جنگ یوم کیپور، آمریکا و شوروی را تا آستانه رویارویی کشاند؛ ۱۴ مهر ۱۳۵۲

حمله غافلگیرکننده نیروهای مصر و سوریه به اسرائیل در ۶ اکتبر ۱۹۷۳ [برابر با ۱۴ مهر ۱۳۵۲]، خاورمیانه را وارد آشوب کرد و این خطر را به وجود آورد که ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی برای نخستین بار از زمان بحران موشکی کوبا در سال ۱۹۶۲، وارد رویارویی مستقیم با یکدیگر شوند.

اگرچه میان دو کشور جنگ مستقیم درنگرفت، رویدادهای پیرامون جنگ یوم کیپور به روابط آمریکا و شوروی آسیب جدی زد و سیاست پرسروصدای تنش‌زدایی (دتانت)، که ریچارد نیکسون، رئیس‌جمهوری آمریکا، دنبال می‌کرد، عملاً از بین رفت.

در ابتدا به نظر می‌رسید مصر و سوریه از این درگیری پیروز بیرون خواهند آمد. این دو کشور که به تسلیحات پیشرفته شوروی مجهز بودند، امیدوار بودند شکست تحقیرآمیز خود در جنگ شش‌روزه ۱۹۶۷ را جبران کنند.

اسرائیل که غافلگیر شده بود، در نخستین مراحل حمله دو جبهه‌ای تحت فشار قرار گرفت؛ اما ضدحملات اسرائیل، با کمک حجم عظیمی از کمک‌های نظامی آمریکا و همچنین نابسامانی در میان نیروهای سوری و مصری، ورق را برگرداند.

نیروهای سوری به عقب رانده شدند و نیروهای اسرائیلی بلندی‌های جولان را که از نظر راهبردی اهمیت زیادی داشت، به تصرف خود درآوردند. وضعیت نیروهای مصری حتی بدتر بود؛ آنان هنگام عقب‌نشینی از صحرای سینا، با محاصره ارتش اسرائیل روبه‌رو شدند و هزاران سرباز مصری در محاصره و از نیروهای خود جدا افتادند.

هنری کیسینجر، وزیر امور خارجه آمریکا، سرانجام همراه با همتایان شوروی خود بر سر یک آتش‌بس شکننده به توافق رسید. وقتی مشخص شد اسرائیل حاضر نیست محاصره نیروهای مصری را ــ که در آن زمان با کمبود غذا و دارو مواجه بودند ــ پایان دهد، شوروی تهدید کرد برای نجات آن‌ها به‌ طور یک‌جانبه وارد عمل خواهد شد.

تنش‌ها هم در واشنگتن و هم در مسکو بالا گرفت؛ نیروهای نظامی آمریکا در وضعیت آماده‌باش مرحله سوم قرار گرفتند (مرحله اول، جنگ است). شوروی از تهدید خود عقب‌نشینی کرد، اما این ماجرا آسیب جدی و بلندمدتی به روابط دو کشور وارد کرد.

کیسینجر با جدیت تلاش کرد میان اسرائیل و دو کشور سوریه و مصر به توافق صلح دست یابد. این اقدام بعدها به «دیپلماسی رفت‌وبرگشتی» معروف شد؛ به این معنا که وزیر امور خارجه آمریکا پی‌درپی از کشوری به کشور دیگر سفر می‌کرد و درباره جزئیات توافق صلح مذاکره می‌کرد.

سرانجام، نیروهای اسرائیلی از برخی مواضع خود در صحرای سینا و خاک سوریه عقب‌نشینی کردند و مصر نیز متعهد شد در مناسبات خود با اسرائیل از به‌کارگیری زور خودداری کند. سوریه با اکراه طرح صلح را پذیرفت، اما همچنان به‌شدت با موجودیت دولت اسرائیل مخالفت می‌کرد.

منبع: خبرآنلاین