درمان خانگی بیرونروی و استفراغ
بیرونروی و استفراغ یکی از دلایل پربسامد مراجعه به مراکز اورژانس است که در بسیاری موارد با مصرف داروهای بدون نسخه و «مصرف کافی مایعات» قابل درمان است. اما این داروها کدامند و در چه صورتی برای درمان این مشکل باید به پزشک مراجعه کرد؟
یکی از دلایل پرتکرار مراجعه به مراکز اورژانس، ابتلا به بیرونروی و استفراغ است که در بعضی ایام سال شایع میشود. در حالی که در بسیاری از موارد، نیازی به مراجعهٔ پزشکی نیست و مسئله با مصرف داروهای ساده و بدون نسخه و مراقبت در خانه قابل درمان است. دکتر «علی سهیلیان» پزشک، در این باره توضیح میدهد.
درمان اصلی بیرونروی
بیرونروی از نظر زمانی به سه دسته تقسیمبندی میشود:
حاد: تا ۲ هفته
پایدار: ۲ تا ۴ هفته
مزمن: بیش از ۴ هفته
به گفتهٔ سهیلیان، عوامل عفونی بیشتر باعث بیرونروی حاد میشوند، اما علل بیرونروی مزمن عمدتاً غیرعفونی هستند.
این پزشک، پایه و اساس مراقبت را در بیرونروی حاد، در بزرگسالان و کودکان، «دریافت کافی مایعات» میداند و میگوید «هیچ درمانی بهتر از دریافت مایعات، بهصورت وریدی یا خوراکی، نمیتواند به بیمار کمک کند.»
مایعات خوراکی باشند یا وریدی؟
عاملی که تعیین میکند مایعات بهصورت وریدی یا خوراکی دریافت شوند، میزان کمآبی بدن است که تشخیص آن با پزشک است.
اما بهطور کلی، «تا زمانی که بیمار توانایی خوردن دارد، هوشیار است، دچار خوابآلودگی یا گیجی نیست، تحمل خوراکی دارد (یعنی بعد از خوردن دچار استفراغ نمیشود)، پوست خاصیت ارتجاعی دارد (مثلاً اگر پوست را نیشگون بگیرید سریع به حالت اول برمیگردد)، مخاطها مانند ملتحمهٔ چشم یا دهان، خشک نیستند و پس از ایستادن دچار سرگیجه نمیشود، معمولاً میتوان با مایعدرمانی خوراکی مشکل را برطرف کرد. در غیر این صورت، حتماً باید برای ارزیابی بیشتر به درمانگاههای سرپایی یا خانههای بهداشت مراجعه شود.»
فراموش نکنید که مایعات خوراکی نباید باعث تشدید بیرونروی شوند؛ مانند آبمیوههای صنعتی. بهترین گزینه، انواع سوپ است که بهتر است کمی نمک داشته باشد، اما شور نباشد. با دریافت کافی مایعات، اغلب موارد بیرونروی حاد «خودمحدودشونده» هستند و بهبود مییابند.
آیا میتوان مواد لازم را از طریق دارو دریافت کرد؟
پاسخ سهیلیان به این پرسش «بله» است. محصولاتی در بازار دارویی وجود دارند که به آنها «محلول خوراکی جبران مایعات» یا ORS گفته میشود. این محلولها ترکیبات متفاوتی دارند و دستور مصرف آنها روی بستهبندی درج شده است.
اما به گفتهٔ این پزشک، یک قاعده کلی برای کودکان و بزرگسالان این است که «در ۴ ساعت اول، ۵۰ تا ۱۰۰ میلیلیتر بهازای هر کیلوگرم وزن بدن مصرف شود و سپس به همان میزان مایعی که از طریق بیرونروی یا استفراغ از دست میرود، ORS جایگزین شود. با این روش، مواد از دسترفته جبران میشود.»
آنتیبیوتیک لازم نیست؟
سهیلیان بهجز در مواردی مانند سالمندان، بیماران مبتلا به بیماریهای التهابی روده، زنان باردار، افراد دارای نقص ایمنی و بیماران پیوندی، در سایر موارد آنتیبیوتیک را توصیه نمیکند؛ حتی ممکن است باعث طولانیتر شدن بیماری شود؛ «بهویژه در بیرونروی خونی در اطفال، بههیچوجه نباید خودسرانه آنتیبیوتیک مصرف کرد و حتماً باید به پزشک مراجعه شود.»
