عکسهای خلاقانهای که «اجنۀ معروف ژاپن» را به تصویر کشیدهاند
عکسهای یوئیجی واتانابه اغلب حالوهوایی دارند که گویی جایی میان واقعیت و رؤیا قرار گرفتهاند. پیکرهای انسانی در آثار او همچنان قابل تشخیصاند، اما لباسهای عجیب، دگرگونیهای غیرمنتظره و ترکیببندیهای متفاوت، جهانی نمایشی، رازآلود و گاه کمی هراسآور در اطراف آنها میسازد.
فرادید| واتانابه که در سال ۱۹۸۷ در ژاپن متولد شد، عکاسی را در نیویورک آموخت و پس از بازگشت به توکیو فعالیت حرفهایاش را آغاز کرد. او در سال ۲۰۱۲ به پاریس رفت و اکنون میان پاریس و توکیو فعالیت میکند؛ جایی که در کنار عکاسی مد و پرتره، پروژههای شخصی خود را نیز دنبال میکند. در هر دو بخش از فعالیتهایش، خیال، تاریکی و احساسات شاعرانه اغلب در کنار یکدیگر قرار میگیرند و صحنههایی دقیقاً طراحیشده میسازند که مرز میان واقعیت و خیال را محو میکنند.
به گزارش فرادید؛ این رویکرد بیش از همه در مجموعه یوکای او دیده میشود؛ مجموعهای که در سال ۲۰۲۴ موضوع یک نمایشگاه انفرادی در گالری ۲۲۹ توکیو بود. واتانابه در این مجموعه از موجودات فراطبیعی و شخصیتهای افسانهای فولکلور ژاپن الهام گرفته است، اما به جای بازسازی ساده تصاویر سنتی، آنها را با استفاده از پرترههای صحنهپردازیشده و ترکیب چند تصویر دوباره خلق کرده است.
تأثیر تئاتر سنتی ژاپن در این آثار کاملاً آشکار است؛ از لباسهای پیچیده و ژستهای کنترلشده گرفته تا تأکید بر تغییر شکل و دگرگونی شخصیتها.
این عکسها تصویری گستردهتر از هنرمندی ارائه میکنند که زیباییشناسی دقیق و صیقلخورده عکاسی مد را با جهانی غریب، تاریک و خیالانگیز ترکیب کرده است. آثار او نشان میدهند که چگونه افسانههای کهن ژاپنی میتوانند در قالبی مدرن، همچنان حس شگفتی و اضطراب را در مخاطب زنده کنند.
مندون، ایزدِ نقابدارِ آیینی از جزیره ایوجیما در استان کاگوشیما ژاپن است که با جشنواره هاساکو تایکو اودوری ارتباط دارد. این موجود با گوشهای بسیار بزرگ و مارپیچمانند، چشمان برجسته، شاخ و پوشش ساختهشده از کاه شناخته میشود.
در جریان این آیین، پیکرههای مندون رفتاری شیطنتآمیز دارند؛ آنها در میان مردم میدوند و تماشاگران را با شاخههای درخت دنبال کرده و میزنند. این عمل بخشی از یک باور سنتی است که بر اساس آن، ضربههای مندون نیروهای بد، بدشانسی و بلاها را از انسانها دور میکند.
روکوروبی موجودی افسانهای در فولکلور ژاپن که در طول روز ظاهری کاملاً انسانی دارد، اما شبها گردنش به شکلی غیرطبیعی و باورناپذیر کشیده و بسیار بلند میشود. در روایتها و تصاویر قدیمیتر، این موجود با سنت افسانهای دیگری نیز همپوشانی دارد؛ سنتی که در آن سرِ موجود از بدن جدا میشود و به پرواز درمیآید. به همین دلیل، نسخههای تاریخی روکوروبی همیشه رفتار یکسانی ندارند و در برخی داستانها با موجودی بیبدن و سرگردان روبهرو هستیم.
