تصاویر| ۱۵ فیلم برتر تاریخ سینما در مورد مصر باستان؛ از Caesar and Cleopatra تا Stargate

مصر باستان موضوعی است که بسیاری را مجذوب خود می‌کند، بنابراین طبیعی است که سینما نیز از آن به عنوان سوژه استفاده کرده باشد. بااین‌حال، متأسفانه بیشتر فیلم‌هایی که درباره مصر باستان ساخته شده‌اند واقعاً بد بوده‌اند؛ حتی افتضاح.

در میان دریایی از فیلم‌های درجه‌دو و کم‌کیفیت درباره یکی از قدیمی‌ترین تمدن‌های بشری، پیدا کردن یک فیلم خوب درباره این موضوع می‌تواند بسیار دشوار باشد. اما چند جواهر پنهان در میان این آثار وجود دارد. اگر چه برخی از آن‌ها فیلم‌های پرهزینه و بلاک‌باستری هستند، اما بیشترشان آثاری کمتر شناخته شده هستند که امروزه آن‌طور که باید درباره‌شان صحبت نمی‌شود. اگر مصر باستان برایتان جذاب است، حتماً باید این فیلم‌ها را ببینید.

بهترین فیلم‌ها در مورد مصر باستان

۱۵ – The Scorpion King: Book of Souls (2018)

۱۴ – Mummies (2023)

۱۳ – Asterix & Obelix: Mission Cleopatra (2002)

۱۲ – Caesar and Cleopatra (1945)

۱۱ – The Egyptian (1954)

۱۰ – The Prince of Egypt (1998)

۹ – The Extraordinary Adventures of Adèle Blanc-Sec (2010)

۸ – Stargate (1994)

۷ – Agora (2009)

۶ – The Mummy’s Hand (1940)

۵ – Land of the Pharaohs (1955)

۴ – The Mummy (1932)

۳ – Cleopatra (1963)

۲ – The Mummy (1999)

۱ – Indiana Jones and the Raiders of the Lost Ark (1981)

۱۵- The Scorpion King: Book of Souls (2018)

مجموعه The Scorpion King اسپین‌آفی از سری فیلم‌های The Mummy در دهه‌های ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ است و به‌نوعی نقش پیش‌درآمد را ایفا می‌کند. این فیلم‌های فانتزی تماشاگران را به سال‌های اوج مصر باستان می‌برند و داستان صعود شخصیت اصلی، یعنی پادشاه عقرب، به قدرت را دنبال می‌کنند. در مجموع، این فرانچایز بازخوردهای بسیار ضعیفی دریافت کرده است؛ تا حدی که بیشتر فیلم‌های آن مستقیماً برای عرضه خانگی ساخته شدند و حتی به اکران سینمایی نرسیدند. به‌جز فیلم اول، هیچ‌کدام از قسمت‌ها اکران سینمایی نداشتند، بااین‌حال به نحوی آن‌قدر موفق بودند که ساخت دنباله‌ها ادامه پیدا کند. اما بیشتر این آثار واقعاً بد هستند؛ حتی فاجعه.

اما پنجمین و آخرین قسمت این سری فیلم، برخلاف انتظار همه، واقعاً جذاب از کار درآمده است. اکشن فیلم به‌طرز غیرمنتظره‌ای هیجان‌انگیز بوده و به نظر می‌رسد سازندگان واقعاً برای ساخت آن اهمیت قائل بوده‌اند و صرفاً برای کسب درآمد سریع آن را تولید نکرده‌اند. فیلم از نظر ساخت هم کیفیت بالایی دارد و هم برای طرفداران قدیمی و هم برای تماشاگران تازه‌وارد تجربه موفقی بوده است. این فیلم بدون تردید بهترین اثر در کل مجموعه The Scorpion King محسوب می‌شود و در حال حاضر امتیاز رضایت ۷۹ درصدی مخاطبان را در راتن تومیتوز دارد؛ امتیازی که به‌مراتب بهتر از سایر قسمت‌های این سری است.

