کشف کتیبۀ سنگی 2700 ساله در دروازۀ شهر باستانی «نینوا»

فرادید| این کشف از سوی هیئت دولتی آثار باستانی و میراث عراق و پس از ادامه کاوش‌ها در استان نینوا اعلام شد. به گفته این نهاد، سنگ‌نوشته به سده هفتم پیش از میلاد تعلق دارد؛ دوره‌ای که نینوا در مرکز یکی از قدرتمندترین امپراتوری‌های خاور نزدیک باستان قرار داشت.

به گزارش فرادید؛ این بنای سنگی دارای کتیبه‌هایی برجسته به خط آشوری است. جزئیات کامل متن هنوز منتشر نشده، اما مسئولان آن را سندی تاریخی و ارزشمند برای شناخت نینوا و زندگی سیاسی، مذهبی و شهری این پایتخت باستانی توصیف کرده‌اند.

سنگ‌نوشته‌ها یا استل‌ها از مهم‌ترین ابزارهای ارتباطی شاهان و مقامات آشوری بودند. این آثار می‌توانستند فرمان‌های سلطنتی، پیروزی‌های نظامی، پروژه‌های عمرانی، نذرهای مذهبی یا اعمال قدرت حکومت را ثبت کنند تا برای نسل‌های آینده باقی بمانند.

به همین دلیل کشف باب شمش اهمیت ویژه‌ای دارد. اگر متن کتیبه به اندازه کافی سالم باشد و بتوان آن را به‌طور کامل خواند، ممکن است روشن کند چه کسی دستور ساخت این یادمان را داده، چرا در نزدیکی دروازه قرار گرفته و این بخش از نینوا در واپسین دوران شکوه آشور چه نقشی داشته است.

سده هفتم پیش از میلاد دوران اوج نینوا بود. در زمان پادشاهانی چون سناخریب و آشوربانیپال این شهر به پایتختی عظیم با کاخ‌ها، معابد، دیوارهای دفاعی، نقش‌برجسته‌های سنگی و بایگانی‌های گسترده تبدیل شد. نینوا تنها محل اقامت شاهان نبود؛ بلکه صحنه‌ای بود که پادشاهان آشوری از طریق آن قدرت، نظم و مشروعیت الهی خود را به نمایش می‌گذاشتند.

باب شمش که به معنای «دروازه خورشید» است، بخشی از سامانه دفاعی نینوا را تشکیل می‌داد. این دروازه به «شمش» خدای خورشید وابسته بود؛ خدایی که با عدالت، حقیقت و داوری پیوند داشت. در باورهای آشوری و بابلی، شمش تنها یک ایزد خورشیدی نبود، بلکه نگهبان قانون، پادشاهی و نظم اخلاقی به شمار می‌رفت.

این دروازه در بخش شرقی نینوا قرار داشت و راهی را کنترل می‌کرد که به سوی شهر باستانی اربلا، یعنی اربیل امروزی، می‌رفت. چنین موقعیتی به باب شمش هم اهمیت نظامی و هم ارزش نمادین می‌بخشید. یادمانی که در این مکان نصب شده بود در فضایی پنهان قرار نداشت، بلکه در یکی از مهم‌ترین ورودی‌های شهر قرار می‌گرفت؛ جایی که رفت‌وآمد مردم، اقتدار حکومت و آیین‌های مذهبی با یکدیگر تلاقی می‌کردند.

نینوای باستان با دیوارهای مستحکم و مجموعه‌ای از دروازه‌های استحکامی احاطه شده بود. این دروازه‌ها تنها سازه‌های دفاعی نبودند، بلکه نام‌ها و مفاهیم مذهبی آن‌ها معماری شهر را به جهان خدایان پیوند می‌داد.

اثر تازه کشف‌شده به دوران پایانی پادشاهی آشور تعلق دارد؛ زمانی که نینوا در اوج شکوه خود بود اما هم‌زمان به بحرانی نزدیک می‌شد که سرانجام به سقوط امپراتوری انجامید. در سال ۶۱۲ پیش از میلاد، نینوا به دست ائتلاف بابلی‌ها و مادها سقوط کرد؛ رویدادی که نقشه سیاسی میان‌رودان را دگرگون ساخت.

در حال حاضر، متن کتیبه مهم‌ترین پرسش بی‌پاسخ این کشف است. هنگامی که متخصصان خوانش کامل آن را منتشر کنند، سنگ‌نوشته باب شمش ممکن است فراتر از یک شیء باستان‌شناسی ارزشمند باشد؛ صدایی تازه از دروازه‌های نینوا که از واپسین سده قدرت امپراتوری آشور با ما سخن می‌گوید.