لاک‌پشت‌ها موجوداتی آرام اما در معرض خطر انقراض

امروز روز جهانی لاک‌پشت‌ها است ، همان موجودات زیبا، سختکوش و آرامی که همواره در ذهن ما تصاویر شیرین و خاطره‌انگیزی را تداعی می‌کنند، سرعت این حیوانات کم است اما در مسابقه با خرگوش پیروز می شوند، این همان استمرار در کار است، لاک‌پشت‌ها با پوسته‌های سخت و ظریف خود، از قدیم الایام به دلیل طول عمر طولانی و مقاومتشان در برابر شرایط مختلف، همواره مورد توجه بودند، این موجودات شگفت‌انگیز، که به‌ عنوان نماد پایداری و استمرار معروف هستند، ما را به این فکر وامی دارند که چگونه می‌توانیم در برابر موانع و مشکلات زندگی پایداری و استمرار خود را حفظ کنیم.

لاک‌پشت‌ها در چرخه زندگی و انتقال مواد مغذی در اکوسیستم‌ها نقش مهمی دارند. آن‌ها به عنوان یک منبع غذایی برای جانداران دیگر، مانند عقاب‌ها و ماهی‌ها عمل می‌کنند. همچنین، لاک‌پشت‌ها در بقای جلبک‌ها و گیاهان آبزی با مصرف آن‌ها به عنوان منبع غذایی و کمک برای پخش بذر، نقش کلیدی را ایفا می‌کنند.

این موجودات هم مانند تمام تنوع زیستی دنیا از دست انسان ها در امان نماندند و با تخریب زیستگاه به سمت نابودی و انقراض پیش می روند، بر این اساس در سال ۲۰۰۰ به همت یک سازمان غیردولتی روز ۲۳ مه برابر با دوم خرداد روز جهانی لاک پشت ها نامگذاری شد، هدف اصلی آن، حفاظت و افزایش آگاهی در خصوص اهمیت لاک‌پشت‌ها بوده است، بنابراین روز جهانی لاک‌پشت‌ها یک فرصت است تا ما با این موجودات زیبا و محیط زندگی آنها بیشتر آشنا شویم، اگر می‌خواهیم که لاک‌پشت‌ها در سراسر دنیا زنده بمانند، باید به حفاظت از آن‌ها کمک کنیم.

زباله های دریایی یکی از تهدیدات حیات لاک پشت ها است، نمونه های زیادی از گرفتار شدن این جانداران در میان زباله های دریایی وجود دارد که حجم زیادی از آنها هم پلاستیک است، حتی گاهی این زباله ها به اشتباه به عنوان غذا توسط لاک پشت ها خورده می شود که به آنها آسیب وارد می کند، از سوی دیگر رها کردن تورهای صیادی در اقیانوس ها و دریاها تهدید دیگری برای ادامه حیات لاک پشت ها است زیرا با گرفتار شدن در آنها در بیشتر موارد جان خود را از دست می دهند.

در این میان برخی از قدیمی های بومی مناطق جنوبی بر این باورند که تخم لاک پشت مقوی است و مصرف خوراکی آن و همچنین خود حیوان، موجب طول عمر می شود. بر این اساس در برخی موارد هر چند محدود تخم ها و لاک پشت ها را شکار می کنند که برای ممانعت از آن، سازمان حفاظت محیط زیست قوانین سختگیرانه ای وضع کرده و تا حد زیادی جلوی این کار گرفته شده است.

بیش از ۳۰۰ گونه مختلف لاک‌ پشت‌ ‌در سراسر دنیا وجود دارد که حدود ۵۴ درصد آنها در فهرست سرخ IUCN (اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت) به عنوان گونه ‌های در معرض تهدید قرار دارند، لاک پشت ها در زیستگاه ‌های مختلف از اقیانوس گرفته تا صحرا زندگی می ‌کنند، اما در مکان ‌های با آب و هوای سرد قادر به ادامه حیات نیستند.