۱۴- Mummies (2023)

Mummies یک انیمیشن خانوادگی محصول کشور اسپانیاست، اما به‌طور کامل به زبان انگلیسی ساخته شده. داستان فیلم درباره سه مومیایی مصری است که از دل مصر باستان دوباره زنده می‌شوند و در جست‌وجوی یک حلقه افسانه‌ای، سفری را از جهان مردگان آغاز می‌کنند؛ سفری که در نهایت آن‌ها را به لندن قرن بیست‌ویکم می‌کشاند. طبیعتاً این جابه‌جایی زمانی و مکانی باعث شکل‌گیری موقعیت‌های عجیب و کمدی زیادی می‌شود، چراکه آن‌ها سعی می‌کنند دنیایی کاملاً جدید و فرهنگی را درک کنند که حتی در زمان زندگی‌شان هم نمی‌توانستند تصورش را بکنند.

این انیمیشن واقعاً دست‌کم‌گرفته شده است. منتقدان چندان از آن استقبال نکردند، اما مخاطبان، از کودکان گرفته تا بزرگسالان، واکنش بسیار مثبتی به آن نشان داده‌اند. درست است که بخش زیادی از فیلم مستقیماً در فضای مصر باستان نمی‌گذرد، اما بالاخره صحبت از مومیایی‌هاست؛ موجوداتی که عملاً مترادف با مصر باستان هستند. نباید انتظار داشت که این فیلم درس تاریخ بدهد، اما اگر به‌دنبال یک ماجراجویی کمدی و خانوادگی هستید که تصور می‌کند فرعون‌ها در دنیای مدرن چگونه زندگی می‌کردند، Mummies می‌تواند انتخاب مناسبی برای شما باشد.

۱۳- Asterix & Obelix: Mission Cleopatre (2002)

این فیلم کمدی فرانسوی که بر اساس کمیک‌های مشهور آستریکس و به‌طور خاص، داستانی از سال ۱۹۶۵ ساخته شده، در واقع دومین اقتباس سینمایی از این روایت محسوب می‌شود. پیش از آن، یک نسخه انیمیشنی در سال ۱۹۶۸ ساخته شده بود، اما نسخه لایو-اکشن جدیدتر، هم شناخته‌شده‌تر است و هم عموماً اعتبار بیشتری دارد. داستان فیلم حول یک توافق خیالی میان سزار (آلن شابه) و کلئوپاترا (مونیکا بلوچی) می‌چرخد تا معبدی را در زمانی رکوردشکن بسازند؛ در این میان، ملکه از آستریکس (کریستین کلاویه) و اوبلیکس (ژرار دوپاردیو) کمک می‌گیرد.

نقدهای منتقدان و واکنش تماشاگران درباره این فیلم تقریباً یکسان بو دو هر دو گروه آن را در سطح کیفی مشابهی ارزیابی کردند. همان‌طور که انتظار می‌رود، با یک کمدی کاملاً اغراق‌آمیز و دیوانه‌وار طرف هستیم که هیچ شباهتی به تاریخ واقعی ندارد، اما واقعاً خنده‌دار است؛ درست همان چیزی که از این مجموعه انتظار می‌رود. علاقه‌مندان مصر باستان قطعاً از فضای داستان، شوخی‌های ابزورد و لحن خاص فیلم لذت خواهند برد.

۱۲- Caesar and Cleopatra (1945)

فیلم Caesar and Cleopatra بر اساس نمایشنامه‌ای از ویلیام برنارد شاو نوشته سال ۱۹۰۱ ساخته شده است. همان‌طور که از عنوان آن پیداست، داستان این فیلم به رابطه عاشقانه میان ژولیوس سزار (کلود رینز)،سیاستمدار رومی و کلئوپاترا هفتم (ویوین لی)، ملکه مصر به عنوان یکی از آخرین و مشهورترین فراعنه تاریخ می‌پردازد. این دو در جریان جنگ داخلی سزار در مصر، که در قرن نخست پیش از میلاد رخ داد، رابطه‌ای واقعی داشتند؛ دوره‌ای که هم‌زمان با سال‌های پایانی جمهوری روم و امپراتوری مصر بود.

