آیا زمینلرزههای این هفته در جهان به هم مرتبط بودند؟
مجموعهای از زمینلرزههای قدرتمند در مناطق مختلف جهان که گمانهزنیهایی درباره وجود ارتباط احتمالی میان آنها برانگیخت. هرچند زلزلهشناسان تاکید میکنند چنین ارتباطی وجود ندارد، این تجمع غیرمعمول زمینلرزهها پرسشهایی را درباره نحوه ارتباط زلزلهها با یکدیگر، علت وقوع برخی از آنها بهصورت دوتایی و معنای اصطلاحاتی مانند «زمینلرزه دوگانه» و «خوشه زمینلرزه» مطرح کرده است.
وقوع چند زمینلرزه قدرتمند در ونزوئلا، ژاپن، آمریکا، فیلیپین و چند کشور دیگر، گمانهزنیهایی درباره ارتباط احتمالی آنها مطرح کرد؛ با این حال، کارشناسان معتقدند این همزمانی بیش از آنکه نشانهای از واکنش زنجیرهای جهانی باشد، یک تصادف آماری است.
به نقل از بخش اسپانیولی تارنمای آرتی، علاوه بر زمینلرزه مرگبار و ویرانگری که در ونزوئلا روی داد، در ژاپن، فیلیپین، ایالات متحده، نیکاراگوئه و جمهوری دومینیکن نیز زمینلرزههایی ثبت شد.
مجموعهای از زمینلرزههای قدرتمند در مناطق مختلف جهان که گمانهزنیهایی درباره وجود ارتباط احتمالی میان آنها برانگیخت. هرچند زلزلهشناسان تاکید میکنند چنین ارتباطی وجود ندارد، این تجمع غیرمعمول زمینلرزهها پرسشهایی را درباره نحوه ارتباط زلزلهها با یکدیگر، علت وقوع برخی از آنها بهصورت دوتایی و معنای اصطلاحاتی مانند «زمینلرزه دوگانه» و «خوشه زمینلرزه» مطرح کرده است.
«حلقه آتش اقیانوس آرام»
زنجیرهای وسیع از گسلهای لرزهای
قدرتمندترین زلزلههای جهان از سال ۱۹۰۰ در این منطقه جغرافیایی نعل اسبی شکل ثبت شدهاند.
چه اتفاقی رخ داد؟
ویرانگرترین زمینلرزه هفته در ونزوئلا رخ داد؛ جایی که ۲ زمینلرزه قدرتمند به بزرگی ۷.۲ و ۷.۵ ریشتر روز چهارشنبه با فاصله تنها ۳۹ ثانیه در نزدیکی سواحل شمالی این کشور به وقوع پیوست. این زمینلرزهها بیش از هزار کشته و هزاران زخمی برجای گذاشت و خسارتهای گستردهای ایجاد کرد. همزمان، این کشور آمریکای لاتین همچنان شاهد پسلرزههای شدید است.
چند ساعت بعد، زمینلرزهای به بزرگی ۶.۹ ریشتر سواحل شمالی ژاپن را لرزاند. همچنین لرزهای به بزرگی ۵.۶ ریشتر شامگاه جمعه با مرکزیت استان یاماناشی رخ داد و روز بعد نیز زمینلرزهای ۵.۹ ریشتری در نزدیکی سواحل شرقی جزیره هونشو ثبت شد.
علاوه بر این، روز چهارشنبه زمینلرزهای ۵.۶ ریشتری شمال کالیفرنیا در آمریکا را لرزاند و چندین زمینلرزه نیز در نزدیکی فیلیپین و پاپوآ گینه نو ثبت شد. این زنجیره لرزهای به آمریکای مرکزی و کارائیب نیز رسید.
نیکاراگوئه روز جمعه شاهد زمینلرزهای ۴.۶ ریشتری در نزدیکی شهر الترانسیتو بود و در جمهوری دومینیکن نیز زمینلرزهای ۵ ریشتری با مرکزیت استان لا آلتاگراسیا رخ داد که در چندین استان احساس شد و به تخلیه پیشگیرانه ساختمانهای عمومی، ادارات و مراکز خرید انجامید.
