تصاویر| کشفی ۳هزارساله در چین؛ نقابهایی که شبیه موجودات فرازمینیاند
کشف نقابهای مفرغیِ چشمبرآمده، ماسکهای زرین و گودالهای آیینیِ پر از اشیای سوخته، راز تمدنی سههزارساله را در جنوبغرب چین زنده کرد.
در سال ۱۹۸۶، کارگران ساختمانی که در محوطهای کوهستانی در جنوبغرب چین مشغول خاکبرداری بودند، گودالی حاوی صدها شیء باستانی را کشف کردند که بیش از ۳ هزار سال پیش به خاک سپرده شده بودند.
این گنجینه شامل اشیایی از یشم بود که با طلا تزیین شده بودند. اما شگفتانگیزترین یافتهها، چندین نقاب و تندیس مفرغی با ویژگیهایی فرازمینی بودند: گوشهای عظیمی شبیه بالهای پروانه، چشمان بزرگ بادامیشکل و مردمکهایی که از سرشان بیرون زده بود.
روآن فلاد، باستانشناس دانشگاه هاروارد و متخصص پژوهش درباره محوطههای عصر مفرغ در چین، میگوید: «این نقابها و سرهای مفرغی، با مفرغهایی که در نقاط دیگر یافته شدهاند، تفاوتی چشمگیر دارند.»
با این همه، تناسبات عجیب نقابها تنها جنبه رازآلود این محوطه باستانشناسی، که اکنون «سانشینگدویی» نامیده میشود، نبود. بسیاری از آثار پیش از دفن شدن، عمداً شکسته و سوزانده شده بودند. افزون بر این، ساکنان باستانی منطقه ــ که هیچ نوشتهای از خود برجای نگذاشتهاند ــ ظاهراً اندکی پس از پُر شدن گودال، این محل را ترک کرده بودند.
دانشمندان در دهههای بعد، گودالهای متعدد دیگری نیز در سانشینگدویی کشف کردند که رویهمرفته حدود ۵۰ هزار اثر باستانی را در خود جای دادهاند. این محوطه و تمدنی که زمانی در آن شکوفا بود، همچنان از معماهای پیچیده و گیجکننده باستانشناسی به شمار میروند.
سانشینگدویی در حدود ۲۴ مایلیِ چنگدو، مرکز استان سیچوان، قرار دارد. این محوطه باستانشناسی تقریباً ۷۴۵ مایل در جنوبغرب دشتهای مرکزی چین واقع شده است؛ منطقهای که مدتها آن را خاستگاه تمدن چین میدانستند. ازاینرو، بنا به گفته فلاد، ناحیه پیرامون سانشینگدویی زمانی منطقهای حاشیهای و کماهمیت از نظر فرهنگی تلقی میشد.
اما آثار مدفون، داستان دیگری روایت میکنند. در سال ۱۹۲۹، کشاورزی که در این منطقه مشغول کندن جوی بود، چندین شیء یشمی از زیر خاک بیرون آورد. نخستین کاوش باستانشناسی در سال ۱۹۳۴ انجام شد، اما نیم قرن دیگر زمان لازم بود تا گنجینههای حقیقی سانشینگدویی سر از خاک برآورند.
کاوشهای سال ۱۹۸۶ دو گودال آیینی را آشکار کردند که حدود هزار شیء، ازجمله جنگافزارها، استخوانهای سوخته جانوران و نزدیک به ۶۰ عاج فیل، در خود داشتند. باستانشناسان همچنین تندیس بلندقامتِ مردی اشرافی با جامهای بلند را کشف کردند که قدش بیش از ۸ پا بود.
یافته عظیم دیگر، تندیس مفرغیِ تقریباً ۱۳پایی از درختی مقدس بود که پرندگان و گلهای مفرغی فراوانی بر آن دیده میشد؛ درختی که شاید نماد نردبانی به سوی آسمان بوده باشد. بیشتر این آثار اکنون در موزه سانشینگدویی نگهداری میشوند؛ موزهای که در حاشیه این محوطه کاوش مشهور قرار گرفته است.
بازدیدکنندگان در ۱۷ اکتبر ۲۰۲۵ [۲۵ مهر ۱۴۰۴] گردِ «درخت مقدس برنزی» ــ اثری یادمانی از جنس برنز که
در محفظهای شیشهای در موزه سانشینگدویی به نمایش درآمده بود ــ جمع شدند.
پژوهشگران در فاصله سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲، شش گودال دیگر را در سانشینگدوی کاوش کردند که ۱۳ هزار شیء دیگر در آنها یافت شد؛ ازجمله ماسک طلایی دیگری، پیکرههای عاجی، صدفهای دریایی و اشیای مفرغیای که موجوداتی عجیب را به تصویر میکشیدند؛ همچون آمیزهای از ببر و اژدها با نوارهای سیاه. پژوهشگران همچنین صندوقچهای مفرغی با درپوشی به شکل لاکپشت کشف کردند که درون آن یشم سبزرنگی قرار داشت؛ یشمی که زمانی در ابریشم پیچیده شده بود.
با آشکار شدن آثار و ویرانههای بیشتری در محوطه سانشینگدوی، سیمای کلانشهری رازآلود پدیدار شد. این شهر باستانی در حصار دیوارهای خاکی قرار داشت ــ «سانشینگدوی» به معنای «سه تپّه ستارهای» است ــ و در امتداد رود جیانجیانگ ساخته شده بود. این محوطه ازجمله بزرگترین سکونتگاههای شناختهشده عصر مفرغ در جنوب چین به شمار میرفت و وسعت ۹۰۰ اِیکریِ [جریبی] آن به بخش کاخنشین، ناحیه تولید صنایعدستی و محوطههای آیینی تقسیم شده بود؛ همانجا که قربانیها انجام میگرفت و گودالها قرار داشتند.