فیلم تصمیم گرفته کاملاً به متن منبع وفادار بماند و تقریباً هیچ تغییری در دیالوگ‌ها ایجاد نکند؛ گفت‌وگوها عملاً کپی مستقیم متن نمایشنامه هستند، که لزوماً نکته منفی محسوب نمی‌شود. با وجود نامزدی اسکار، این فیلم با موضوع مصر باستان از نظر تجاری شکست خورد و نتوانست هزینه‌های خود را در گیشه جبران کند. با این حال، منتقدان نگاه مثبتی به فیلم داشتند. این فیلم اثری پرحادثه نیست، اما اقتباسی بسیار خوب از یک نمایشنامه ارزشمند به شمار می‌آید که به لطف زبان سینما، زنده‌تر و تأثیرگذارتر شده است.

۱۱- The Egyptian (1954)

داستان The Egyptian در دوران دودمان هجدهم مصر باستان می‌گذرد؛ دوره‌ای که حدوداً از ۱,۵۵۰ تا ۱,۲۹۲ پیش از میلاد ادامه داشت. فیلم به آشفتگی‌های سیاسی و مذهبی مصر هم‌زمان با ظهور آخناتون می‌پردازد که نقش او را مایکل وایلدینگ بازی می‌کند. آخناتون پس از رسیدن به مقام فرعونی، دین چندخدایی سنتی مصر را کنار گذاشت و به یکتاپرستی روی آورد. او معتقد بود تنها خدا، خورشید یا «آتون» است و تلاش کرد این باور را گسترش دهد؛ اقدامی که باعث دشمنی شدید کاهنان شد.

فیلم ناآرامی‌های سیاسی و اجتماعی دوران حکومت آخناتون را به تصویر می‌کشد و چهره‌های تاریخی دیگری مانند نفرتیتی (آنیترا استیونز) و هورمحب (ویکتور میچور) نیز در آن حضور دارند. هرچند برخی بخش‌های فیلم شاید برای مخاطب امروزی، قوی و قابل پذیرش باشد، اما از نظر تاریخی اثری آموزنده به‌شمار می‌رود. جزئیات زیادی نادیده گرفته شده، اما فیلم تصویری کلی از رویدادهای واقعی ارائه می‌دهد که بسیاری از مخاطبان از آن‌ها آگاه نیستند. برای علاقه‌مندان مصر باستان، این فیلم بدون تردید اثری دیدنی و ضروری است.

۱۰- The Prince of Egypt (1998)

The Prince of Egypt در ذات خود فیلمی مذهبی است و در ابتدا با هدف جذب مخاطبان یهودی و مسیحی ساخته شد. با این حال، حتی اگر پیرو هیچ‌یک از این ادیان نباشید یا اصلاً دیدگاه مذهبی نداشته باشید، باز هم با اثری فوق‌العاده روبه‌رو هستید. این انیمیشن محصول دریم‌ورکس، تمام ویژگی‌های یک موزیکال کلاسیک انیمیشنی در سطح دیزنی را دارد؛ از ترانه‌های پرانرژی و جذاب پاپ گرفته تا سبک بصری چشم‌نواز. داستان عمدتاً بر اساس کتاب خروج در عهد عتیق روایت می‌شود؛ جایی که موسی (با صدای وال کیلمر) قوم بنی‌اسرائیل را از بردگی مصر نجات می‌دهد، در حالی که برادر ناتنی‌اش، فرعون رامسس (رالف فاینز)، با این کار مخالفت می‌کند.

شکوه بصری فیلم خیره‌کننده است و قطعات موسیقایی آن جزو بهترین آثار دریم‌ورکس به‌شمار می‌روند. آهنگ‌هایی مانند The Plagues و Playing With the Big Boys تا مدت‌ها در ذهن باقی می‌مانند. فیلم در کنار مضامین ابراهیمی، سرشار از اسطوره‌ها و نمادهای مصر باستان است. هرچند از نظر تاریخی کاملاً دقیق نیست، اما یک ماجراجویی باشکوه در دل تاریخ محسوب می‌شود که فارغ از باور دینی، برای هر مخاطبی جذاب است و بدون تردید یکی از بهترین فیلم‌های ساخته‌شده درباره مصر باستان به‌شمار می‌آید.

