تصاویر| ۸ فناوری باستانی بسیار پیشرفتهتر از تصور ما
یک رایانه آنالوگ ۲۰۰۰ ساله، بتنی که میتواند خود را ترمیم کند، دستگاهی که قادر به تشخیص زلزله تقریبا دو هزار سال قبل از زلزلهشناسی مدرن بوده است، همه از جمله نوآوریهایی هستند که به نظر میرسد محصولاتی از دوران بسیار جدیدتر باشند، اما در دنیای باستان ظهور کردهاند.
ما اغلب تمدنهای باستانی را با ابزارهای ساده تصور میکنیم. سپس به طور اتفاقی با بتن خودترمیم شونده، فلزشناسی دقیق و آشکارسازهای زلزله در آثار باستانی مواجه میشویم.
یک رایانه آنالوگ ۲۰۰۰ ساله، بتنی که میتواند خود را ترمیم کند، دستگاهی که قادر به تشخیص زلزله تقریبا دو هزار سال قبل از زلزلهشناسی مدرن بوده است، همه از جمله نوآوریهایی هستند که به نظر میرسد محصولاتی از دوران بسیار جدیدتر باشند، اما در دنیای باستان ظهور کردهاند.
به نقل از آیای، در حالی که فناوری مدرن تمدن را تغییر دادهاند، بسیاری از جوامع باستانی با استفاده از دانش و روشهایی که برای دوران خود به طرز شگفتآوری پیشرفته بودند، راهحلهایی برای مشکلات پیچیده توسعه دادند. برخی از آنها در تاریخ گم شدند، در حالی که برخی دیگر به تازگی به طور کامل مورد قدردانی قرار گرفتهاند. در ادامه هشت فناوری باستانی را که ثابت کردند اجداد ما از آنچه که ما اغلب به آنها اعتبار میدهیم، نوآورتر بودهاند، خواهیم شناخت.
۱. ماشین آنتیکیترا (رایانه آنالوگ)

این دستگاه ۲۰۰۰ ساله که در یک کشتی غرق شده در نزدیکی جزیره آنتیکیترای یونان کشف شد، به طور گسترده به عنوان اولین رایانه آنالوگ شناخته شده جهان در نظر گرفته میشود. این بنا که با استفاده از چیدمان پیچیدهای از چرخدندههای برنزی ساخته شده بود، میتوانست خسوف و کسوف را پیشبینی کند، حرکات سیارات را ردیابی کند، چرخههای قمری را محاسبه کند و حتی زمانبندی بازیهای ورزشی باستانی را دنبال کند. پیچیدگی مکانیکی آن بیش از یک هزاره به شکل قابل مقایسهای ظاهر نشد.
۲. بتن رومی

بسیاری از سازههای رومی نزدیک به ۲۰۰۰ سال است که تا حدودی به لطف مخلوط بتنی با دوام غیرمعمول، پابرجا ماندهاند. تحقیقات اخیر نشان میدهد که این ماده حاوی سنگ آهک است که میتواند با آب واکنش نشان دهد و به آببندی ترکها در طول زمان کمک کند و به طور موثری به بتن خواص خودترمیمی بدهد. دانشمندان اکنون در حال مطالعه این روشها به امید ایجاد مصالح ساختمانی مدرن بادوامتر هستند.
۳. مهندسی آب نبطیها

نبطیهای یونانی، پایتخت خود موسوم به پترا که امروزه در جنوب اردن واقع شده را از طریق یک شبکه هیدرولیکی پیشرفته از کانالها، خطوط لوله، مخازن، سدها، تونلها و مخازن آب به یک شهر بیابانی پررونق تبدیل کردند. سیستم آنها بارانهای فصلی را جذب میکرد، سیلهای ناگهانی را کنترل میکرد و آب را با راندمان قابل توجهی در زمینهای دشوار توزیع میکرد. اکتشافات اخیر نشان میدهد که این تمدن ممکن است بر روشهای انتقال آب با فشار بالا نیز تسلط داشته باشد که زمانی تصور میشد عمدتا با مهندسی روم باستان مرتبط است.
۴. آتش یونانی در امپراتوری بیزانس

آتش یونانی یکی از ترسناکترین فناوریهای نظامی جهان قرون وسطی بود. این سلاح آتشزا که توسط امپراتوری بیزانس استفاده میشد، طبق گزارشها میتوانست حتی روی آب نیز به سوختنش ادامه دهد و در جنگهای دریایی ویرانگر باشد. فرمول دقیق آن با وجود قرنها مطالعه ناشناخته مانده است. مورخان معتقدند که ممکن است حاوی ترکیبات نفتی بوده باشد، اما دستور کامل آن چنان به دقت محافظت میشد که از تاریخ ناپدید شد.
۵. سنگهای خورشیدی وایکینگ برای ناوبری

مدتها قبل از وجود سیستمهای ناوبری مدرن، ملوانان وایکینگ از کریستالهای خاصی به نام سنگهای خورشیدی برای یافتن خورشید از میان ابرها یا مه استفاده میکردند. تحقیقات نشان میدهد که مواد معدنی مانند اسپار ایسلند میتوانند نور خورشید را قطبی کرده و به تعیین موقعیت خورشید حتی در دید کم کمک کنند. اگر این روش به طور گسترده مورد استفاده قرار میگرفت، ممکن بود قرنها قبل از ظهور ابزارهای ناوبری پیشرفته، به وایکینگها کمک کند تا در بخشهای وسیعی از اقیانوس اطلس شمالی با دقت شگفتآوری ناوبری کنند.
۶. فولاد ووتز جنوب هند

فولاد ووتز که در اوایل هزاره اول پیش از میلاد در هند باستان تولید میشد، به یکی از پرطرفدارترین مواد در جهان باستان تبدیل شد. این فلز به دلیل استحکام، انعطافپذیری و توانایی استثنایی در حفظ لبه تیز شناخته میشد. این فلز که به سراسر آسیا و خاورمیانه صادر میشد، بعدها به پایه و اساس تیغههای افسانهای دمشقی تبدیل شد که جایگاهی تقریباً اسطورهای در بین جنگجویان و بازرگانان به دست آورد.
۷. لرزهنگار چینی باستانی

اولین لرزهنگار شناخته شده جهان که توسط دانشمند چینی ژانگ هنگ در حدود سال ۱۳۲ میلادی اختراع شد، برای تشخیص زلزلههای دوردست و نشان دادن جهت آنها طراحی شده بود. این دستگاه برنزی از یک مکانیسم داخلی استفاده میکرد که باعث میشد یک توپ از یک خروجی اژدهایی شکل مربوط به مبدا زلزله رها شود. این دستگاه نشاندهنده تلاشی بسیار پیچیده برای نظارت بر فعالیتهای لرزهای تقریبا ۱۹۰۰ سال قبل از توسعه لرزهشناسی مدرن بود.
۸. فولاد دمشقی

شمشیرهای فولادی دمشقی به دلیل الگوهای جریان متمایز و عملکرد استثنایی خود در نبرد مشهور شدند. روایتهای تاریخی، تیغههایی را توصیف میکنند که قادر به حفظ لبههای تیز و در عین حال، حفظ خاصیت ارتجاعی غیرمعمول بودهاند. مطالعات مدرن نشان میدهد که خواص آنها ممکن است ناشی از روشهای پیشرفته آهنگری و فولاد غنی از کربن مشتق شده از فولاد ووتز هندی باشد. اگرچه محققان بخشهایی از این فرآیند را کشف کردهاند، اما بسیاری از جزئیات مربوط به ساخت اولیه آن همچنان مورد بحث است.
منبع: ایسنا