کشف سلیقه خاص پشه‌ها؛ چرا پشه‌ها بعضی افراد را بیشتر نیش می‌زنند؟

حتما برای شما هم پیش آمده که در یک دورهمی دوستانه در فضای باز، متوجه شوید پشه‌ها فقط سراغ یک یا دو نفر از جمع می‌روند و کاری به بقیه ندارند. چرا برخی از ما بیشتر از دیگران طعمه این حشرات مزاحم می‌شویم؟ یک مطالعه جدید علمی نشان می‌دهد که دلیل این اتفاق، سلیقه متفاوت گونه‌های مختلف پشه‌هاست؛ به طوری که برخی از آن‌ها مردان را ترجیح می‌دهند و برخی دیگر دیوانه بوهای خاصی از پوست بدن هستند.

پیچیدگی‌های بوی بدن انسان؛ رازی هزارتو

پشه‌ها یکی از سرسخت‌ترین دشمنان ما هستند و بیش از یک میلیون سال است که انسان‌ها را نیش می‌زنند. آن‌ها ناقل بیماری‌های بسیار خطرناکی مانند تب دنگی، زیکا، تب زرد و مالاریا محسوب می‌شوند.

دانشمندان مدت‌هاست می‌دانند که پشه‌ها برای پیدا کردن طعمه خود از ترکیب عواملی مانند دی‌اکسید کربن تنفس، گرمای بدن و بوی پوست استفاده می‌کنند. اما مشکل اینجاست که بوی بدن انسان، ترکیب بسیار پیچیده‌ای از بیش از ۱۰۰۰ ترکیب آلی فرار و میکروبیوم‌های پوست است. همین تنوع بی‌نظیر باعث شده تا تشخیص دقیق اینکه کدام بو پشه را جذب می‌کند، بسیار دشوار باشد. با وجود اینکه تحقیقات قبلی نشان داده بودند انسان‌ها میزان جذابیت متفاوتی برای حشرات دارند، اما تا پیش از این مطالعه، هیچ‌کس به بررسی سلیقه گونه‌های مختلف پشه در مواجهه با افراد متفاوت نپرداخته بود.

آزمایش بزرگ: ۳ نوع پشه در برابر ۱۱۹ انسان

گروهی از محققان برای بررسی این موضوع، واکنش سه گونه از خطرناک‌ترین پشه‌های جهان (که ناقل بیماری‌هایی چون زیکا، تب دنگی و ویروس نیل غربی هستند) را در برابر ۱۱۹ داوطلب آزمایش کردند.

آن‌ها در یک محیط کنترل‌شده، دست داوطلبان را در دستگاهی مخصوص (بویایی‌سنج) قرار دادند تا میزان تمایل پشه‌ها به سمت بوی پوست هر فرد اندازه‌گیری شود. نتایج این آزمایش پرده از حقایق جالبی برداشت:

مردان، طعمه لذیذ یکی از گونه‌ها: در میان این سه گونه، پشه‌ای به نام «آئدس اجیپتی» (Aedes aegypti) به شدت انسان‌دوست بود؛ به طوری که ۸۹ درصد از آن‌ها مستقیما به سمت بوی انسان پرواز کردند. نکته عجیب‌تر اینکه، این تنها گونه‌ای بود که تمایل بسیار آشکار و معناداری به نیش زدن مردان نسبت به زنان نشان داد.

تفاوت در سلیقه بویایی: محققان متوجه شدند که وجود ترکیباتی شیمیایی به نام «کتون‌ها» در بوی پوست، باعث جذب شدید یک گونه خاص می‌شود، در حالی که گونه‌های دیگر دقیقا جذب افرادی می‌شدند که این ترکیبات در بدنشان وجود نداشت.

آهنرباهای متفاوت: فردی که برای یک نوع پشه به شدت جذاب بود، برای گونه‌ای دیگر کاملا بی‌اهمیت جلوه می‌کرد.

به گفته محققان این پروژه: «هر گونه از پشه‌ها واکنش متفاوتی به افراد نشان داد. این یعنی پشه‌ها برای پیدا کردن ما هم از نشانه‌های مشترک و هم از نشانه‌های کاملا اختصاصی استفاده می‌کنند.»

تغییر یک باور قدیمی در دنیای علم

جرونیمو آلنکار، یکی از متخصصان برجسته در زمینه سلامت عمومی که در این تحقیق حضور نداشته، این کشف را یک گام بزرگ ارزیابی می‌کند. او می‌گوید: «اینکه متوجه شدیم گونه‌های مختلف پشه بر اساس ترکیبات شیمیایی پوست، افراد متفاوتی را در اولویت قرار می‌دهند، یک پیشرفت مهم است. این یافته، دیدگاه ما را از سوالِ چه چیزی پشه را جذب می‌کند؟ به سوالِ کدام انسان، کدام پشه را جذب می‌کند؟ تغییر داد.»

دلیل این تفاوت سلیقه، ریشه در تکامل دارد. وقتی گونه‌های مختلف پشه از افراد متفاوتی تغذیه کنند یا در ساعات متفاوتی فعال باشند، می‌توانند بدون رقابت با یکدیگر در یک محیط (مانند شهرها) زنده بمانند.

آزمایشگاه در برابر دنیای واقعی

با وجود جذابیت این یافته‌ها، برخی دیگر از محققان نگاه محتاطانه‌تری به این نتایج دارند و به محدودیت‌های آن اشاره می‌کنند:

۱. تاثیر محیط واقعی: در این آزمایش فقط بوی دست افراد سنجیده شده است. در دنیای واقعی، عواملی مثل دی‌اکسید کربن، رطوبت، گرمای کل بدن و حتی رنگ لباس نقش بسیار مهمی در جذب پشه دارند که در این دستگاه نادیده گرفته شده‌اند.

۲. متغیرهای ضعیف: برخی معتقدند تمایل یک پشه به مردان نسبت به زنان در این آزمایش چندان قدرتمند نبوده و ممکن است در محیط شلوغ و پر از متغیرهای دنیای واقعی، این تفاوت اصلا به چشم نیاید.

۳. تفاوت‌های جغرافیایی: نژاد پشه‌ها و ژنتیک انسان‌ها در نقاط مختلف دنیا با هم فرق دارد و این موضوع می‌تواند نتایج متفاوتی رقم بزند.

در نهایت، کارشناسان تاکید می‌کنند که اگرچه تفاوت بوی بدن و دمای پوست قطعا در میزان جذابیت ما برای پشه‌ها تاثیرگذار است، اما این مطالعه بیشتر بر اساس همبستگی‌ها انجام شده و هنوز به آزمایش‌های گسترده‌تری در محیط‌های طبیعی نیاز است تا به عنوان یک قانون قطعی پذیرفته شود.

منبع:عصر ایران