زندگی روی مریخ؛ از خانههای «هابیتی» تا کودکانی که دیگر نمیتوانند به زمین برگردند
رسیدن به مریخ یکی از سختترین مأموریتهای تاریخ بشر خواهد بود. برخلاف ماه که فاصله نسبتاً کوتاهی با زمین دارد، سفر به مریخ حدود ۹ ماه طول میکشد و فضانوردان باید ماهها در فضایی بسیار کوچک و محدود کنار هم زندگی کنند.
سالهاست مریخ بهعنوان جدیترین گزینه بشر برای زندگی روی سیارهای دیگر مطرح میشود، اما اگر روزی انسانها واقعاً به سیاره سرخ مهاجرت کنند، زندگی آنجا احتمالاً بسیار متفاوتتر و سختتر از تصور فیلمهای علمیتخیلی خواهد بود. لوئیس دارتنل، اخترزیستشناس و استاد دانشگاه وستمینستر انگلیس، میگوید نخستین ساکنان مریخ ممکن است زیر زمین زندگی کنند، آب بازیافتی حاصل از ادرار خود را بنوشند و فرزندانی داشته باشند که دیگر هرگز نتوانند روی زمین زندگی کنند.
سفر ۹ ماههای که راه بازگشت ندارد
به گفته دارتنل، رسیدن به مریخ یکی از سختترین مأموریتهای تاریخ بشر خواهد بود. برخلاف ماه که فاصله نسبتاً کوتاهی با زمین دارد، سفر به مریخ حدود ۹ ماه طول میکشد و فضانوردان باید ماهها در فضایی بسیار کوچک و محدود کنار هم زندگی کنند.
او میگوید تصور اینکه چند نفر برای ماهها در فضایی هماندازه یک کاروان کوچک کنار هم بمانند، بسیار دشوار است. علاوه بر این، ارتباط با زمین هم تقریباً شبیه تماس عادی نخواهد بود؛ زیرا وقتی فضاپیما به مریخ نزدیک شود، پیامها با حدود ۲۰ دقیقه تأخیر در هر جهت ردوبدل میشوند و تماس زنده تقریباً غیرممکن خواهد شد.
دارتنل در در گفتوگو با سان توضیح میدهد که در چنین شرایطی، ارتباط با خانواده بیشتر شبیه فرستادن «کارتپستال ویدیویی» خواهد بود تا یک گفتوگوی واقعی.
لوئیس دارتنل، اخترزیستشناس و استاد دانشگاه وستمینستر انگلیس
او همچنین هشدار میدهد که پس از آغاز سفر، عملاً راه برگشتی وجود ندارد. مأموریتهای مریخ فقط در بازههای زمانی خاصی امکانپذیرند و اگر مشکلی در مسیر پیش بیاید، بازگرداندن فضانوردان تقریباً غیرممکن خواهد بود. به گفته او، «نمیتوانید وسط فضا یک دور ناگهانی بزنید و سریع به زمین برگردید.»
جامعهای که نفس کشیدن در آن تحت کنترل است
در حالی که افرادی مانند ایلان ماسک از ساخت شهری میلیوننفری روی مریخ تا سال ۲۰۵۰ صحبت میکنند، دارتنل آینده مریخ را بسیار متفاوت توصیف میکند؛ جامعهای که شاید بیشتر شبیه تمدنهای باستانی باشد تا آرمانشهری فوقپیشرفته.
او میگوید همانطور که در تمدنهای اولیه زمین، کنترل آب به معنای قدرت بود، در مریخ هم کنترل هوا و سیستمهای حیاتی میتواند به قدرت مطلق تبدیل شود. به گفته او، هوایی که ساکنان مریخ تنفس میکنند، کاملاً وابسته به ماشینآلات خواهد بود و همین موضوع نوعی «گلوگاه حیاتی» ایجاد میکند؛ به این معنی که بقای انسانها در اختیار تعداد محدودی از افراد قرار میگیرد.
دارتنل برای توضیح این وضعیت به فیلم علمی تخیلی یادآوری کامل (Total Recall) با بازی آرنولد شوارتزنگر اشاره میکند؛ جایی که حکومت حاکم با کنترل جریان هوا مخالفان را سرکوب میکند. او میگوید این سناریو شاید تاریک به نظر برسد، اما از نظر فنی چندان دور از واقعیت نیست.
کودکانی که دیگر نمیتوانند به زمین برگردند
یکی دیگر از مشکلات اساسی زندگی روی مریخ، گرانش بسیار پایینتر آن است. جاذبه مریخ تنها حدود یکسوم زمین است و این موضوع میتواند اثرات شدیدی بر بدن انسان داشته باشد.