بیشتر این زمینلرزهها در مرز صفحات فعال تکتونیکی مرتبط با «حلقه آتش اقیانوس آرام» رخ دادهاند؛ نواری نعلاسبیشکل پیرامون اقیانوس آرام که حدود ۹۰ درصد زمینلرزههای جهان در آن اتفاق میافتد. با این حال، ونزوئلا خارج از این محدوده قرار دارد و زمینلرزههای آن در مرز میان صفحات کارائیب و آمریکای جنوبی رخ میدهد.
زبان زمینلرزهها
زلزلهشناسان در حال بررسی زمینلرزههای غیرمعمول و پیاپی ونزوئلا بهعنوان یک «زمینلرزه دوگانه» (دابلت لرزهای) احتمالی هستند؛ هرچند برخی پژوهشگران هشدار میدهند ممکن است این رویداد در نهایت بهعنوان یک گسیختگی پیچیده واحد، نه دو زمینلرزه مجزا، تفسیر شود.
جودیت هابارد زمینشناس و استاد مدعو دانشگاه کرنل آمریکا اعلام کرد نخستین گسیختگی حدود ۳۰ تا ۴۰ ثانیه طول کشیده و برای تعیین اینکه این توالی باید بهعنوان دو زمینلرزه جداگانه یا یک رویداد پیچیده طبقهبندی شود، به تحلیل علمی بیشتری نیاز است.
دانشمندان برای توصیف این پدیدهها از اصطلاحات زیر استفاده میکنند:
دابلت لرزهای (seismic doublet): معمولا به دو زمینلرزه با بزرگی مشابه گفته میشود که در فاصله زمانی کوتاه و در مکانی نزدیک به هم رخ میدهند و اغلب ویژگیهای گسیختگی و سازوکار گسل مشابهی دارند.
پسلرزه (Aftershocks): زمینلرزهای کوچکتر که پس از یک زمینلرزه بزرگتر رخ میدهد، زمانی که پوسته زمین پس از گسیختگی اولیه در حال تنظیم مجدد است. پسلرزهها میتوانند روزها، هفتهها یا حتی بیشتر ادامه داشته باشند.
خوشه لرزهای (earthquake swarm): مجموعهای از زمینلرزهها در یک منطقه بدون وجود یک زمینلرزه اصلی غالب. این پدیده با توالی «زمینلرزه اصلی و پسلرزهها» تفاوت دارد، زیرا ممکن است رویداد اصلی مشخصی وجود نداشته باشد.
آیا لرزشهای روز چهارشنبه مرتبط بودند؟
همزمانی این رویدادها در شبکههای اجتماعی گمانهزنیهایی درباره ارتباط احتمالی زمینلرزههای نقاط مختلف جهان ایجاد کرد. اما کارشناسان میگویند هیچ شواهدی از واکنش زنجیرهای لرزهای در مقیاس جهانی وجود ندارد.
پیوتر شِبالین ژئوفیزیکدان روس و مدیر موسسه نظریه پیشبینی زمینلرزه و ژئوفیزیک ریاضی آکادمی علوم روسیه اعلام کرد زمینلرزههای ونزوئلا و ژاپن صرفا یک تصادف زمانی بودهاند.
وی گفت: «هیچ ارتباط مستقیمی میان زمینلرزههای ژاپن و ونزوئلا وجود ندارد. این فقط یک همزمانی است که در فاصله زمانی کوتاه و با بزرگی مشابه رخ دادهاند. ممکن است زمینلرزههای بیشتری در مناطق دیگر رخ دهد، اما آنها به رویدادهای کنونی مرتبط نخواهند بود.»