او ادامه میدهد «همچنین در برخی موارد خاص، مانند بارداری یا برخی بیماریهای زمینهای، ممکن است پیش از سفر آنتیبیوتیک برای پیشگیری از «بیرونروی مسافران» تجویز شود که این موضوع نیز باید حتماً تحت نظر پزشک باشد.»
داروهای ضدبیرونروی توصیه میشود؟
این پزشک، پاسخ به این سؤال را وابسته به چند شرط میداند؛ «اگر بیرونروی همراه با تب یا خون نباشد و فرد بیماری التهابی روده یا بیماری قلبی مزمن نداشته باشد، میتوان از دارو استفاده کرد.»
اما چه دارویی و به چه صورت؟ «لوپرامید ۲ میلیگرمی؛ ابتدا ۲ قرص همزمان و سپس بعد از هر بار بیرونروی، ۱ قرص. حداکثر مصرف روزانه ۸ قرص است و بیش از دو روز نباید مصرف شود.»
توجه داشته باشید که «لوپرامید برای اطفال توصیه نمیشود و در بارداری و شیردهی نیز منع مصرف دارد.»
آیا مکملها مفید هستند؟
سهیلیان توضیح میدهد «تأثیر مکملها هنوز بهطور قطعی مشخص نشده؛ اما مکملهای حاوی باکتریهای مفید (پروبیوتیکها) در داروخانهها موجودند و میتوانند به کاهش بیرونروی کمک کنند. این موضوع بهویژه در بیرونروی اطفال مورد توجه است.»
آزمایش مدفوع لازم است؟
به گفتهٔ این پزشک، در موارد زیر، بیرونروی حاد نیاز به بررسی بیشتر دارد:
«تب بالا، بیرونروی و درد شکم در افراد بالای ۵۰ سال، بیرونروی در افراد بالای ۷۰ سال، بروز اپیدمی در یک منطقه، مصرف اخیر آنتیبیوتیک، بیرونروی خونی و کمآبی شدید بدن.»
برای استفراغ چه باید کرد؟
استفراغ معمولاً همراه با بیرونروی رخ میدهد و اصول کلی درمان مشابه است، بهجز در بخش دارویی.
سهیلیان توضیح میدهد «داروی رایج ضد استفراغ، اندانسترون است که میتوان آن را به این صورت مصرف کرد: ابتدا یک قرص ۴ میلیگرمی و در صورت نیاز، هر ۴ تا ۸ ساعت تکرار شود.»
برای اطفال (بیش از ۳ ماه)، «دوز مصرفی یکبار در روز است و شربت آن در بازار موجود است. مقدار مصرف شربت را میتوان با تقسیم وزن کودک بر ۴ (به میلیلیتر) محاسبه کرد. اگر کودک تا ۱۵ دقیقه پس از مصرف استفراغ کند، یکبار دیگر میتوان دارو را تکرار کرد.»
فراموش نکنید که «اندانسترون در بارداری، بهویژه در سهماهه اول، توصیه نمیشود و در صورت تهوع و استفراغ در بارداری، حتماً باید به پزشک مراجعه کرد؛ بهویژه پس از هفتهٔ ۲۰.»
نکات مهم در درمان استفراغ
یک درمان خانگی تأییدشده برای استفراغ در بزرگسالان، «زنجبیل» است که به گفتهٔ این پزشک «اثربخشی بالایی دارد و در بارداری نیز بیخطر است. داروهای دیگری هم برای استفراغ وجود دارد که بهتر است با تجویز پزشک مصرف شوند.»
سهیلیان در پایان تأکید میکند «بیماران دچار بیماریهای زمینهای، بهویژه بیماریهای قلبیعروقی، حتماً برای بررسی به درمانگاههای سرپایی مراجعه کنند.»
(نام شربتهای بیرونروی اطفال بهدلیل تجاری بودن ذکر نشده است.)
منبع: فارس
