بیمه بیکاری زنگ خطر جدید برای بودجه دولت

براساس آخرین آمار اعلام‌شده، ۲۲۳هزار نفر از زمان شروع جنگ درخواست بیمه بیکاری کرده‌اند که با احتساب حدود ۸۰هزار نفری که پیش از این مشمول دریافت بوده‌اند، در نهایت بیش از ۳۰۰هزار نفر متقاضی دریافت بیمه بیکاری هستند.

با وجود وابستگی بیش از پیش این صندوق‌ها به کمک‌های دولتی، انتظار می‌رود این فشار به بودجه دولت منتقل شود که پیش از این نیز براساس تخمین‌ها تا ۸۰۰هزار‌میلیارد تومان کسری برای سال جاری پیش‌بینی شده بود.

 پیش از این سازمان تامین اجتماعی به 210 هزار‌میلیارد تومان به صورت ماهانه برای پرداخت مستمری به بازنشستگان و بیکاران نیاز داشته است که با وجود شرایط جدید این رقم افزایش می‌یابد.

بر این اساس اگر سازمان تامین اجتماعی به هر فرد بیکارشده مبلغ 10‌میلیون تومان به عنوان بیمه بیکاری بپردازد، بالغ بر 2هزار و 200‌میلیارد تومان به صورت ماهانه باید برای حقوق بیکاری افرادی که در دوران جنگ بیکار شده‌اند، به صورت مازاد پرداخت کند. این موضوع با توجه به وضعیت شکننده این صندوق، فشار را بر کسری بودجه دولت افزایش می‌دهد. با این حال اگر شمار درخواست‌کنندگان بیمه بیکاری به یک‌میلیون نفر افزایش یابد، مبلغ ماهانه بیمه بیکاری به 10 هزار‌میلیارد تومان نیز می‌رسد.

بررسی‌ها از وضعیت متقاضیان بیمه بیکاری پس از موج اخیر تعدیل نیرو نشان می‌دهد که روند رسیدگی به پرونده‌ها با کندی قابل‌توجهی همراه است. برخی از افرادی که در دوره جنگ درخواست دریافت بیمه بیکاری ثبت کرده‌اند، با گذشت حدود 5 هفته همچنان در مرحله بررسی پرونده قرار دارند و هنوز پرداختی برای آنها برقرار نشده است. برخی منابع نیز زمان لازم برای برقراری بیمه بیکاری را تا 3 ماه تخمین می‌زنند.

چنین بازه زمانی برای بسیاری از خانوارها چالش‌برانگیز است. در عمل، فردی که شغل خود را از دست می‌دهد معمولا بلافاصله با کاهش شدید درآمد مواجه می‌شود، اما هزینه‌های زندگی مانند اجاره مسکن، خوراک و سایر مخارج ضروری همچنان پابرجاست. در شرایطی که نرخ تورم بالا و فضای اقتصادی با نااطمینانی همراه است، فاصله سه‌ماهه میان بیکار شدن تا دریافت نخستین پرداخت بیمه بیکاری می‌تواند فشار مالی قابل‌توجهی بر خانوارها وارد کند.

برخی کارشناسان یکی از دلایل اصلی طولانی شدن روند بررسی و برقراری بیمه بیکاری را کمبود منابع مالی صندوق‌های مرتبط می‌دانند. به گفته آنها، زمانی که منابع کافی در اختیار نهادهای پرداخت‌کننده وجود نداشته باشد، فرآیند بررسی پرونده‌ها با احتیاط و کندی بیشتری انجام می‌شود تا تعهدات مالی جدید بدون پشتوانه ایجاد نشود. علاوه بر این، محدود بودن منابع می‌تواند موجب صف انتظار برای دریافت مزایا شود.

مرور تجربه کشورهای دیگر نشان می‌دهد که نظام‌های کارآمد بیمه بیکاری معمولا سه ویژگی مشترک دارند: شرایط شفاف و قابل اندازه‌گیری برای دریافت حمایت، مدت پرداخت متناسب با سابقه کاری و فرآیند نسبتا سریع برای رسیدگی به درخواست‌ها. در بسیاری از این کشورها، دریافت مقرری صرفا به معنای پرداخت پول نیست، بلکه با سیاست‌های فعال بازار کار نیز همراه است؛ به این معنا که افراد بیکار در دوره‌های آموزش مهارت، برنامه‌های بازآموزی شغلی و خدمات کاریابی شرکت می‌کنند تا احتمال بازگشت سریع‌تر آنها به بازار کار افزایش یابد.

منبع: دنیای اقتصاد