عکس| هلیلان؛ سرزمینی که تاریخ ۲۰۰ هزار ساله را در دل کوه‌های زاگرس پنهان کرده است

کاوش‌های باستان‌شناسی در هلیلان، ۱۲۲ محوطه باستانی را از دوره پارینه سنگی تا دوران اسلامی آشکار کرده است، این شهرستان با داشتن یکی از قدیمی‌ترین بافت‌های سنگ‌فرشی جهان و غارهای اسرارآمیزی که به ۲۰۰ هزار سال پیش تعلق دارند، گنجینه‌ای بی‌نظیر از تاریخ ایران زمین محسوب می‌شود.

در شمال شرقی استان ایلام و در همسایگی ۳ استان کرمانشاه و لرستان، سرزمینی باستانی خودنمایی می‌کند که قدمت سکونت در آن به ۲۰۰ هزار سال پیش بازمی‌گردد. شهرستان هلیلان، که در دی‌ماه ۱۳۹۸ از شهرستان چرداول جدا شد و به‌عنوان یکی از جوان‌ترین شهرستان‌های استان ایلام معرفی شد، گنجینه‌ای ارزشمند از تاریخ و طبیعت بکر را در دل زاگرس میانی جای داده است.

مرکز این شهرستان، شهر توحید، در ۹۳۰ متری سطح دریا قرار گرفته و پذیرای گردشگرانی است که به دنبال کشف رازهای کهن سرزمین ایران هستند.

گهواره تمدن بشری در دل زاگرس

امید اسماعیلی کارشناس دفتر فنی استانداری ایلام  در خصوص این شهرستان  گفت: هلیلان را می‌توان به جرأت یکی از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین محل‌های استقرار بشر در فلات ایران دانست. وجود غارهای اسرارآمیز «مرآو» و «مَرروس» در کناره رودخانه سیمره، با آثاری از دوره پارینه سنگی زیرین که به حدود ۲۰۰ هزار تا ۱۰۰ هزار سال پیش تخمین زده می‌شود، ثابت می‌کند که این منطقه از کهن‌ترین روزگاران محل سکونت و زندگی انسان بوده است.

وی افزود: این غارها، با وجود ویژگی‌های منحصر به فرد و قدمت تاریخی‌شان، هنوز برای بسیاری ناشناخته‌اند و می‌توانند به یکی از جذاب‌ترین مقاصد گردشگری علمی و تاریخی کشور تبدیل شوند.

اسماعیلی افزود: باستان‌شناسان این دوره را مربوط به فرهنگ آشولین (Acheulean) می‌دانند و آثار به دست آمده از این دوره نه تنها در ایران بلکه در جهان نیز کم‌نظیر است. همچنین، تپه گوران در این منطقه مربوط به دوره نوسنگی (۷ هزار سال پیش از میلاد) است که نشان از تداوم سکونت بشر در این منطقه در طول هزاران سال دارد.

سیمای باستانی و گنجینه‌های تاریخی

فرزاد شریفی مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان ایلام در خصوص این شهرستان زیبا و بکر اظهار کرد: دشت هلیلان به‌دلیل قرار گرفتن در مسیر جاده‌های باستانی، از جمله جاده شاهی (شوش به اکباتان) و جاده خاوران، همواره یکی از مناطق استراتژیک و تمدنی ایران باستان به شمار می‌رفته است. وی خاطرنشان کرد: بررسی‌های باستان‌شناسی در منطقه «کران‌بزان» که در سال ۱۳۸۹ انجام شد، منجر به کشف ۱۲۲ محوطه باستانی شد؛ از این تعداد، ۱۱۰ مکان مربوط به دوره پارینه سنگی است.

شریفی افزود: این آمار به خوبی نشان می‌دهد که هلیلان یک «موزه بزرگ روباز» از تمدن‌های مختلف بشر در دل کوه‌ها و دره‌های زاگرس است.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان ایلام بیان کرد: از دیگر جاذبه‌های تاریخی و دیدنی این شهرستان می‌توان به تنگه شیرز (تنگه شیرز) در خط مرزی با استان لرستان، تنگه تیر، قلعه سام، پل‌های تاریخی دختر و پسر، قبرستان تاریخی بان لکان و قبرستان‌های سه‌گانه روستای مهدیه اشاره کرد که هر یک روایتگر داستانی کهن از روزگاران گذشته هستند.

شریفی یادآور شد: همچنین، هلیلان دارای یکی از قدیمی‌ترین بافت‌های سنگ‌فرشی در دنیا است که خود نشان از معماری پیشرفته و تمدن غنی ساکنان این منطقه دارد.

طبیعت بکر در همسایگی آثار کهن

این مسئول گفت: رودخانه سیمره که از دل این شهرستان عبور می‌کند، همواره باعث رونق کشاورزی و ایجاد مناظر طبیعی خیره‌کننده در هلیلان شده است. کوه‌ها و دره‌های پرپیچ‌وخم منطقه، با چشماندازهایی که از آمیزه جنگل‌های بلوط و آب‌های جاری تشکیل شده، مقصدی ایده‌آل برای طبیعت‌گردان و کوهنوردان است.

شریفی اضافه کرد: دره شیرز به دلیل زیبایی‌های منحصر به فرد خود، سالانه گردشگران بسیاری را از سراسر ایران و حتی سایر کشورها به خود جذب می‌کند.

مردم و فرهنگ دیرینه

مردم شهرستان هلیلان عمدتاً از قوم لک و ایل بالاوند هستند و اقلیت‌هایی از ایلات کلهر و زنگنه نیز در این منطقه زندگی می‌کنند. این تنوع قومی و فرهنگی، آداب و رسوم و گویش‌های مختلفی را در این منطقه پدید آورده است که خود می‌تواند برای گردشگران جذاب باشد. اغلب مردم به کشاورزی و دامداری مشغول هستند و همچنان به سنت‌های دیرینه‌ی خود پایبند هستند.

روایت یک گنجینه ناشناخته

شهرستان هلیلان با وجود تمام این پتانسیل‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی، همچنان برای بسیاری از گردشگران ناشناخته است. متأسفانه، آثار تاریخی و باستانی این منطقه، مانند بسیاری از گنجینه‌های زاگرس، به‌دلیل نبود توجه کافی و نظارت جدی، در معرض تخریب قرار گرفته‌اند.

بسیاری از آثار باستانی هلیلان در موزه‌های خارجی، از جمله موزه معروف کپنهاگ دانمارک نگهداری می‌شود.

 با معرفی صحیح و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های گردشگری، هلیلان می‌تواند به یکی از قطب‌های گردشگری تاریخی و طبیعی ایران تبدیل شود و زمینه‌های توسعه اقتصادی و اشتغال‌زایی را برای مردم منطقه فراهم آورد.

منبع: ایسنا