به گفته دارتنل، استخوانها در چنین محیطی بهتدریج ضعیف میشوند و حالتی شبیه پوکی استخوان ایجاد میشود. قلب نیز چون دیگر مجبور نیست خون را مانند زمین به سمت بالا پمپ کند، ضعیفتر خواهد شد.
اما شاید عجیبترین بخش ماجرا مربوط به کودکانی باشد که احتمالاً روزی در مریخ متولد میشوند. دارتنل این نسل را «تبعیدیهای گرانشی» توصیف میکند؛ افرادی که بدنشان با گرانش ضعیف مریخ سازگار میشود و شاید دیگر هرگز نتوانند پا روی زمین بگذارند.
او هشدار میدهد اگر بدن انسان برای زندگی در یکسوم جاذبه زمین رشد کند، ممکن است تحمل گرانش قویتر زمین برایش غیرممکن شود. در نتیجه، نسلهای آینده مریخ شاید از نظر فیزیکی قادر به زندگی روی سیاره اجدادی خود نباشند.
نوشیدن ادرار بازیافتی و زندگی زیر خاک
در فیلمهای علمیتخیلی معمولاً ایستگاههای فضایی پر از بارهای مدرن و نوشیدنیهای عجیبوغریب دیده میشوند، اما دارتنل میگوید واقعیت احتمالاً بسیار سادهتر و ناخوشایندتر خواهد بود.
او توضیح میدهد که فضانوردان ناچار خواهند بود آب مصرفی خود را بارها بازیافت کنند؛ موضوعی که عملاً به معنای نوشیدن آب تصفیهشده حاصل از ادرار خود و سایر اعضای مأموریت است.
از سوی دیگر، به دلیل نبود میدان مغناطیسی و جو محافظ روی مریخ، سطح این سیاره دائماً در معرض تابشهای خطرناک فضایی قرار دارد. به همین دلیل، نخستین سکونتگاههای انسانی مریخ احتمالاً زیر سطح خاک آن ساخته میشوند.
دارتنل میگوید فضانوردان اولیه شاید در سازههایی شبیه خانههای هابیتی زندگی کنند؛ اشارهای به خانههای زیرزمینی شخصیتهای داستانهای هابیت (The Hobbit) و ارباب حلقهها (The Lord of the Rings) اثر جی. آر. آر. تالکین. او میگوید چنین خانههایی احتمالاً پنجرههای کوچکی خواهند داشت و زیر لایهای از خاک مریخ پنهان میشوند تا از تابشهای مرگبار محافظت کنند.
اگر روی مریخ حیات پیدا کنیم چه میشود؟
دارتنل که متخصص اخترزیستشناسی است، میگوید یکی از مهمترین پرسشهای آینده این است که آیا روی مریخ نوعی حیات میکروسکوپی وجود دارد یا نه. اگر روزی باکتریهای مریخی کشف شوند، بشر با یک بحران اخلاقی بزرگ روبهرو خواهد شد.
او میپرسد آیا انسان حق دارد مریخ را برای سکونت خود «زمینسانسازی» کند؛ یعنی جو سیاره را تغییر دهد و دمایش را بالا ببرد، اگر این کار به نابودی حیات بومی مریخ منجر شود؟
دارتنل معتقد است این وضعیت پارادوکس عجیبی ایجاد میکند؛ زیرا انسانها روی زمین بدون تردید میلیونها باکتری را با مواد شوینده از بین میبرند، اما ممکن است برای باکتریهای مریخی ارزش ویژهای قائل شوند.
اولین مأموریت انسانی چه زمانی انجام میشود؟
در حالی که اسپیس ایکس و ایلان ماسک درباره ساخت شهرهای مریخی تا میانه قرن صحبت میکنند، دارتنل دیدگاه محتاطانهتری دارد.
او پیشبینی میکند نخستین مأموریت انسانی به مریخ، اگر همهچیز طبق برنامه پیش برود، احتمالاً در دهه ۲۰۴۰ انجام شود؛ مأموریتی کوتاه که به عقیده او بیشتر شبیه کاشت پرچم و ثبت ردپا خواهد بود تا آغاز واقعی یک تمدن.
اما درباره ساخت شهری مستقل و خودکفا روی مریخ، او معتقد است بشر هنوز فاصله بسیار زیادی با آن دارد و شاید بیش از یک قرن طول بکشد تا نخستین مستعمره واقعی و مستقل از زمین شکل بگیرد.
به گفته او، مریخ فعلاً بیشتر شبیه یک رؤیای دور و مرگبار است تا مقصد بعدی زندگی بشر.
منبع: روزیاتو