یک ماسک بزرگ مفرغی از ویرانههای سانشینگدوی، در ۱۷ اکتبر ۲۰۲۵،
زیر نورافکن در موزه سانشینگدوی به نمایش گذاشته شد.
گتی ایمجز
آیا سانشینگدوی زیارتگاهی باستانی بود؟
از ساکنان باستانی سانشینگدوی اطلاعات نسبتاً اندکی در دست است؛ محوطهای که ظاهراً تا حدود ۱۸۰۰ پیش از میلاد، به شهری مهم بدل شده بود. باستانشناسان هنوز هیچ بقایای اسکلتی یا نوشتهای در این مکان کشف نکردهاند. با این همه، مجموعه غنی مفرغینهها و اشیایی که آنان برجای گذاشتهاند، سرنخهایی به دست میدهد.
بسیاری از باستانشناسان بر این باورند که فرهنگ سانشینگدوی بخشی از تمدن باستانی شو بوده است؛ پادشاهیای که چندین سده بر دشت چنگدو، محصور در میان کوهستانها، فرمان راند تا آنکه در حدود ۳۱۶ پیش از میلاد مغلوب شد. بسیاری از پژوهشگران نیز مطرح کردهاند که ماسکها و تندیسهای مفرغیِ چشمبرآمدهای که در سانشینگدوی کشف شدهاند، نمایانگر «تسانکونگ»، نخستین فرمانروای افسانهای شو، هستند که در روایتهای سنتی او را با چشمانی برجسته تصویر میکردند.
فلاد، با تکیه بر شمار نقشمایهها و اشیای دینی کشفشده در محوطه، احتمال داده است که سانشینگدوی زیارتگاهی باستانی بوده باشد؛ مکانی که مردمان ناحیه پهناوری از جنوبغرب چین، گهگاه برای زیارت به آن سفر میکردند. او گفته است: «آشکارا در آغاز عصر مفرغ، مرکز ثقل این منطقه بوده است.» اشیای شکسته و سوخته نیز نشان میدهند که احتمالاً این مکان صحنه آیینهای قربانی بوده؛ جایی که اشیا را در گودالها مینهادند و به طور آیینی میسوزاندند.
ماسکی برنزی با چشمان برجسته از محوطه باستانی سانشینگدویی،
در ۱۷ اکتبر ۲۰۲۵ در موزه سانشینگدویی به نمایش گذاشته شد.
گتی ایمجز
فرهنگی در حال دگرگونی
به نظر میرسید مردم پس از گذشت تنها چند سده، دیگر به سانشینگدویی رفتوآمد نکردند و این محوطه تا سال ۱۰۰۰ پیش از میلاد متروک شد. فلاد گمان برد که شاید دگرگونی باورهای دینی، از اهمیت این مکان کاسته بود یا تغییرات محیطی دسترسی به شهر را دشوارتر کرده بود. پژوهشگران دیگری نیز در سال ۲۰۱۴ مطرح کردند که زمینلرزهای عظیم در منطقه و رانشهای زمینِ پس از آن، منبع اصلی آب سانشینگدویی را قطع و شهر را منزوی کرده بود.
فلاد معتقد بود که با کمرنگشدن نقش سانشینگدویی به عنوان مقصدی مرکزی، جامعه محلی احتمالاً به سوی ناحیه پیرامون چِنگدو، یکی از بزرگترین شهرهای چین، کوچ کرده بود. باستانشناسان در سال ۲۰۰۱ محوطهای از عصر برنز را در نزدیکی چنگدو کشف کردند که «جینشا» نام گرفت. این محوطه، هرچند فاقد مفرغینههای چشمگیر بود، ماسکی زرین در خود داشت که چندین ویژگی شاخص ــ ازجمله گوشهای بالمانند و چشمان اغراقشده ــ را نشان میداد؛ ویژگیهایی که از پیوند آن با سانشینگدویی، واقع در حدود ۳۰ مایلی آنجا، حکایت داشت.
ماسکی زرین که از محوطه باستانی سانشینگدویی بهدست آمده است،
در ۱۷ اکتبر ۲۰۲۵ در موزه سانشینگدویی به نمایش گذاشته شد.
گتی ایمجز
کاوشهای تازه، ارتباطهای دیگری میان سانشینگدویی و مناطق پیرامون آن را نیز روشن کردهاند. باستانشناسان بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲، چندین ظرف مفرغیِ شرابنوشی موسوم به «زون» (zun) کشف کردند. فلاد گفت این ظروف یادآور نمونههاییاند که در دره رود یانگتسه، در شمال این منطقه، پیدا شدهاند. او گفت: «در سانشینگدویی، در میان همه این اشیای کاملاً متفاوت، موادی وجود دارند که پیوند با مکانهای دیگر را نشان میدهند.»
این پیوندهای باستانی از مرزهای چین، و حتی از خودِ زمین، فراتر میرفتند. پژوهشگران در سال ۲۰۲۶ شیئی تبرمانند را توصیف کردند که از یکی از گودالهای آیینیِ سانشینگدویی به دست آمده و از یک شهابسنگ آهنی ساخته شده بود. این، کهنترین نمونه شناختهشده از کاربرد شهابسنگ در چینِ عصر برنز است.
با ادامه کاوشها، هزاران شیئی که زیر سانشینگدویی مدفوناند، شاید سرانجام رازِ متروکشدن این شهر شگفتانگیز را آشکار کنند.
منبع: خبرآنلاین
