ثبت لحظات آغازین یک انفجار کیهانی با واکنشی ۱۰۰ برابر سریع‌تر از تلسکوپ‌های معمولی

اخیرا ماهواره سوئیفت ناسا (Neil Gehrels Swift Observatory) فلشی از پرتوهای گاما را در یکی از کهکشان‌های دوردست تشخیص داد . این فلش، نشان‌دهنده یک انفجار پرتو گاما (GRB) بود؛ پرنورترین رویدادهای جهان که از برخورد ستارگان چگال یا فروپاشی ستارگان غول‌پیکر ناشی می‌شوند .

انفجاری کیهانی در۶.۱۲ دقیقه

در کمتر از ۹۰ ثانیه، اپراتور آرایه میلی‌متری ساب‌میلی‌متری (SMA) در هاوایی از این رویداد باخبر شد . تنها ۴ دقیقه بعد، تلسکوپ آغاز به حرکت کرد و پس از ۱۳ دقیقه، هدف را در آسمان نشانه گرفت و تصاویر آن را تولید کرد .

بر اساس مقاله علمی منتشرشده، رصدها ۶.۱۲ دقیقه پس از تشخیص اولیه توسط سوئیفت آغاز شدند که این خود، سریع‌ترین واکنش یک تلسکوپ میلی‌متری به یک GRB در تاریخ است .

گارت کیتینگ، اخترفیزیکدان مرکز اخترفیزیک هاروارد-اسمیتسونیان و معاون SMA که هدایت این عملیات را بر عهده داشت، می‌گوید:

دیدن این اتفاق در زمان واقعی، باورنکردنی بود. توانایی واکنش و پردازش داده‌ها به این سرعت، فاصله زیادی با نحوه معمول کار SMA دارد، اما برای ثبت رویدادی که هر دقیقه آن حیاتی است، کاملاً ضروری بود.

به گزارش Astrophysical Journal Letters این اولین باری بود که سیستم کامل را به صورت برخط داشتیم. از این تجربه چیزهای زیادی یاد گرفتیم و فکر می‌کنیم می‌توانیم زمان واکنش را به ۲ تا ۳ دقیقه کاهش دهیم.

دو روز بعد، مشاهدات پی‌گیری نشان داد که چشمه نور به کلی محو شده است؛ تأییدی بر این که SMA موفق به ثبت تابش پس‌انفجاری (afterglow) یک رویداد زودگذر، نه یک کهکشان زمینه، شده است .

اسرارسرعت ؛ یک انقلاب فنی

اما راز این سرعت در چیست؟ پاسخ را باید در سیستم جدید «SMA SPRINTS» جست‌وجو کرد که به تازگی راه‌اندازی شده است . در گذشته، تلسکوپ‌های میلی‌متری برای رصد این رویدادها به روزها زمان نیاز داشتند؛ چراکه فرایند هم‌آرایی، بسیار زمان‌بر بود و داده‌ها باید به صورت دستی پردازش می‌شدند .اما SMA SPRINTS با بهره‌گیری از پهن‌باند جدید (wSMA) و پردازش خودکار داده‌ها، سرعت را به طرز چشمگیری افزایش داده است.

افزایش سرعت ۱۰۰ برابری

اما چرا این سرعت تا این اندازه مهم است؟ پرتوهای گاما و به‌ویژه تابش پس‌انفجاری آن‌ها در طول‌موج‌های میلی‌متری، حامل اطلاعاتی درباره فیزیک خود انفجار هستند؛ اطلاعاتی که در ثانیه‌ها و دقیقه‌های نخست، به سرعت از بین می‌روند .

اکنون می‌توان ساختار و ترکیب مواد پرتاب‌شده را با جزئیاتی بی‌سابقه بررسی کرد و به درک چگونگی پرتاب فواره‌های عظیم در این انفجارها نزدیک‌تر شد.

این دستاورد ثابت می‌کند که گاهی، برای درک بزرگ‌ترین رویدادهای جهان، به واکنشی در کسری از ثانیه در گوشه‌ای از زمین نیاز است.

منبع: همشهری