شاهکار مهندسی ساسانیان در آستانه ثبت جهانی

ساسانیان به منظور جلوگیری از تاخت و تازهای اقوام بیابانگرد آسیای مرکزی و پاسداری از مرزهای کشور و امنیت و آسایش مردم منطقه، دیوار تاریخی گرگان را به عنوان یکی از شاهکارهای مهندسی نظامی خود در شمال شرق ایران ساختند که سومین دیوار طولانی و بلند جهان شناخته می‌شود.

این دیوار پس از دیوار تاریخی چین با ۶ هزار کیلومتر و دیوار آلمان با حدود ۵۵۰ کیلومتر، طولی معادل ۲۰۰ کیلومتر دارد و در کتب کهن به نام‌های مختلفی مانند «دربند گرگان، سد یاجوج و ماجوج، سد اسکندر، سد خسرو، سد انوشیروان، سد قزل آلان و مارسرخ» معرفی می‌شود.

معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گلستان  بیان کرد: پروژه بررسی وضعیت دیوار تاریخی گرگان با رویکرد مطالعه، حفاظت، مرمت و احیا از سال ۱۳۷۸ آغاز شد و تاکنون ۱۰۰ میلیارد ریال در خصوص ساماندهی محوطه پیرامونی دیوار و مرمت، نصب تابلو راهنمایی، بسترسازی و آزادسازی حریم هزینه شده است.

حمید عمرانی رکاوندی افزود: ادامه دار بودن اقدامات صورت گرفته در زمینه ساماندهی محوطه مسیر دیوار تاریخی گرگان به عنوان میراث شاخص معرفی کننده از دوران ایران باستان می‌تواند زمینه را برای جذب بیشتر گردشگران به گلستان فراهم سازد.

وی با اشاره به اینکه دیوار تاریخی گرگان سال ۱۳۸۷ به ثبت ملی رسید، گفت: این اثر به عنوان سومین دیوار طولانی و بلند جهان از سال ۲۰۱۷ در لیست نامزدی ثبت جهانی قرار گرفت و از سال گذشته پرونده مقدماتی آن در حال آماده سازی است.

معاون میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گلستان ادامه داد: در این راستای تصویربرداری هوایی مسیر دیوار بزرگ گرگان و تهیه نقشه‌های رقومی، تکمیل مستندات مورد نیاز پرونده ثبت جهانی، ساماندهی کارگاه‌های کاوش باستان شناسی، ادامه گمانه زنی باستان شناسی، تکمیل و تجهیز پایگاه اطلاع رسانی به منظور ارایه خدمات گردشگری، هماهنگی و هم افزایی بین دستگاهی برای حفاظت پایدار و پیگیری تامین اعتبار از منابع ملی استانی در دست اقدام است.

عمرانی رکاوندی تاکید کرد: بعد از تکمیل پرونده مقدماتی ثبت جهانی دیوار تاریخی گرگان، با جذب اعتبار ادامه کارهای میدانی مانند ساماندهی و مرمت، کاوش و آموزش همچنین آماده سازی زیرساخت‌ها برای حضور توریست‌ها، نصب تابلو راهنما و ایجاد مجتمع‌های گردشگری (هتل، کمپ، رستوران و بوم گردی) در محوطه این اثر تاریخی انجام خواهد شد.

وی خاطرنشان کرد: تاکنون برای ۱۶۲ هکتار از محوطه دیوار تاریخی گرگان سند مالکیت به نام دولت صادر شده است.

به اعتقاد کارشناسان، گردشگران با ایجاد زیرساخت‌های لازم در طول مسیر دیوار تاریخی گرگان با ظرفیت‌های فرهنگی و جاذبه‌های طبیعی و تاریخی، صنایع دستی و خوراکی‌های محلی، آداب و رسوم و موسیقی اقوام ساکن در استان گلستان ساکن آشنا می‌شود و علاوه بر آن از آثار تاریخی جذاب دیگر منطقه مانند برح قابوس، شهر باستانی جرجان و زیارتگاه خالدنبی هم دیدن می‌کنند.

پژوهشگران ایرانی و غیر ایرانی زیادی در رابطه با دیوار بزرگ گرگان تحقیق کردند از جمله نخستین بار اریک اشمیت آمریکایی در سال ۱۳۱۰ خورشیدی با پرواز بر روی شهرهای ایران و دشت گرگان موفق به شناسایی ۱۷۰ کیلومتر از مسیر دیوار بزرگ گرگان و تاسیسات وابسته شد و بستر لازم را برای مطالعات گسترده باستان شناسی فراهم کرد و در دهه ۱۳۵۰ خورشیدی هم مرحوم محمد یوسف کیانی، سرپرست هیات کاوش‌های باستان شناسی دشت گرگان با پرواز مجدد بر روی دیوار بزرگ گرگان موفق به شناسایی مسیر دیوار بزرگ گرگان و تاسیسات وابسته از سواحل شرقی دریای کاسپین تا کوه‌های پیشکمر در ارتفاعات معروف به عرب‌داغ شد که نتایج این بررسی هوایی با همکاری مرحوم محمد مهریار، منجر به ارایه اولین نقشه مسیر دیوار بزرگ گرگان و تاسیسات وابسته و چاپ نتایج اولین کاوش این دیوار گردید.

دیوار بزرگ گرگان دارای ۲۰۰ کیلومتر طول با عرض متوسط ۲/۵ متر بر اساس نتایج کاوش باستان شناسی است که با مصالح آجر و ملات گل احداث شده و در برخی منابع تاریخی ارتفاع این دیوار ۸ تا ۱۰ متر اعلام شده است.

بقایای دیوار تاریخی از کرانه‌های شرقی دریای خزر تا ارتفاعات و دره‌های البرز شرقی در دامنه بیلی کوه (پارک ملی گلستان نزدیک روستای «زاو» در شمال شرقی شهرستان کلاله) قابل مشاهده است اما از این اثر جز به صورت محدود در نواحی شرقی آثار و بقایایی باقی نمانده و بیشتر آن زیر خاک مدفون است.

منبع: ایرنا