کشف بازی فکری ۴۶۰۰ ساله در شهرسوخته

سرپرست هیات کاوش شهرسوخته از کشف مجموعه‌ای کم‌نظیر از شواهد فرهنگی، اجتماعی و معیشتی در بیست‌ویکمین فصل کاوش‌های این محوطه خبر داد و گفت: کشف گونه‌ای متفاوت از یک بازی فکری ۴۶۰۰ ساله، شانه استخوانی منقوش، بقایای مواد ارگانیک از جمله تخم‌مرغ، پارچه و چرم و گونه‌های جدیدی از تدفین، افق‌های تازه‌ای را برای شناخت ابعاد کمتر شناخته‌شده زندگی و فرهنگ ساکنان شهرسوخته در هزاره سوم پیش از میلاد گشوده است.

به  نقل از وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، روح‌اله شیرازی با توجه به جایگاه این محوطه در مطالعات باستان‌شناسی ایران و جهان اظهار کرد: شهرسوخته مرکز تمدن هیرمند و یکی از مهم‌ترین محوطه‌های باستان‌شناختی ایران و جهان است که در فاصله ۵۶ کیلومتری جنوب شهرستان زابل قرار دارد. حیات در این شهر باستانی به وسعت ۲۷۳ هکتار، از اواخر هزاره چهارم تا تمامی هزاره سوم پیش از میلاد و در چهار دوره فرهنگی تداوم داشته است.

وی افزود: کاوش‌های باستان‌شناسی در شهرسوخته از اسفندماه سال ۱۳۴۶ آغاز شد و پیش از انقلاب اسلامی، ۱۰ فصل کاوش به سرپرستی ماریتسیو توزی در این محوطه انجام گرفت. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و با تشکیل سازمان میراث‌فرهنگی، دور جدید کاوش‌های باستان‌شناسی به سرپرستی سیدمنصور سیدسجادی آغاز شد و در ۲۰ فصل ادامه یافت.

شیرازی ادامه داد: حاصل این مجموعه کاوش‌ها در بخش‌های مسکونی، صنعتی و گورستان شهرسوخته، اطلاعات ارزشمندی از ابعاد مختلف زندگی فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ساکنان دشت سیستان و همچنین دامنه ارتباطات گسترده آنان با مناطق مختلف آسیای مرکزی، سواحل مکران، عمان و خلیج فارس، دره سند، جنوب‌غرب ایران و بین‌النهرین در اختیار جامعه علمی قرار داده است.

بازخوانی زندگی روزمره در شهرسوخته

سرپرست هیات کاوش شهرسوخته درباره بیست‌ویکمین فصل کاوش‌های باستان‌شناسی این محوطه گفت: این فصل از ۲۹ تیر امسال با هدف انجام فعالیت‌های پژوهشی درباره ابعاد مختلف شهرسوخته آغاز شده و کاوش‌ها در سه کارگاه، شامل یک کارگاه در منطقه مسکونی و دو کارگاه در محدوده گورستان، متمرکز شده است.

وی ادامه داد: کاوش در بخش شمال‌شرقی منطقه مسکونی به شناسایی دو فاز معماری و مجموعه‌ای از شواهد مرتبط با فعالیت‌های روزمره و برخی فعالیت‌های پیشه‌ورانه منجر شده است که از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به حجم قابل توجهی از بقایای حیوانی، ابزارها، دورریزهای سنگی، پیکرک‌های ساده و منقوش حیوانی و اجاق‌های موجود در فضاهای معماری اشاره کرد.

شیرازی تصریح کرد: مجموعه این شواهد نشان می‌دهد که این بخش از شهرسوخته را نمی‌توان یک منطقه کاملاً صنعتی تلقی کرد؛ بلکه به نظر می‌رسد این محدوده علاوه بر برخی فعالیت‌های پیشه‌ورانه، نقشی مهم و غیرقابل‌انکار در انجام فعالیت‌های روزمره ساکنان شهر داشته است.

گورستان شهرسوخته؛ هر تدفین، روایتی تازه از یک جامعه باستانی

سرپرست هیأت کاوش شهرسوخته با توجه به نتایج به‌دست‌آمده از کاوش در گورستان شهرسوخته اظهار کرد: یافته‌های این بخش از تنوع و اهمیت قابل توجهی برخوردارند و گونه‌های جدیدی از تدفین، بقایای مواد ارگانیک، سفال‌های ساده و منقوش و همچنین سفال‌های رنگارنگ، در میان یافته‌های این فصل قرار دارند.

شیرازی افزود: آنچه بیست‌ویکمین فصل کاوش‌های باستان‌شناسی را از نتایج فصل‌های پیشین متمایز می‌کند، مجموعه‌ای از یافته‌های کم‌نظیر و ارزشمند است که هر یک می‌تواند اطلاعات تازه‌ای درباره ابعاد مختلف زندگی، فرهنگ و مناسبات اجتماعی مردم شهرسوخته در هزاره سوم پیش از میلاد در اختیار پژوهشگران قرار دهد.

