چرا مصریان باستان ساخت اهرام را متوقف کردند؟
چرا مصریان باستان که متخصص ساخت اهرام بزرگ و باشکوهی مثل جیزه بودند، ناگهان ساخت این بناهای مجلل و عظیم را متوقف کردند؟
با آغاز دوره پادشاهی نوین در حدود ۱۵۵۰ پیش از میلاد، مصریان باستان ناگهان ساخت باشکوهترین نماد تمدن خود، یعنی اهرام را کنار گذاشتند. این تغییر بزرگ در معماری مصر باستان، هنوز هم یکی از پرسشهای جذاب تاریخ باستان است: چرا تمدنی که چنین سازههای عظیمی میساخت، تصمیم گرفت آنها را رها کند؟
علت توقف ساخت اهرام مصر
پژوهشگران معتقدند مصریان به مرور زمان به این نتیجه رسیدند که اهرام، با وجود عظمتشان، هدفی آسان برای غارتگران هستند. به همین دلیل، آرامگاههای سلطنتی به جای بناهای عظیم سنگی، در دل کوهها و صخرهها ساخته شدند و این روش امنیت بیشتری برای مقبرهها فراهم میکرد.
در این دوره، هرچند ساخت اهرام به طور کامل متوقف نشد، اما نمونههای جدید بسیار کوچکتر بودند و دیگر شکوه اهرام عظیم گذشته را نداشتند. برخی پژوهشگران همچنین احتمال میدهند که تغییر در مصالح ساختمانی و روشهای مهندسی باعث شد بناهای جدید دوام کمتری داشته باشند و نتوانند مثل سازههای باستانی پیشین هزاران سال پابرجا بمانند.
پیشینه ساخت اهرام مصر
گرچه مصریان باستان بعدها ساخت اهرام را کنار گذاشتند، اما پرسش مهمتر این است که اصلا چرا به ساخت چنین سازههایی روی آوردند؟ ریشه اهرام را باید در «مصطبهها» جستجو کرد؛ آرامگاههای مستطیلی و سادهای که فرمانروایان پیشین مصر در آن دفن میشدند. به مرور زمان، این بناها تکامل یافتند و سرانجام به اهرام عظیمی تبدیل شدند که امروز نماد تمدن مصر باستان به شمار میروند.
پژوهشگران هنوز دقیقا نمیدانند چه عاملی باعث شد مصطبهها جای خود را به اهرام بدهند. برخی باور دارند که میل به ساخت بناهایی بلندتر و باشکوهتر نقش مهمی داشته است. با این حال، هدف اصلی در هر دو نوع سازه حفظ روح و جایگاه جاودانه پادشاه پس از مرگ بوده است.
در آغاز دودمان سوم، حدود ۲۷۰۰ سال پیش از میلاد، مصریان به تدریج مصطبهها را به سازههایی پلکانی تبدیل کردند. این اهرام اولیه ظاهری پله پله داشتند و شباهت زیادی به هرمهای پلکانی تمدنهای باستانی قاره آمریکا پیدا کرده بودند.
نخستین اهرام مصر، مثل هرم پلکانی جوزر در سقاره، به صورت پله پله ساخته شدند. این سازهها ظاهری شبیه نردبانی رو به آسمان داشتند و احتمالا نمادی از صعود روح پادشاه به جهان خدایان بودند. با وجود این، هنوز همه پژوهشگران باور ندارند که اهرام صرفا آرامگاه بودهاند. دلیل این تردید آن است که تاکنون هیچ نوشته یا مدرک مستقیمی پیدا نشده که به طور قطعی این بناهای عظیم را به مقبرههای سلطنتی مرتبط کند.
شیوه ساخت اهرام مصر
اما شاید بزرگترین راز اهرام، شیوه ساخت آنها باشد. چگونه تمدنی باستانی توانست میلیونها قطعه سنگ عظیم را جابهجا کند و چنین سازههای شگفتانگیزی را بسازد؟ از زمان هرودوت، تاریخنگار مشهور یونان باستان، نظریههای فراوانی درباره روش ساخت اهرام مطرح شده، اما هنوز هیچ توضیح قطعی و پذیرفتهشدهای وجود ندارد. شگفتانگیزتر اینکه تاکنون هیچ سند یا نوشته باستانی مشخصی درباره روند ساخت اهرام کشف نشده و این موضوع باعث رازآلوده شدن شیوه ساخت آنها شده است.
