مغز چگونه ما را متقاعد می‌کند که یک انگشت اضافه داریم؟

مغز انسان گاهی می‌تواند این تصور را ایجاد کند که بدن دارای اندام اضافه‌ای است یا محدوده فیزیکی آن فراتر از ابعاد واقعی گسترش می‌یابد.

این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که بر اثر ترکیب نشانه‌های بینایی و لامسه در محیط، پیام‌های عصبی دچار تداخل شوند. این پدیده تاکنون در پژوهش‌های مختلفی بررسی شده است.

اکنون مطالعه‌ای که در مجله روان‌شناسی تجربی: ادراک و عملکرد انسان منتشر شده، فراتر رفته و بررسی کرده که آیا چنین توهمی علاوه بر ایجاد احساس داشتن یک عضو اضافه، برداشت انسان از توانایی‌های جسمانی خود را نیز تغییر می‌دهد یا خیر.

انگشت ششم؛ توهمی که مرزهای بدن را تغییر می‌دهد

آزمایش‌های قبلی نشان داده‌اند که تغییر اندازه ظاهری دست یا اضافه‌کردن یک امتداد فیزیکی به آن می‌تواند درک افراد از محدوده حرکتی خود را تغییر دهد. در برخی آزمایش‌ها، مشاهده لمس‌شدن یک دست از طریق آینه باعث ایجاد این تصور شده که دست دیگر نیز انگشتی اضافه با اندازه، شکل یا جهت‌گیری مشخص دارد. در یکی از این آزمایش‌ها حتی شرکت‌کنندگان احساس کردند انگشت ششمی از دستشان بیرون آمده که با زاویه ۱۸۰ درجه و در جهت مخالف کف دست قرار گرفته است.

پژوهشگران مطالعه جدید با تکیه بر همین توهم انگشت ششم، آزمایش دیگری طراحی کردند و شیوه لمس دست‌ها را تغییر دادند. در این آزمایش، شرکت‌کننده تصویر بازتاب دست راست خود را در آینه مشاهده می‌کند، درحالی‌که دست چپ او در سمت دیگر آینه پنهان مانده است.

سپس آزمایشگر انگشتان هر دو دست را به‌طور هم‌زمان و با حرکاتی رفت‌وبرگشتی لمس می‌کند. در آخرین حرکت، لبه بیرونی انگشت کوچک دست پنهان هم‌زمان با فضای خالی کنار دست راست لمس می‌شود؛ فضایی که شرکت‌کننده تصویر آن را در آینه می‌بیند. این هماهنگی میان محرک‌های بینایی و لامسه باعث شکل‌گیری توهم وجود یک انگشت اضافه در کنار دست می‌شود.

نویسندگان پژوهش جدید توضیح دادند:

    انگشتان اضافه را می‌توان با شکل‌ها، اندازه‌ها و جهت‌گیری‌هایی متفاوت از انگشتان واقعی در قالب تصویر ذهنی بدن تجربه کرد. با وجود این، هنوز مشخص نیست چنین تجربه‌هایی درک فرد از کل دست، به‌ویژه اندازه کلی آن را تغییر می‌دهند یا خیر؛ زیرا برای چنین تغییری لازم است انگشت خیالی در بازنمایی ذهنی بدن ادغام شود. همچنین مشخص نیست احساس داشتن انگشت ششم تا چه اندازه برداشت ما از توانایی‌های حرکتی و محدودیت‌های عملکردی بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

سنجش توانایی‌های دست پس از ایجاد توهم

برای بررسی تأثیر این توهم بر برداشت افراد از توانایی‌های دست، پژوهشگران پس از ایجاد احساس داشتن انگشت ششم، از شرکت‌کنندگان خواستند کوچک‌ترین شکافی را که دستشان می‌تواند از آن عبور کند و بزرگ‌ترین جسمی را که قادر به گرفتن آن هستند، تخمین بزنند.

در این مطالعه ۵۰ فرد بزرگسال سالم شرکت داشتند که هم آزمایش ایجاد توهم و هم آزمایش کنترل مشابه را پشت سر گذاشتند. تمام شرکت‌کنندگان به‌جز یک نفر راست‌دست بودند.

