ردپای ماهیهای 3 متری در رونق یک تمدن باستانی
رشد اولیه شهر باستانی لادوگا ممکن است نه تنها به مسیرهای تجاری و کارگاههای صنایع دستی، بلکه به عاملی بسیار ملموستر نیز مربوط بوده باشد: ماهیهای عظیمالجثه استرجن که از دریاچه لادوگا وارد رودخانه ولخوف میشدند.
فرادید| یک مطالعه جدید باستانشناسی-جانورشناسی بر روی استخوانهای حیوانات از سکونتگاه زملیانویه گورودیشچه در استارایا لادوگا، واقع در منطقه لنینگراد روسیه، نشان میدهد که ماهیگیری نقش مرکزی در تأمین غذا، اقتصاد و شاید حتی تجارت اولیه این شهر داشته است. پژوهشگران بیش از ۶۷ هزار استخوان حیوانی را از لایههای فرهنگی مربوط به قرنهای ۸ تا ۱۷ بررسی کردند و توانستند تقریباً هزار سال تغییرات اقتصادی را در یکی از مهمترین سکونتگاههای قرون وسطایی شمال غرب روسیه ردیابی کنند.
به گزارش فرادید؛ استارایا لادوگا، که امروز با همین نام شناخته میشود، حداکثر تا اواسط قرن ۸ در نزدیکی پاییندست رودخانه ولخوف شکل گرفت. موقعیت آن استراتژیک بود؛ زیرا مسیرهای آبی از این نقطه، جهان بالتیک را به مسیرهایی که به دریای سیاه، بیزانس، منطقه خزر و شرق اسلامی میرسیدند متصل میکرد.
این موقعیت جغرافیایی باعث شد لادوگا به یک مرکز مهم تجارت و صنایع دستی در بالتیک شرقی قرون وسطی تبدیل شود. تحقیقات باستانشناسی سابق، این سکونتگاه را با بازرگانان، صنعتگران، تماسهای اسکاندیناوی، جوامع اسلاو و فینیک و شبکه گستردهای که معمولاً با جهان روس اولیه مرتبط بود، پیوند دادهاند.
اما مطالعه جدید یک بعد تازه به این تصویر اضافه میکند: قبل از آنکه لادوگا به طور کامل بهعنوان یک مرکز شهری و تجاری شناخته شود، اقتصاد اولیه آن احتمالاً به شدت متکی بر ماهیگیری گسترده بوده است.
مقایسه یک استخوان ماهی باستانی با استخوان ماهی امروزی؛ ماهیهای باستانی به وضوح اندازه بسیار بزرگتری داشتهاند
مطالعات قبلی روی بقایای حیوانی استارایا لادوگا انتخابی بود، اما این پروژه مواد جمعآوریشده را بهصورت سیستماتیک و از تمام عمق لایههای فرهنگی بررسی کرد که این امکان را داد تا مراحل مختلف سکونتگاه دقیقتر مقایسه شوند.
نتایج شگفتانگیز بود: در اوایل قرن ۹، بقایای ماهی به طور چشمگیری در لایههای باستانی افزایش مییابد. بیش از ۵۰ سال، ماهیها ۶۳ تا ۸۳ درصد از تمام استخوانهای حیوانی کشفشده را تشکیل میدادند. تنها استرجن آتلانتیک ۲۷ تا ۳۴ درصد از این بقایا را شامل میشد و ماهیهای استخوانی مانند سیبباله، سفید ماهی ولخوف و دیگر گونهها سهم عمدهای داشتند.
پژوهشگران معتقدند این مقادیر بیش از مصرف خانگی بوده است. احتمالاً ماهیها در نزدیکی رودخانه پردازش، سپس نمکسود، خشک یا فریز میشدند. به عبارت دیگر، ماهیهای لادوگا نه تنها برای مصرف محلی، بلکه بهعنوان محصول مازاد برای تبادل نیز استفاده میشدند.
جالبترین شواهد مربوط به استرجن آتلانتیک است. بیشتر اسکلت استرجن از غضروف تشکیل شده و به خوبی در رسوبات باستانشناسی حفظ نمیشود، بنابراین حضور واقعی این ماهیها ممکن است بزرگتر از آن چیزی باشد که استخوانهای باقیمانده نشان میدهند.
بر اساس بقایای حفظشده، برخی استرجنهای باستانی ممکن است به طول سه متر یا بیشتر و وزن حدود ۳۰۰ کیلوگرم رسیده باشند. این صیدها اتفاقی نبودند و نشاندهنده دانش سازمانیافته در مورد مهاجرت فصلی ماهیها، به ویژه حرکت آنها از دریاچه لادوگا به رودخانه ولخوف، است.
این الگو همیشگی نبود. از اواسط قرن ۹، بقایای ماهی کاهش مییابد و دامهای اهلی جایگاه بیشتری پیدا میکنند. تا قرن ۱۰، تعداد خوکها و گاوهای شیرده افزایش مییابد و گوسفند و اسب نیز حضور دارند.
این تغییر شبیه به پروفایل اقتصادی یک شهر قرون وسطایی توسعهیافته است. دلیل کاهش بقایای ماهی هنوز مشخص نیست؛ یکی احتمال فشار بر جمعیت ماهیها، به ویژه استرجن آتلانتیک است که امروزه تقریباً در منطقه منقرض شده است، و دیگری انتقال فرآوری ماهی به بخش دیگری از شهر است.