۹- The Extraordinary Adventures of Adèle Blanc-Sec (2010)

فیلم The Extraordinary Adventures of Adèle Blanc-Sec اثری فرانسوی است که بر اساس مجموعه کمیک‌هایی از ژاک تاردی ساخته شده. در این نسخه لایو-اکشن، نقش آدل را لوئیز بورگوئن بازی می‌کند که با ظرافت و جذابیت خاصی به این نویسنده خیالی جان می‌بخشد و در کنار او چند تن از شخصیت‌های تکرارشونده کمیک‌ها نیز حضور دارند. در این ماجراجویی، آدل راهی مصر می‌شود تا آرامگاه رامسس دوم را کشف کند، اما آنچه در آنجا می‌یابد، بسیار فراتر از انتظارش است.

فیلم فقط به مضامین مصر باستان محدود نمی‌شود؛ دایناسورها (بله، واقعاً)، و مقدار قابل‌توجهی درام تاریخی نیز در آن حضور دارند که در پاریس اوایل قرن بیستم جریان دارد. معمولاً چنین ترکیبی می‌تواند نشانه زیاده‌روی یک فیلم باشد، اما در اینجا همه عناصر به‌خوبی در کنار هم قرار گرفته‌اند و نتیجه، یک فیلم ماجراجویانه هیجان‌انگیز و به‌شدت دست‌کم‌گرفته‌شده است.

۸- Stargate (1994)

Stargate در زمان اکران اولیه با استقبال بسیار ضعیفی روبه‌رو شد، اما در سال‌های اخیر به‌تدریج به یک اثر کالت تبدیل شده و بسیاری از مخاطبان اکنون ارزش‌های آن و جهان سینمایی پس از آن را بهتر درک می‌کنند. در اینجا، کرت راسل در نقش یک باستان‌شناس ظاهر می‌شود که به‌طور اتفاقی به یک شیء باستانی در مصر دست پیدا می‌کند؛ شیئی که با فعال شدن، دریچه‌ای به سیاره‌ای بیابانی در دوردست‌ها باز می‌کند. این سیاره، آبی‌دوس، محل زندگی مردمی است که به گویشی از زبان مصر باستان صحبت می‌کنند و همین موضوع نشان می‌دهد که مصریان باستان احتمالاً از این دروازه برای سفر به آنجا استفاده می‌کرده‌اند.

اگر ترکیب اسطوره‌های مصری با چاشنی علمی–تخیلی برایتان جذاب است، این فیلم دقیقاً مناسب شماست. داستان با برخورد انسان‌های مدرن با فرهنگی که هزاران سال پیش از میان رفته، و همچنین مضامین کیهانی درباره تأثیر انسان بر جهان همراه می‌شود. Stargate اثری کلاسیک اما به‌طرز ناعادلانه‌ای دست‌کم‌گرفته‌شده است و تجربه‌ای متفاوت ارائه می‌دهد که بسیار جذاب خواهد بود.

۷- Agora (2009)

Agora فیلمی ساخته شده در اسپانیا، اما به زبان انگلیسی است و بازیگران مطرحی در آن حضور دارند. نقش اصلی را ریچل وایس بازی می‌کند که در قالب شخصیت واقعی هیپاتیا ظاهر می‌شود؛ فیلسوفی که در اسکندریه و در قرن چهارم و پنجم میلادی زندگی می‌کرد، زمانی که مصر بخشی از امپراتوری روم شرقی به‌شمار می‌رفت. هیپاتیا نه‌تنها فیلسوف، بلکه ستاره‌شناس نیز بود و به بررسی ایرادهای مدل زمین‌مرکزی رومیان از منظومه شمسی پرداخت.

فیلم در به تصویر کشیدن زندگی هیپاتیا، آزادی‌های تاریخی متعددی به خود می‌گیرد، اما این مسئله در آثار داستانی تاریخی چندان غیرمعمول نیست. با وجود این، هرچند Agora شاهکار محسوب نمی‌شود، اما فیلمی قابل‌قبول است که توجه را به زنی بسیار تأثیرگذار در تاریخ باستان جلب می‌کند؛ شخصیتی که آن‌طور که شایسته بود، مورد توجه قرار نگرفته است. همین نکته به‌تنهایی امتیاز مهمی برای این فیلم محسوب می‌شود.

