«کوسههای گرینلند»؛ جانورانی که بعضی از آنها از زمان «نیوتن» تا امروز زندهاند
کوسه گرینلند (Somniosus microcephalus) رکورددار طولانیترین عمر در میان تمام مهرهداران شناختهشده است. پژوهشگران با استفاده از تاریخگذاری رادیوکربنی عدسی چشم این جانور، برآورد کردهاند که برخی از این کوسهها میتوانند تا حدود ۴۰۰ سال عمر کنند. این بدان معناست که برخی از کوسههایی که امروز در آبهای سرد اقیانوس اطلس شمالی شنا میکنند، زمانی زنده بودهاند که ایزاک نیوتن مشغول نگارش کتاب اصول ریاضی فلسفه طبیعی بود.
فرادید| این کوسهها بسیار کند رشد میکنند؛ سالانه تنها حدود یک سانتیمتر. مادهها نیز تا حدود ۱۵۰ سالگی به بلوغ جنسی نمیرسند؛ ویژگیای که آنها را به یکی از کندترین گونههای جانوری از نظر رشد و تولیدمثل تبدیل کرده است.
به گزارش فرادید؛ کوسه گرینلند در آبهایی با دمای بین منفی ۲ تا ۷ درجه سانتیگراد زندگی میکند. بدنش حاوی مقادیر زیادی اوره و ترکیبی به نام تریمتیلآمین اکسید است که مانند ضدیخ طبیعی از یخ زدن سلولها جلوگیری میکند.
همین ترکیبات باعث میشوند گوشت تازه این کوسه برای انسان سمی باشد و مصرف آن موجب تهوع، اختلال در تعادل و تشنج شود؛ حالتی که در ایسلند به «مستی ناشی از کوسه» معروف است. برای خوراکی شدن، گوشت آن باید ماهها تخمیر و سپس خشک شود تا غذای سنتی ایسلندی هاکارل (Hákarl) به دست آید.
برخلاف بیشتر کوسهها، مهرههای کوسه گرینلند حلقههای رشد ندارند و تعیین سن آن سالها ناممکن بود. سرانجام دانشمندان دریافتند که عدسی چشم این جانور بهترین ابزار برای تعیین سن است.
هسته مرکزی عدسی از دوران جنینی شکل میگیرد و در طول عمر تقریباً بدون تغییر باقی میماند. پژوهشگران با تاریخگذاری رادیوکربنی این بخش و استفاده از اثر باقیمانده آزمایشهای هستهای دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، توانستند سن کوسهها را برآورد کنند. بزرگترین نمونه بررسیشده، مادهای بیش از پنج متر طول داشت که حدود ۳۹۲ سال سن آن تخمین زده شد.
یکی از عجیبترین ویژگیهای این گونه، وجود سختپوست انگلی کوچکی به نام Ommatokoita elongate است که به قرنیه چشم میچسبد و از بافت آن تغذیه میکند.
بیشتر کوسههای بالغ این انگل را در یکی یا هر دو چشم خود دارند. این انگل بهتدریج قرنیه را زخمی و کدر میکند و در طول دههها باعث میشود بینایی کوسه تا حد زیادی از بین برود.
با این حال، به نظر میرسد این موضوع تأثیر چندانی بر زندگی جانور ندارد، زیرا در اعماق تاریک اقیانوس، نور بسیار اندک است و حس بویایی نقش اصلی را در یافتن غذا ایفا میکند. کوسه گرینلند میتواند لاشه نهنگها، فکها و دیگر جانوران را از فاصلهای دور تشخیص دهد.
این کوسه تنها لاشهخوار نیست، بلکه شکارچی نیز هست. بررسی محتویات معده آن نشان داده است که از ماهیها، ماهی مرکب، فکها، گرازماهیها، کوسههای کوچکتر و حتی لاشه اسب، گوزن شمالی و خرس قطبی تغذیه میکند؛ حیواناتی که احتمالاً در آب غرق شده یا از روی یخ سقوط کردهاند.
قدرت مکش دهان این کوسه به آن اجازه میدهد طعمه را از فاصله بیش از یک متری به داخل دهان بکشد. دندانهای باریک فک بالا طعمه را نگه میدارند و دندانهای پهن فک پایین مانند تیغه عمل میکنند؛ سپس کوسه با چرخاندن بدن خود، تکههای بزرگی از طعمه را جدا میکند.
دانشمندان زمانی تصور میکردند این کوسه به دلیل سازوکارهای ویژه ضدپیری، تقریباً دچار فرسودگی نمیشود. اما بررسی قلب کوسههایی با سن ۱۰۰ تا ۱۵۵ سال نشان داد که بافت قلب آنها نیز مانند سایر جانوران نشانههای آشکار پیری، از جمله فیبروز، تجمع رنگدانههای ناشی از آسیب سلولی و تخریب اندامکهای سلولی را دارد.
با این حال، قلب این جانور با وجود تمام این تغییرات همچنان به کار خود ادامه میدهد و تقریباً هر ۱۲ ثانیه یک بار میتپد. پژوهشگران احتمال میدهند فشار خون پایین و ساختار ویژه سرخرگ اصلی بدن، به حفظ عملکرد قلب در طول قرنها کمک میکند.
کوسه گرینلند تنها در اطراف گرینلند زندگی نمیکند، بلکه در سراسر شمال اقیانوس اطلس، بخشهایی از اقیانوس منجمد شمالی و حتی آبهای عمیق دریای کارائیب نیز مشاهده شده است.
اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) این گونه را در رده آسیبپذیر قرار داده است. رشد بسیار کند، بلوغ دیرهنگام و تولیدمثل اندک باعث شده جمعیت آن در برابر صید اتفاقی در تورهای ماهیگیری بسیار حساس باشد. این کوسه تا دهه ۱۹۶۰ برای روغن کبدش شکار میشد، اما امروزه نیز همچنان بهطور ناخواسته در تورهای صیادی گرفتار میشود.
کوسه گرینلند جانوری است که گویی با ریتمی کاملاً متفاوت از زمان زندگی میکند؛ موجودی که در هر سال تنها یک سانتیمتر رشد میکند، تا ۱۵۰ سالگی بالغ نمیشود و ممکن است چهار قرن در اعماق تاریک و یخزده اقیانوس به آرامی به زندگی خود ادامه دهد؛ در حالی که تمدنهای انسانی در این مدت بارها دگرگون شدهاند.