وی افزود زمینلرزه ونزوئلا غیرمنتظره نبود، زیرا این کشور در مرز صفحات تکتونیکی کارائیب و آمریکای جنوبی قرار دارد؛ منطقهای شناختهشده از نظر لرزهخیزی. ژاپن نیز بر روی مرز صفحات فعال قرار دارد، اما هر دو کشور به سامانههای تکتونیکی متفاوتی تعلق دارند و سازوکارهای گسلی آنها متفاوت است، که ارتباط مستقیم میان این زمینلرزهها را بعید میسازد.
کارشناسان آمریکایی نیز به نتیجه مشابهی رسیدهاند.
مارتین هادسون استاد مهندسی عمران و محیطزیست در دانشگاه کالیفرنیا لسآنجلس، به روزنامه گاردین گفت: «اگر زمینلرزههای صد سال گذشته را بررسی کنیم، هرگز مشاهده نشده که زمینلرزههایی با چنین فاصله جغرافیایی با یکدیگر مرتبط باشند.»
هابارد نیز اشاره کرد که هرچند «تحریک دینامیکی» پس از زمینلرزههای بسیار بزرگ از نظر تئوریک ممکن است، در این مورد «بسیار بعید» است، زیرا زمینلرزه ژاپن در منطقهای رخ داده که پیشتر نیز پس از یک زمینلرزه ۷.۵ ریشتری در دسامبر گذشته، دچار توالی پسلرزهای بوده است.
چرا این زمین لرزه ها در یک روز رخ دادند؟
سازمان زمینشناسی آمریکا (USGS) برآورد میکند هر سال چند میلیون زمینلرزه در سراسر جهان رخ میدهد، هرچند بیشتر آنها آنقدر ضعیف هستند که احساس نمیشوند. به طور میانگین، حدود ۱۵ زمینلرزه در سال به بزرگی بین ۷.۰ تا ۷.۹ (زمینلرزههای بزرگ) میرسند و تقریبا یک زمینلرزه در سال از بزرگی ۸.۰ فراتر میرود که «زمینلرزه عظیم» نامیده میشود.
این آمار توضیح میدهد که چرا گاهی تجمعی از زمینلرزههای قدرتمند ممکن است حتی بدون وجود ارتباط فیزیکی میان آنها، صرفا بر اثر تصادف رخ دهد.
ویلیام بارنهارت معاون هماهنگکننده برنامه مخاطرات لرزهای USGS نیز به گاردین گفت: «زمینلرزهها هر روز در سراسر جهان رخ میدهند. بیشتر آنها دور از مناطق پرجمعیت اتفاق میافتند.» او رویدادهای این هفته را «روزی بسیار غیرعادی» و نه نشانهای از یک واکنش زنجیرهای جهانی توصیف کرد.
آیا دانشمندان میتوانند زمینلرزه بزرگ بعدی را پیشبینی کنند؟
در حال حاضر، دانشمندان میتوانند مناطق پرخطر را شناسایی کنند، گسلهای فعال را پایش کنند، احتمالهای بلندمدت را برآورد کنند و پسلرزهها را تحلیل نمایند. با این حال، آنها نمیتوانند با دقت پیشبینی کنند که زمینلرزه بزرگ بعدی چه زمانی، در کجا و با چه بزرگی رخ خواهد داد.
آنچه امکانپذیر است، ارزیابی خطر لرزهای و صدور هشدار پس از آغاز زمینلرزه است، مانند سامانههای هشدار سریع یا هشدار سونامی.
ناتوانی در پیشبینی زمینلرزهها پیامدهای واقعی دارد. دو زمینلرزه ونزوئلا در روز «نبرد کارابوبو»، یکی از مهمترین اعیاد ملی این کشور، رخ داد؛ زمانی که مراسم رسمی، رژهها و آیینهای بزرگداشت در سراسر کشور برگزار میشد.
اگر دانشمندان میتوانستند زمان و مکان دقیق زمینلرزهها را پیشبینی کنند، بسیاری از این گردهماییها میتوانست به تعویق بیفتد یا جمعیت تخلیه شود.
منبع: ایرنا