۶- The Mummy’s Hand (1940)

The Mummy’s Hand یک دنباله غیرمستقیم است که به‌دنبال موفقیت فیلم The Mummy محصول ۱۹۳۲ ساخته شد. این فیلم ترسناک به‌جای تمرکز بر یک مومیایی کاملاً مرده، درباره مومیایی‌ است که به‌وسیله یک کاهن شرور، هزاران سال زنده نگه داشته شده است. فیلم بدون تردید ضعف‌هایی دارد؛ از بودجه نه‌چندان چشمگیر گرفته تا استفاده مجدد از برخی صحنه‌های فیلم اصلی. با این حال، با وجود همه این مشکلات، موفق می‌شود از حد متوسط فراتر برود و به اثری قابل‌قبول و سرگرم‌کننده تبدیل شود.

بازیگران، عوامل و شخصیت‌ها همگی جدید هستند و به‌جای ایمهوتپ، این‌بار با مومیایی‌ به نام خاریس روبه‌رو هستیم که با نوشیدن معجونی اسرارآمیز زنده نگه داشته می‌شود و نمی‌تواند به دوات، جهان پس از مرگ، وارد شود. The Mummy’s Hand شاید کمی مضحک به نظر برسد، اما در مجموع ادامه‌ای سرگرم‌کننده برای فیلم ۱۹۳۲ است؛ اثری که بیش از آنکه یک دنباله مستقیم باشد، حال‌وهوای یک جانشین معنوی را دارد.

۵ – Land of the Pharaohs (1955)

فیلم Land of the Pharaohs با حضور هزاران بازیگر، که بیشتر آن‌ها سیاهی‌لشکر هستند، ساخته شد که کاری بسیار بزرگ و چشمگیر برای زمان خود بود. هرچند امروز کمتر از این فیلم یاد می‌شود، اما در دوران اکرانش یک دستاورد مهم در فناوری و مقیاس تولید سینمایی به حساب می‌آمد و تلاش کرد با تمام توان، یک درام تاریخی حماسی متفاوت خلق کند. داستان درباره فرعون خوفو با بازی جک هاوکینز است؛ همان فرمانروایی که یکی از اهرام بزرگ مصر به نام او شناخته می‌شود، و رابطه عاشقانه‌اش با شاهدخت نِلیفِر با بازی جوآن کالینز نیز در شرایطی روایت می‌شود که مردم از سال‌ها سختی و رنج ساخت اهرام به خشم آمده‌اند.

با وجود صحنه‌های اکشن قابل‌توجه و کلیشه‌های رایج فیلم‌های عاشقانه دهه ۱۹۵۰، این اثر شاید از نظر برخی عناصر دیگر قدیمی شده باشد، اما همچنان ارزش تماشا دارد، به‌ویژه برای علاقه‌مندان اسطوره‌ها و تاریخ مصر. فیلم فرصتی نادر فراهم می‌کند تا مخاطب شاهد بازسازی روند ساخت یکی از کهن‌ترین بناهای جهان باشد؛ بنایی که بعدها به یکی از عجایب هفتگانه دنیا تبدیل شد و کمتر در سینما به آن پرداخته شده است.

۴ – The Mummy (1932)

The Mummy محصول ۱۹۳۲ یک فیلم ترسناک کلاسیک است که نباید آن را با نسخه ماجراجویانه سال ۱۹۹۹ اشتباه گرفت. این فیلم با بازی بوریس کارلوف در نقش ایمهوتپ، مومیایی مخوف داستان، ساخته شده است. کارلوف پیش از آن با ایفای نقش هیولای فرانکنشتاین به شهرت رسیده بود و حضور او در نقشی تازه اما همچنان شرور، جذابیت ویژه‌ای به فیلم می‌دهد.

این اثر یکی از نخستین فیلم‌های محبوبی بود که اسطوره‌شناسی مصر باستان را به‌طور جدی وارد سینما کرد و عملاً مسیر ساخت آثار بعدی را هموار ساخت. هرچند از نظر تجاری به موفقیت برخی فیلم‌های هم‌دوره خود نرسید، اما همچنان تجربه‌ای لذت‌بخش است. در واقع، The Mummy یکی از معدود فیلم‌های ترسناک قابل‌قبول درباره مصر باستان در میان انبوهی از آثار ضعیف در این ژانر محسوب می‌شود.