پس از ایجاد توهم، پژوهشگران مجموعه‌ای از شکاف‌ها با عرض ۲.۷ تا ۱۸ سانتی‌متر را در مقابل شرکت‌کنندگان قرار دادند. از آن‌ها خواسته شد مشخص کنند دستشان از چه اندازه شکافی می‌تواند عبور کند. برای جلوگیری از تخمین بصری، دست شرکت‌کنندگان هنگام انجام این ارزیابی از دید آن‌ها پنهان نگه داشته شد.

همچنین از افراد خواسته شد بزرگ‌ترین صفحه فومی مربعی را که تصور می‌کنند می‌توانند با دست بگیرند، تخمین بزنند. اندازه این صفحات از ۴ تا ۲۵ سانتی‌متر متغیر بود و هر مرحله حدود ۱.۴ سانتی‌متر به اندازه آن‌ها اضافه می‌شد. پس از ثبت تخمین‌ها، پژوهشگران توانایی واقعی شرکت‌کنندگان برای عبور دادن دست از شکاف‌ها و گرفتن صفحات را نیز آزمایش کردند.

نتایج نشان داد شرکت‌کنندگان پس از تجربه توهم انگشت ششم، تصور می‌کردند برای عبور دستشان به شکافی بزرگ‌تر از حالت آزمایش کنترل نیاز دارند. همچنین احساس می‌کردند قادر به گرفتن اجسام بزرگ‌تری هستند، هرچند شدت این تغییر در مقایسه با تأثیر آن بر تخمین اندازه شکاف کمتر بود.

شرکت‌کنندگان علاوه بر این، پرسش‌نامه‌ای درباره تجربه خود تکمیل کردند تا مشخص شود آیا واقعاً وجود انگشت اضافه، بزرگ‌ترشدن انگشت کوچک یا حتی داشتن یک دست اضافی را احساس کرده‌اند یا خیر. نکته جالب اینکه حتی افرادی که وجود انگشت ششم را به‌صورت آگاهانه احساس نکرده بودند، همچنان تصور می‌کردند دستشان برای عبور از یک شکاف به فضای بیشتری نیاز دارد. پژوهشگران این موضوع را نشانه‌ای از امکان تفاوت میان تجربه آگاهانه افراد و قضاوت آن‌ها درباره توانایی‌های حرکتی می‌دانند.

تغییر موقت در درک مغز از محدوده بدن

پژوهشگران معتقدند پس از ایجاد این توهم، مغز تقریباً به‌صورت خودکار مرزهای بدن را دوباره ترسیم می‌کند. برخی تحقیقات قبلی نیز نشان داده‌اند که مغز هنگام استفاده از ابزارها چنین تغییری را تجربه می‌کند؛ برای مثال، فرد نابینایی که با عصا حرکت می‌کند، ممکن است عصا را به‌عنوان امتدادی از بدن خود در نظر بگیرد.

با این حال، مطالعه جدید نشان می‌دهد مغز حتی بدون دریافت بازخورد واقعی از محیط نیز قادر به ایجاد مرزهای تازه برای بدن است. هرچند شرکت‌کنندگان هیچ پیشرفت واقعی در عملکرد دست خود نشان ندادند، برداشت ذهنی آن‌ها از توانایی‌های جسمانی برای مدتی تغییر کرد.

نویسندگان این مطالعه گفتند:

    این پژوهش نشان می‌دهد افراد هنگام تجربه توهم داشتن انگشت ششم می‌توانند درک خود از توانایی‌های دستشان را بلافاصله تغییر دهند.

حتی بدون انجام حرکت واقعی، مغز انگشت اضافه خیالی و نامرئی را در قضاوت‌های مربوط به توانایی حرکتی بدن وارد می‌کند. در نتیجه، تصور فرد از قابلیت‌های دست برای گرفتن اجسام یا عبور از فضاهای محدود تغییر می‌یابد.

این انعطاف‌پذیری می‌تواند پیامدهای مهمی برای طراحی اندام‌های مصنوعی و رباتیک‌های تقویت‌کننده توانایی‌های انسانی داشته باشد و درک دانشمندان از چگونگی تأثیر تصور اندام‌های اضافه بر ادراک حرکتی در حوزه علوم شناختی و روان‌شناسی را گسترش دهد.

منبع: دیجینوی