هوش مصنوعی قبل از پزشک بیماریتان را میفهمد؟؛ ماشینهایی که از روی یک عکس، سرطان را شکار میکنند!
تا چند سال پیش، تشخیص بیماری فقط به چشم و تجربه پزشک، آزمایش و تصویربرداری وابسته بود؛ اما حالا پای هوش مصنوعی به اتاق تشخیص باز شده است. الگوریتمها میتوانند تصاویر پزشکی را در چند لحظه بررسی کنند و الگوهایی را پیدا کنند که ممکن است حتی برای چشم انسان بهسادگی قابل مشاهده نباشند.
هوش مصنوعی دیگر فقط برای نوشتن متن و ساختن تصویر نیست؛ حالا وارد اتاق پزشکان شده و در بررسی عکسهای پزشکی، تشخیص بیماریها و حتی کمک به تصمیمهای درمانی استفاده میشود. از تشخیص سرطان و بررسی تصاویر رادیولوژی گرفته تا تحلیل اطلاعات بیماران، ماشینها در حال تبدیلشدن به دستیار پزشکان هستند.
سازمان غذا و داروی آمریکا نیز فهرستی از تجهیزات پزشکی مجهز به هوش مصنوعی دارد که تعداد قابلتوجهی از آنها در حوزه تصویربرداری و تشخیص پزشکی استفاده میشوند.
روزی که عکس پزشکی فقط به چشم پزشک وابسته نیست
یکی از مهمترین کاربردهای هوش مصنوعی در پزشکی، دیدن چیزهایی است که ممکن است در نگاه اول از چشم انسان پنهان بمانند. الگوریتمها میتوانند تصاویر پزشکی را با حجم عظیمی از دادههای قبلی مقایسه کنند و نشانههایی را برای بررسی بیشتر در اختیار پزشک قرار دهند.
در سرطان، استفاده از هوش مصنوعی بهویژه در تصویربرداری و پرتودرمانی گسترش پیدا کرده است. یک بررسی در سال ۲۰۲۶ نشان داد که از ۱۰۰۸ وسیله پزشکی مجهز به هوش مصنوعی مورد تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا، ۱۴۹ مورد کاربرد مشخص در حوزه سرطان داشتند؛ بیشترین کاربردها در رادیولوژی و پرتودرمانی بود.
هوش مصنوعی قرار نیست فعلاً جای پزشک را بگیرد
تصویر آینده پزشکی لزوماً «پزشک حذف میشود و ماشین جای او مینشیند» نیست. مدل در حال شکلگیری بیشتر شبیه همکاری انسان و ماشین است؛ هوش مصنوعی اطلاعات را تحلیل میکند و پزشک نتیجه را در کنار علائم، سابقه بیمار و معاینه تفسیر میکند.
یک پژوهش بینالمللی در سال ۲۰۲۶ که دیدگاه ۱۰۴۹ پزشک از ۵۰ کشور و منطقه را بررسی کرد، نشان داد ۸۰.۲ درصد پزشکان شرکتکننده معتقد بودند هوش مصنوعی میتواند عملکرد بالینی را بهتر کند، اما فقط ۲۷.۸ درصد گفته بودند که در عمل از هوش مصنوعی استفاده کردهاند.
اما اگر هوش مصنوعی اشتباه کند چه؟
اینجا قسمت حساس ماجرا شروع میشود.
هوش مصنوعی از دادههایی که با آنها آموزش دیده یاد میگیرد. اگر دادهها ناقص یا نامتوازن باشند، احتمال دارد نتیجه سیستم نیز تحت تأثیر قرار بگیرد. علاوه بر این، همیشه مشخص نیست اگر یک سامانه هوش مصنوعی در تشخیص اشتباه کند، مسئولیت متوجه چه کسی خواهد بود.
سازمان جهانی بهداشت نیز درباره همین مسئله هشدار داده و بر ضرورت ایمنی، حفظ حریم خصوصی، مقابله با سوگیری و مشخصبودن مسئولیت حقوقی تأکید کرده است.
پزشکی وارد عصر «دومین نظر» شده است؟
شاید یکی از جذابترین کاربردهای آینده هوش مصنوعی این باشد که بیمار و پزشک، علاوه بر نظر متخصص، بتوانند از یک سامانه هوشمند هم برای بررسی دوباره اطلاعات پزشکی کمک بگیرند.
البته «نظر دوم هوش مصنوعی» نباید با تشخیص قطعی اشتباه گرفته شود. حتی در حوزه سرطان، بررسی پژوهشهای مربوط به ابزارهای هوش مصنوعی نشان داده که شواهد بالینی سطح بالا، مانند مطالعات آیندهنگر یا آزمایشهایی که عملکرد پزشک را همراه با هوش مصنوعی ارزیابی کنند، هنوز برای همه ابزارها گسترده نیست.
آیا در آینده نسخه پزشک را هوش مصنوعی مینویسد؟
احتمالاً آینده پزشکی بیشتر از آنکه جنگ انسان و ماشین باشد، همکاری انسان و ماشین خواهد بود.
ماشین میتواند میلیونها داده را سریع بررسی کند؛ اما پزشک با بیمار حرف میزند، علائم را در کنار سابقه او میسنجد، شرایط زندگی و ترجیحات بیمار را در نظر میگیرد و درباره تصمیم درمانی مسئولیت میپذیرد.
سازمان جهانی بهداشت هم تأکید کرده که استفاده از هوش مصنوعی در سلامت زمانی میتواند مفید باشد که بیمار همچنان در مرکز تصمیمگیری باقی بماند.
منبع: همشهری
