چرا «موقرمزها» منقرض نمیشوند؟
موهای قرمز همیشه یکی از نادرترین ویژگیهای ظاهری انسان بودهاند. کمتر از دو درصد جمعیت جهان به طور طبیعی موهای قرمز دارند و همین کمیاب بودن، سالهاست این شایعه را به وجود آورده که شاید روزی دیگر هیچ فرد موقرمزی در دنیا وجود نداشته باشد. از سوی دیگر، پژوهشها نشان دادهاند که افراد موقرمز بیش از دیگران در معرض آفتابسوختگی و سرطان پوست قرار دارند؛ موضوعی که این تصور را تقویت کرده است.
فرادید| آیا واقعاً ممکن است موهای قرمز از روی زمین ناپدید شوند؟ پاسخ دانشمندان قاطعانه منفی است. متخصصان ژنتیک میگویند ژنهای مسئول این ویژگی نه تنها در معرض حذف شدن نیستند، بلکه حتی اگر تعداد موقرمزها کم باشد، این ژنها همچنان در نسلهای آینده باقی خواهند ماند.
به گزارشش فرادید؛ این نخستین بار نیست که چنین ادعایی مطرح میشود. ایان جکسون، استاد بازنشسته ژنتیک و سرطان در دانشگاه ادینبرو، میگوید شایعه انقراض موقرمزها دهههاست تکرار میشود و حتی از اواسط قرن نوزدهم نیز ادعاهای مشابهی درباره انقراض موهای بلوند مطرح بوده است.
دلیل اصلی شکلگیری این باور ساده به نظر میرسد. موهای قرمز بسیار کمیاب هستند و حتی در مناطقی مانند بریتانیا و ایرلند که بیشترین جمعیت موقرمز جهان را دارند، تنها حدود ۱۰ درصد مردم دارای این ویژگی هستند. از سوی دیگر، این صفت به صورت ژن مغلوب به ارث میرسد؛ یعنی کودک تنها زمانی موهای قرمز خواهد داشت که نسخه این ژن را از هر دو والد دریافت کند.
ژن موهای قرمز چگونه منتقل میشود؟
ژن اصلی مرتبط با موهای قرمز، ژنی به نام MC1R است که در تولید رنگدانههای مو و پوست نقش دارد. اگر فرد تنها یک نسخه از این ژن را به ارث ببرد، ممکن است اصلاً موهای قرمز نداشته باشد، اما همچنان ناقل این ژن باشد و آن را به فرزندانش منتقل کند. به همین دلیل، ژن موهای قرمز فقط در میان افراد موقرمز وجود ندارد، بلکه در میان میلیونها نفر با موهای قهوهای، مشکی یا بلوند نیز پنهان شده است.
همین ویژگی باعث میشود یک صفت مغلوب بتواند هزاران سال در جمعیت انسان باقی بماند، حتی اگر تعداد افرادی که آن را آشکارا نشان میدهند بسیار کم باشد.
آیا سرطان پوست میتواند موقرمزها را از بین ببرد؟
یکی دیگر از دلایل نگرانی، خطر بیشتر ابتلا به سرطان پوست در افراد موقرمز است. بیشتر آنها پوست روشنتری دارند و سریعتر دچار آفتابسوختگی میشوند. علاوه بر این، نوعی رنگدانه به نام فئوملانین که عامل ایجاد رنگ قرمز مو است، با فرآیندهای شیمیایی مرتبط است که میتواند آسیب سلولی را افزایش دهد. برخی گونههای ژن MC1R نیز توانایی ترمیم آسیبهای DNA را کاهش میدهند.
با این حال، پژوهشگران میگویند این موضوع به معنای انقراض موقرمزها نیست.
جاناتان ریس، استاد بازنشسته پوستشناسی دانشگاه ادینبرو، توضیح میدهد که خطر سرطان پوست در افرادی که گونههای ژن MC1R را دارند، حدود دو تا چهار برابر بیشتر است، اما بیشتر موارد سرطان پوست در سنین بالا رخ میدهد؛ زمانی که افراد معمولاً سالها قبل فرزندان خود را به دنیا آوردهاند و ژنهایشان را به نسل بعد منتقل کردهاند.
از دیدگاه فرگشتی، تنها زمانی یک ویژگی به تدریج از بین میرود که دارندگان آن به طور مداوم فرزندان کمتری نسبت به دیگران داشته باشند. تاکنون هیچ شواهدی وجود ندارد که نشان دهد افراد موقرمز چنین وضعیتی دارند.
آیا موهای قرمز مزیتی هم دارند؟
جالب آنکه برخی پژوهشهای جدید نشان میدهد رنگدانه فئوملانین ممکن است نقش مفیدی نیز داشته باشد. نتایج برخی مطالعات حاکی از آن است که این رنگدانه میتواند به تنظیم مقدار اسیدآمینه سیستئین در سلولها کمک کند؛ مادهای که افزایش بیش از حد آن برای بدن زیانآور است.
فرضیه دیگری نیز سالهاست مطرح میشود. بر اساس این دیدگاه، پوست روشن افراد موقرمز در مناطق کمنور شمال اروپا میتواند تولید ویتامین D را آسانتر کند. با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند که هنوز شواهد علمی کافی برای اثبات این مزیت وجود ندارد.
آیا تعداد موقرمزها تغییر خواهد کرد؟
به گفته متخصصان، ممکن است در آینده با افزایش مهاجرت و ازدواج میان جمعیتهای مختلف، فراوانی موهای قرمز تا حدی کاهش پیدا کند. اگر افرادی از مناطقی که ژن MC1R در آنها رایج است با افرادی از مناطقی که این ژن کمتر دیده میشود ازدواج کنند، احتمال تولد کودکان موقرمز نیز کمتر خواهد شد.
اما این تنها به معنای کاهش نسبی فراوانی این ویژگی است، نه انقراض آن.
تا زمانی که ژنهای MC1R در میان میلیونها ناقل خاموش باقی بمانند و افراد موقرمز نیز مانند دیگران فرزندآوری کنند، موهای قرمز از جمعیت انسان ناپدید نخواهند شد. به بیان دیگر، حتی اگر دیدن موهای قرمز همچنان اتفاقی نادر باشد، این ویژگی ژنتیکی احتمالاً برای هزاران سال دیگر نیز در میان انسانها باقی خواهد ماند.