پژوهشگران تاکنون بیش از صد هرم در سراسر مصر باستان شناسایی کردهاند. این سازهها با اندازهها و کاربردهای متفاوت برای فرعونها، اشراف و حتی برخی شخصیتهای برجسته ساخته میشدند. در میان همه آنها، هرم بزرگ جیزه از همه مشهورتر است. این بنای عظیم هنوز هم یکی از شگفتانگیزترین دستاوردهای مهندسی جهان باستان به شمار میرود.
هرم جیزه؛ اوج شکوه معماری مصر
هرم جیزه از حدود دو میلیون و سیصد هزار قطعه سنگ ساخته شده است. وزن این سنگها بین ۲ تا ۳۰ تن است و حتی برخی از آنها بیش از ۵۰ تن وزن دارند. عظمت و دقت ساخت این بنا به اندازهای است که هنوز هم بازسازی کامل آن با فناوری مدرن کار سادهای نیست. به همین دلیل، هرم بزرگ جیزه در شمار عجایب جهان قرار گرفته است.
مصرشناسان معتقدند این هرم به عنوان آرامگاه فرعون ساخته شده و تکمیل آن احتمالا بین ۱۰ تا ۲۰ سال زمان برده و پروژهای عظیم بوده که حدود سال ۲۵۶۰ پیش از میلاد به پایان رسیده است. نمای بیرونی هرم نیز در گذشته با سنگ آهکهای سفید و صیقلی پوشیده شده بود که پوششی درخشان زیر نور خورشید بود و جلوهای خیرهکننده به این سازه میبخشید.
سنگهای سفید و صیقلیِ پوشش هرم، نور خورشید را به شدت بازتاب میدادند و باعث میشدند هرم بزرگ جیزه مثل جواهری عظیم در دل صحرا بدرخشد، اما امروزه این پوشش درخشان دیگر وجود ندارد، زیرا پس از زلزلهای در قرن چهاردهم میلادی که بسیاری از سنگها را از جای خود جدا کرد، بخش زیادی از آنها برای ساخت مسجدها و بناهای دیگر مورد استفاده قرار گرفت.
برخی محاسبات نشان میدهد که هرم در شکل اولیه خود، با آن پوشش براق، همچون آینهای غول پیکر نور را بازتاب میداد تا جایی که گفته میشود درخشندگی آن میتوانست حتی از ماه نیز مثل ستارهای نورانی روی زمین دیده شود. شاید به همین دلیل بود که مصریان باستان این سازه شگفتانگیز را ایخت به معنای نور باشکوه با درخشش زیاد مینامیدند.
کندشدن روند ساخت اهرام
پس از دوران طلایی دودمان چهارم، مهارت مصریان در ساخت اهرام به تدریج کاهش یافت. اهرام عظیم و دقیق آن دوره، مانند هرم بزرگ جیزه، دیگر هرگز تکرار نشدند و نسلهای بعدی نتوانستند همان سطح از شکوه و دقت مهندسی را حفظ کنند. هرم کوچک ابوصیر یکی از نمونههای آشکار این افت فنی به شمار میرود. این بنا در مقایسه با اهرام باشکوه پیشین، کیفیت و ظرافت بسیار کمتری دارد.
در طول قرنهای بعد، طراحی و ساخت اهرام رفته رفته سادهتر و ضعیفتر شد. هرچند معمولا گفته میشود که مصریان از حدود قرن شانزدهم پیش از میلاد ساخت اهرام را کنار گذاشتند، اما این سازهها کاملا ناپدید نشدند. حتی پادشاهان نوبیایی در دورههای بعد همچنان در اهرام کوچک و کمکیفیت دفن میشدند.
اما شاید دلیل اصلی ناپدید شدن بسیاری از بناهای آن دوران، تغییر مصالح ساختمانی باشد. از دوره پادشاهی میانه به بعد، مصریان بیش از گذشته از موادی مانند چوب، آجر و خشت در ساخت بخشهای داخلی استفاده کردند. این مواد دوام بسیار کمتری نسبت به سنگ داشتند. همین موضوع باعث شده است که بخش زیادی از معماری آن دوران در برابر گذر زمان از بین برود و تنها تعداد اندکی از آن بناها تا امروز باقی بماند.
منبع: خبرآنلاین