کشف بازی فکری ۴۶۰۰ ساله

سرپرست هیأت کاوش شهرسوخته یکی از مهم‌ترین یافته‌های این فصل را کشف گونه‌ای متفاوت از یک بازی فکری مربوط به هزاره سوم پیش از میلاد عنوان کرد و گفت: این یافته می‌تواند دریچه‌ای تازه برای شناخت ابعاد کمترشناخته‌شده زندگی اجتماعی و سرگرمی‌های مردمان شهرسوخته در آن دوران باشد.

شیرازی ادامه داد: کشف این بازی فکری، در کنار سایر شواهد به‌دست‌آمده از گورستان، نشان می‌دهد که زندگی در شهرسوخته صرفاً به فعالیت‌های معیشتی، تولیدی و تأمین نیازهای اولیه محدود نبوده، بلکه این جامعه باستانی از ابعاد پیچیده و متنوعی از زندگی اجتماعی و فرهنگی نیز برخوردار بوده است.

تخم‌مرغ، پارچه و چرم؛ ردپای مواد ارگانیک پس از هزاران سال

سرپرست هیأت کاوش شهرسوخته یکی دیگر از یافته‌های استثنایی این فصل را شواهد به‌دست‌آمده از مواد ارگانیک دانست و اظهار کرد: شواهدی از موادی مانند تخم‌مرغ، بقایای پارچه و چرم در جریان کاوش‌ها به دست آمده است که از منظر باستان‌شناسی اهمیت ویژه‌ای دارند.

شیرازی توضیح داد: مواد ارگانیک در محوطه‌های باستانی معمولاً تحت تأثیر شرایط محیطی، فرایندهای طبیعی و گذشت زمان از میان می‌روند و حفظ آن‌ها فرصتی کم‌نظیر برای مطالعه مستقیم‌تر شیوه زندگی، فناوری، اقتصاد و الگوهای مصرف جوامع گذشته فراهم می‌کند.

شانه استخوانی منقوش؛ یافته‌ای کم‌سابقه در شهرسوخته

شیرازی از کشف یک شانه استخوانی با نقش کنده نیز به‌عنوان یکی دیگر از یافته‌های مهم بیست‌ویکمین فصل کاوش یاد کرد و گفت: این شانه تاکنون نمونه مشابهی در این منطقه نداشته و نمونه‌های مشابه آن تنها از برخی محوطه‌های آسیای مرکزی گزارش شده است.

وی تأکید کرد: این شانه استخوانی و نقش کنده‌شده روی آن می‌تواند از منظر شناخت هنر، فناوری ساخت، شیوه‌های تزئین، آرایش و همچنین مناسبات فرهنگی و اجتماعی ساکنان شهرسوخته، موضوعی ارزشمند برای مطالعات تخصصی و میان‌رشته‌ای آینده باشد.

شهرسوخته؛ آزمایشگاهی برای شناخت تمدن هزاره سوم پیش از میلاد

سرپرست هیأت کاوش شهرسوخته با تأکید بر ضرورت استمرار مطالعات باستان‌شناختی در این محوطه گفت: ادامه کاوش‌ها می‌تواند بخش‌های ناشناخته بیشتری از این تمدن را آشکار کند؛ تمدنی که شواهد آن، فرایند گذار از یک زندگی روستانشینی محدود به شکل‌گیری یک شهر وسیع، سازمان‌یافته و پیچیده را در خود جای داده است.

شیرازی افزود: اهمیت شهرسوخته تنها در قدمت آن خلاصه نمی‌شود، بلکه این محوطه امکان مطالعه یکی از مهم‌ترین تجربه‌های شهرنشینی در هزاره سوم پیش از میلاد را فراهم می‌کند و هر فصل کاوش در آن می‌تواند بخشی تازه از روایت زندگی انسان در این دوره تاریخی را پیش روی جامعه علمی قرار دهد.

توسعه مطالعات میان‌رشته‌ای برای بازسازی دقیق‌تر زندگی در شهرسوخته

سرپرست هیأت کاوش شهرسوخته با اشاره به انجام مطالعات میان‌رشته‌ای در بیست‌ویکمین فصل کاوش شهرسوخته خاطرنشان کرد: در این فصل، مجموعه‌ای از مطالعات تخصصی نیز در دستور کار قرار گرفته است که از جمله آن‌ها می‌توان به نمونه‌برداری OSL برای تاریخ‌گذاری، برداشت نمونه برای تاریخ‌گذاری مواد آلی موجود در بخش مسکونی و گورستان به روش کربن ۱۴، مطالعات انسان‌شناسی، نمونه‌برداری برای آزمایش‌های دیرین‌DNA و همچنین دیرین‌آسیب‌شناسی انسانی بر اساس بقایای استخوانی اشاره کرد.

شیرازی گفت: تلفیق داده‌های حاصل از کاوش‌های باستان‌شناختی با نتایج مطالعات میان‌رشته‌ای، می‌تواند به بازسازی دقیق‌تر ابعاد مختلف زندگی، مناسبات اجتماعی، الگوهای زیست، فناوری، سلامت و ارتباطات فرهنگی ساکنان شهرسوخته کمک کند و جایگاه این محوطه را به‌عنوان یکی از منابع کلیدی شناخت تمدن‌های شهری هزاره سوم پیش از میلاد بیش از پیش آشکار سازد.

منبع: ایرنا