام، کاروانسرا و بازار بزرگ در این بافت قدیمی نشان از اهمیت بالای آن دارد.

منبع: ایرنا