در ایران ۹ گونه لاک ‌پشت از ۶ خانواده وجود دارد که پنج گونه آن دریایی است و در آب های خلیج فارس و دریای عمان زیست می کنند که شامل لاک پشت های منقار عقابی ، پشت چرمی، زیتونی، سبز و سر پهن است، همچنین لاک ‌پشت‌ های نیمه ‌آبزی ایران شامل دو گونه نیمه ‌آبزی در شمال و گونه لاک نرم در جنوب غرب کشور است، همچنین دو نوع لاک‌پشت خاکی تقریبا در همه جای کشور پراکنده اند که در این میان گونه های لاک پشت دریایی منقار عقابی و گونه لاک نرم فراتی بدترین وضعیت حفاظتی را دارند.

نتایج حاصل از بررسی پراکنش لاک ‌پشت ‌های دریایی نشان داده است که این موجودات در تمامی نقاط خلیج فارس و دریای عمان گسترده ‌هستند و ۵۲ منطقه زیستگاه مناسبی برای آنها است، از این مناطق حدود ۱۱ زیستگاه در دریای عمان، ۲۶ زیستگاه در خلیج فارس و ۱۵ زیستگاه نیز در جزایر اطراف قرار دارد.

به گزارش روابط عمومی سازمان حفاظت محیط زیست، لاکپشت‌ها در سه شکل یا ساختار کلی خشکی زی، آب شیرین و دریایی از جنبه های مختلف اکولوژیکی، فرهنگی و اقتصادی یکی از بخش های مهم تنوع زیستی جانوری جهانی به شمار می آیند که نقش های مختلفی را فراخور زیستگاه خود در طبیعت ایفا می‌کنند.

در میان این گونه ها طیف بسیار متفاوتی از انواع با توان جابجایی بسیار کم و محدود در لاکپشت های خشکی زی تا توان جابجایی هزاران کیلومتری در لاک‌پشت های دریایی می توان یافت، آنها به عنوان کنترل کننده بوم شناختی در زیستگاه خود عمل کرده و در چرخه مواد مغذی و کنترل گونه ها نقش ایفا می‌کنند.

در بسیاری از نقاط جهان آنها از نظر اقتصادی و تامین نیاز غذایی و همینطور فرهنگی نقشی بسیار پررنگ و برجسته دارند و گاه مسئولیت سنگین حمل یا نگهداری کره زمین بر دوش آنها است.

این گونه ها شبیه زندگی آرام خود، به شدت و به آرامی متاثر از عوامل تهدید کننده بوده و بسیاری از آنها در معرض تهدید انقراض قرار داشته و جمعیت های وحشی بسیاری از گونه ها تهی و به شدت کاهش یافته است.

تغییر، تبدیل و تخریب زیستگاه های خشکی، تالابی و ساحلی - دریایی، برداشت غیر قانونی و بیش از حد، تاثیرات تغییرات اقلیمی، توسعه فعالیت های کشاورزی و صنعتی، انواع آلاینده های شیمیایی از مهمترین عوامل تهدید کننده این گونه ها به شمار می روند.

در حال حاضر ۳۶۴ گونه مجزا و توصیف شده از این گروه در جهان حیات دارند که ۷ گونه از آن متعلق به لاکپشت های دریایی است.

۱۹۶ گونه از این تعداد ( حدود ۵۴ درصد ) در فهرست سرخ اتحادیه جهانی حفاظت (IUCN) در معرض تهدید انقراض هستند که وضعیت برخی بحرانی است و این در حالی است که اهمیت و ارزش آنها از جنبه های مختلف هنوز ناشناخته باقی مانده است.

در کشورمان تعداد حداقل ۹ گونه لاک پشت از نوع دریایی، خشکی زی و آب شیرین وجود دارد که در بخش های مختلف کشورمان پراکنش داشته و از این تعداد ۶ گونه در معرض تهدید انقراض قرار دارند، در مقایسه با سایر گروه های جانوری این میزان بسیار نگران کننده است و گونه های لاک پشت دریایی منقار عقابی و گونه لاک نرم فراتی بدترین وضعیت حفاظتی را دارند.

توجه بیشتر به این گونه ها، جلوگیری از تخریب زیستگاه ها، ارتقای دانش و آگاهی عمومی، جلوگیری از برداشت و کشتار، ایجاد مناطق حفاظت شده و تدوین و اجرای برنامه های حفاظتی از نیازهای اصلی و پایه ای برای بهبود وضعیت جمعیتی و حفاظتی آنها است.

منبع: ایرنا