۳ – Cleopatra (1963)

Cleopatra یک فیلم حماسی جنگی-درام است که شاید از نظر فنی و روایی به‌خوبی دوران انتشار اولیه‌اش نباشد، اما همچنان برای دوستداران مصر باستان اثری دیدنی به‌شمار می‌رود. الیزابت تیلور در نقش کلئوپاترای هفتم، یکی از آخرین فراعنه مصر، بازی می‌کند و داستان در بستر جنگ داخلی ژولیوس سزار در سده نخست پیش از میلاد روایت می‌شود. مقیاس تولید فیلم در زمان خود بی‌رقیب بود و از صدها بازیگر و سیاهی لشگر، دکورهای عظیم، لباس‌ها و صحنه‌آرایی‌های پرجزئیات بهره می‌برد.

از نظر داستانی، فیلم روایت کلئوپاترا را دنبال می‌کند؛ زمانی که او با ژولیوس سزار با بازی رکس هریسون متحد می‌شود، در حالی که سزار علیه سلسله بطلمیوسی که تحت سلطه برادر کلئوپاتراست می‌جنگد. حضور شخصیت‌های تاریخی متعدد و جلوه‌های بصری عظیم، این فیلم را به گزینه‌ای رضایت‌بخش برای علاقه‌مندان تاریخ مصر، به‌ویژه دوران افول امپراتوری، تبدیل کرده است.

۲ – The Mummy (1999)

سه‌گانه The Mummy به‌جز قسمت اول، چندان با استقبال خوبی روبه‌رو نشد و عملاً تنها فیلم ارزشمند آن همان نسخه سال ۱۹۹۹ است. این فیلم یک اثر کاملاً سرگرم‌کننده در قالب یک فیلم درجه دوم خوش‌ساخت محسوب می‌شود. داستان درباره ریک با بازی برندن فریزر است که برای یافتن مقبره ایمهوتپ با بازی آرنولد ووسلو راهی مصر می‌شود، اما به‌زودی مشخص می‌شود گروهی از غارتگران قبر نیز قصد دارند این مومیایی را دوباره زنده کنند.

فیلم سرشار از اکشن و ماجراجویی است. هرچند جلوه‌های ویژه آن با استانداردهای امروزی فاصله دارد، اما The Mummy همچنان یک فیلم کلاسیک و خاطره‌انگیز محسوب می‌شود. با این حال، بهتر است تنها به تماشای همین نسخه ۱۹۹۹ بسنده کرد و سراغ دنباله‌ها، بازسازی‌ها یا مجموعه‌های فرعی آن نرفت، زیرا تقریباً همگی آثار ضعیفی هستند.

۱ – Indiana Jones and the Raiders of the Lost Ark (1981)

Indiana Jones and the Raiders of the Lost Ark نخستین فیلم از مجموعه ایندیانا جونز است و هریسون فورد را در یکی از ماندگارترین نقش‌های تاریخ سینما به‌عنوان این ماجراجوی افسانه‌ای معرفی می‌کند. در این فیلم، ایندیانا جونز برای یافتن صندوق عهد، شیئی قدرتمند که در متون یهودی و مسیحی توصیف شده، راهی مصر می‌شود. هم‌زمان، نازی‌ها نیز در پی دستیابی به این صندوق هستند تا از قدرت آن برای اهداف شوم خود استفاده کنند.

این فیلم به یکی از پایه‌گذاران ژانر ماجراجویی تبدیل شد و استانداردی تعریف کرد که حتی پس از گذشت بیش از چهار دهه همچنان به آن رجوع می‌شود. مقیاس بزرگ، پیوند با محوطه‌های باستان‌شناسی مصر و روایت عاشقانه دلنشین، این اثر را به یک فیلم ماندگار بدل کرده است. Raiders of the Lost Ark نه‌تنها برای هر علاقه‌مند به سینما، بلکه برای دوستداران آثار مرتبط با مصر باستان نیز یک انتخاب ضروری محسوب می‌شود.

منبع: روزیاتو