درباره لوپوس و سایر بیماری‌های خودایمنی

بیماری لوپوس که به دلیل تنوع علائمش به بیماری هزار چهره معروف است، یکی از مجموعه بیماری‌های خودایمنی است که میلیون‌ها نفر دیگر را در سراسر دچار خود می‌کند - بیماری‌ای که درمان آن دشوار است، شیوع آن رو به افزایش است و یکی از بزرگترین معماهای پزشکی است.

 بیماری به دلیل تنوع علائمش به بیماری هزار چهره معروف است، یکی از مجموعه بیماری‌های خودایمنی است که میلیون‌ها نفر دیگر را در سراسر دچار خود می‌کند - بیماری‌ای که درمان آن دشوار است، شیوع آن رو به افزایش است.

این «آتش به خودی» دستگاه ایمنی در بیماری‌های خودایمنی اشکال متفاوتی به خود می‌گیرد: در بیماری ام‌اس به اعصاب آسیب می‌رساند، در آرتریت روماتوئید مفاصل را ملتهب می‌کند، در بیماری شوگرن چشم‌ها و دهان را خشک می‌کند، در دیابت نوع یک سلول‌های تولیدکننده انسولین را از بین می‌برد، در میوزیت (التهاب عضلات) و میاستنی گراویس عضلات را ضعیف می‌کند - و در لوپوس می‌تواند باعث ویرانی در کل بدن شود.

حدود ۱۴۰ بیماری خودایمنی شناسایی شده‌اند که بسیاری از آنها نادر هستند، اما در مجموع علت اصلی ناخوشی‌های مزمنی هستند که اغلب نامحسوس هستند.

سیستم ایمنی بدن شما چندین روش همپوشان برای شناسایی و حمله به باکتری‌ها، ویروس‌ها یا سایر عوامل مضر دارد. این روش‌ها شامل آموزش سربازان کلیدی - سلول‌های T و سلول‌های B تولیدکننده آنتی‌بادی - برای تشخیص عوامل «بیگانه» از عوامل «خودی» است، نیز می‌شوند.

هدف از این آموزش‌ها متعادل کردن ظریف پاسخ ایمنی است، به خصوص با توجه به اینکه میکروب‌ها گاهی اوقات ویژگی‌هایی مشابه مولکول‌های انسانی را به خود می‌گیرند تا بتوانند سیستم دفاعی بدن را گیج کرده و از آن عبور کنند. دستگاه ایمنی دارای محافظ‌های داخلی برای محدود کردن هرگونه سلول بدرفتار است و بیماری‌های خودایمنی زمانی ایجاد می‌شوند که این دستگاه از حالت تعادل خارج می‌شود.

ژن‌های متعددی که در عملکردهای مختلف دستگااه ایمنی دخیل هستند، می‌توانند افراد را مستعد ابتلا به بیماری‌های خودایمنی رایج کنند. این بدان معناست که اگر یکی از اعضای خانواده بیمار باشد، دیگر اعضای خانواده ممکن است در معرض خطر بیشتری باشند. چنین ژن‌هایی می‌توانند شامل انواعی باشند که زمانی اجداد ما را از تهدیدات دیرینه از جمله طاعون محافظت می‌کردند، اما امروزه می‌توانند باعث ایجاد یک دستگاه ایمنی بیش‌فعال شوند که به خود بدن آسیب می‌رساند.

اما ژن‌ها تعیین‌کننده همه چیز نیستند و عوامل غیرژنتیکی نیز بر پاسخ ایمنی تاثیر می‌گذارند، مانند عفونت‌ها، داروهای خاص، سیگار کشیدن، آلاینده‌ها نقش بزرگی دارند. در لوپوس، حتی آفتاب‌سوختگی شدید نیز ممکن است یک عامل دخیل باشد.

این عوامل غیرژنتیکی در نهایت تعادل دستگاه ایمنی را به هم می‌زنند.

و زنان بیشتر از مردان به بیماری‌های خودایمنی مبتلا می‌شوند، شاید به دلیل استروژن یا کروموزوم X اضافی آنها. این امر به ویژه در لوپوس مشهود است؛ زنان ۹۰ درصد مبتلایان به لوپوس را تشکیل می‌دهند و اغلبشان هم مانند خانم ویلسون در سنین جوانی هستند.

یک مشکل دیگر در لوپوس دوره‌های شعله‌ور شدن بیماری است که علائم به طور ناگهانی و قابل توجهی بدتر می‌شوند. علت ایجاد این علائم آزارنده همان پروتئین‌های التهابی است که باعث درد و خستگی در طول سرماخوردگی یا آنفلوآنزا می‌شوند و به طور مداوم در بدن بیماران مبتلا به بیماری‌های خودایمنی سیستمیک مانند لوپوس جریان دارند.

گروهی از سلول‌های سفید خون به نام نوتروفیل‌ که اکثریت این سلول‌ها را تشکیل می‌دهند، نخستین پاسخ‌دهندگانی هستند که به محل جراحت یا عفونت در بدن وارد می‌شوند. دانشمندان تصور می‌کنند که اختلال کارکرد این سلول‌ها در برخی از بیماری‌های خودایمنی دخیل هستند.

برخی از انواع نوتروفیل‌ها، مواد داخلی خود را به بیرون می‌ریزند تا ساختارهای چسبناکی مانند تار عنکبوت تشکیل دهند که میکروب‌ها را به دام می‌اندازند و می‌کشند. نوتروفیل‌ها در این فرآیند می‌میرند.

اما بیماران مبتلا به لوپوس و برخی بیماری‌های دیگر، نوتروفیل‌های غیرطبیعی دارند که مقدار زیادی از این ساختارها را تشکیل می‌دهند. ممکن است این وضعیت باعث شود که سایر سیستم‌های دفاعی دستگاه ایمنی به اشتباه بقایای حاصل را به عنوان عامل بیگانه تشخیص ‌دهند و یک واکنش زنجیره‌ای به دنبال آید.

یکی دیگر از ویژگی‌های رایج بیماران مبتلا به تعدادی از بیماری‌های خودایمنی، به ویژه زنان این است که اغلب در سنین بسیار جوانی دچار حملات قلبی و سکته مغزی می‌شوند. تحقیقات اخیر نشان می‌دهند که همان ساختارهای چسبنده با تله‌های خارج سلولی نوتروفیل (NETS)، ممکن است در این مورد هم دخیل باشند؛ با آسیب رساندن به رگ‌های خونی و ایجاد تصلب شرایین که در شرایط معمول در افراد سالمند ایجاد می‌شود.

هر عاملی که باعث ایجاد لوپوس شود،این بیماری علائم مختلف و گیج‌کننده‌ای دارد و درمان‌های موجود می‌توانند برخی از بیماران را بدون علامت نگه دارند، اما برخی دیگر را خیر.

این تفاوت نشان می‌دهد که لوپوس یک بیماری واحد نیست و در واقع شامل عارضه‌های متعددی است که برخی عوامل ایجادکننده مشترک دارند.

منبع: همشهری