با این حال، شکلِ گردنِ کشیده و غیرعادی، امروزه مشهورترین و شناختهشدهترین تصویر از روکوروبی در فرهنگ عامه ژاپن است.
بوروبوروتون یکی از تسوکوگامیها در افسانههای عامیانه ژاپن است؛ یعنی اشیای معمولی که پس از گذشت سالهای طولانی و رسیدن به نوعی آگاهی، به موجودی فراطبیعی تبدیل میشوند. در این مورد، بوروبوروتون در اصل یک رختخواب قدیمی و فرسوده است که جان گرفته است.
نام بوروبوروتون نیز به مفهوم «بوروبورو» اشاره دارد؛ واژهای ژاپنی برای چیزی کهنه، پارهپاره و فرسوده. تصویر سنتی این موجود معمولاً شامل رختخواب یا تشک پاره و کهنهای است که پس از دور انداخته شدن یا بیتوجهی طولانی، جان میگیرد و به موجودی اسرارآمیز تبدیل میشود.
دومو کومو یک یوکای دو سر و نسبتاً ناشناخته است که در طومارهای تصویری هیولاهای دوره ادو ژاپن به جا مانده است. مرکز پژوهشهای بینالمللی مطالعات ژاپن، این موجود را بهسادگی هیولایی با دو سر توصیف میکند که در تصاویر سنتی معمولاً با پوستی خاکستری مایل به سبز و پوششی شبیه لباس انسانها به تصویر کشیده شده است.
برخلاف بسیاری از یوکایهای مشهور ژاپنی، داستانها و باورهای عامیانه چندانی درباره رفتار، تواناییها یا نقش دومو کومو وجود ندارد. بیشتر هویت این موجود از ظاهر عجیب و چشمگیر آن در طومارهای مصور تاریخی سرچشمه میگیرد؛ جایی که چهره دوگانه و ترکیب غیرمعمولش آن را به یکی از موجودات رازآلود و کمتر شناختهشده فولکلور ژاپن تبدیل کرده است.
کِهجورو یک یوکای در فرهنگ عامه ژاپن است که با تصویر زنی شبیه به یک ندیمه شناخته میشود؛ زنی که چهرهاش در میان تودهای عظیم و غیرعادی از موهای بلند پنهان شده است.
برخلاف بسیاری از یوکایهای مشهور که پشتوانهای از افسانهها و روایتهای محلی گسترده دارند، کِهجورو بیشتر موجودی ادبی و تصویری است که از طریق نقاشیها و نوشتههای دوره ادو شناخته شده است. عنصر ترسناک این موجود نه در قدرتی فراطبیعی یا داستانی پیچیده، بلکه در لحظهای نهفته است که فرد گمان میکند با زنی معمولی روبهرو شده، اما هنگام نزدیک شدن درمییابد که چهره او کاملاً زیر انبوهی از موهای غیرطبیعی پنهان شده است.
نوپرابو یکی از مشهورترین یوکایهای بیچهره در فولکلور ژاپن است. در داستانهای سنتی، این موجود معمولاً در ابتدا مانند انسانی کاملاً عادی ظاهر میشود، اما ناگهان چهرهای صاف و خالی، بدون چشم، بینی یا دهان آشکار میکند و باعث وحشت کسی میشود که با آن روبهرو شده است.
در برخی روایتها، این پدیده با حیوانات تغییرشکلدهندهای مانند موجینا (نوعی گورکن ژاپنی) یا تانوکی (سگراکون ژاپنی) ارتباط داده شده است؛ موجوداتی که در افسانههای ژاپنی توانایی تغییر ظاهر و فریب انسانها را دارند. ویژگی اصلی نوپرا-بو نه حمله یا خشونت، بلکه شوک و ترسی است که از مواجهه با انسانی ظاهراً معمولی اما بدون هیچ نشانهای از چهره انسانی ایجاد میکند.
