۱۸ سال بیخبری؛ عادل چگونه پیدا شد؟
ناپدیدشدن یکی از اعضای خانواده، فارغ از سن و شرایط فرد، میتواند آغاز روزهایی همراه با نگرانی، بیخبری و جستوجوی بیوقفه برای نزدیکان او باشد. در چنین شرایطی، اعلام فوری مفقودی به پلیس، اطلاعرسانی عمومی و پیگیری از مسیرهای قانونی میتواند در روند یافتن افراد مؤثر باشد؛ تأکیدی که از نظر پلیس و حقوقدانان نیز باید خانوادهها پس از مفقودی عزیزانشان مد نظر قرار دهند.
۱۸ سال بیخبری از فرزند؛ ۱۸ سال جستوجو و انتظار. عادل طاهری، جوان اهل روستای افراچال شهرستان ساری، سرانجام پس از نزدیک به دو دهه در مرکز نگهداری افراد دارای معلولیت «انوار آفتاب» در قم شناسایی شد و به خانوادهاش بازگشت. انتشار ویدئویی از مراسم عزاداری در این مرکز، سرنخی برای شناسایی او شد؛ هرچند پدر عادل پیش از این دیدار از دنیا رفته بود و فرصت دیدار دوباره با فرزندش را پیدا نکرد.
پرونده عادل طاهری در کنار پایان ۱۸ سال بیخبری خانوادهاش، پرسشهایی درباره نحوه شناسایی افراد مجهولالهویه، مسئولیت مراکز نگهداری و سازوکارهای موجود برای یافتن خانواده این افراد مطرح میکند.
۱۸ سال بیخبری؛ عادل چگونه پیدا شد؟
عادل طاهری در ۲۳ آبان سال ۱۳۸۷، در ۲۵ سالگی از خانه خارج شد و دیگر به خانه بازنگشت. او که با کمتوانی ذهنی و اختلال در گفتار مواجه بود، در سالهای پس از ناپدیدشدن در مرکز نگهداری انوار آفتاب قم زندگی میکرد؛ در حالی که خانوادهاش همچنان از سرنوشت او بیخبر بودند.
سرانجام در آبان ۱۴۰۵، انتشار ویدئویی از مراسم عزاداری در این مرکز، زمینه شناسایی او را فراهم کرد. تعدادی از اهالی روستای افراچال با مشاهده تصاویر، چهره عادل را شناختند و موضوع را به خانوادهاش اطلاع دادند. خانواده نیز پس از پیگیری و اطمینان از هویت او، برای دیدارش راهی قم شدند.
عادل در ۲۳ آبان ۱۴۰۵، پس از ۱۸ سال دوری، با مادر و سه برادرش دیدار کرد و پس از طی مراحل قانونی به جمع خانواده بازگشت. او روز بعد نیز به زادگاهش در شهرستان ساری رفت و با استقبال بستگان و اهالی محل روبهرو شد.
این بازگشت، با وجود شادی خانواده، با حسرتی بزرگ همراه بود؛ پدر عادل پیش از دیدن فرزندش از دنیا رفته بود و فرصت دیدار دوباره با او را پیدا نکرد.
۲۱ روز انتظار برای بازگشت امید
برای خانوادههایی که یکی از اعضای خود را گم کردهاند، روزهای بیخبری با نگرانی و تلاش برای یافتن او همراه است. خانواده امید نیز یکی از این خانوادههاست که پس از ۲۱ روز جستوجو، سرانجام فرزند خود را پیدا کرد.
حسینی، مادر امید، درباره روزهای ناپدیدشدن فرزندش میگوید: در آن مدت بهشدت نگران بودم و اصلاً حال روحی خوبی نداشتم. مدام میترسیدم اتفاقی برای پسرم افتاده باشد. برای پیدا کردن امید، اعلامیههای زیادی چاپ و در مکانهای مختلف نصب کردم. حتی تصویر او را در اختیار بلاگرها قرار دادم و از آنها خواستم برای پیدا شدنش اطلاعرسانی کنند.
او با اشاره به شرایطی که فرزندش در زمان ناپدیدشدن تجربه کرده بود، میافزاید: فکر میکنم فرد یا افرادی که امید را با خود برده بودند، بعد از انتشار گسترده تصویرش و اطلاعرسانیها ترسیدند و او را رها کردند. زمانی که امید نزد آنها بود، اذیتش کرده بودند و دستش را سوزانده بودند.
به گفته مادر امید، فرزندش در نزدیکی مناطق شمالی کشور و با کمک گشتهای اجتماعی پیدا شد و پس از ۲۱ روز به خانواده بازگشت.
حسینی در پایان با تأکید بر ضرورت مراقبت بیشتر خانوادهها از فرزندانشان، میگوید: از خانوادهها میخواهم برای جلوگیری از چنین اتفاقاتی، مراقبت از فرزندانشان را جدیتر بگیرند و حتی بیشتر از گذشته مراقب آنها باشند.
اعلام سریع مفقودی؛ بدون انتظار ۲۴ ساعته
در ساعات اولیه ناپدیدشدن یک فرد، خانوادهها چه اقدامی باید انجام دهند؟ آیا برای اعلام مفقودی لازم است ۲۴ ساعت منتظر بمانند؟
سرهنگ محمود ملکی، رئیس اداره چهارم پلیس آگاهی تهران بزرگ بر ضرورت اعلام فوری مفقودی افراد به پلیس تأکید کرده و میگوید: خانوادهها نباید برای اعلام فقدانی ۲۴ ساعت صبر کنند، بلکه باید بلافاصله به کلانتری مراجعه کنند تا موضوع ثبت و برای پیگیری به پلیس آگاهی ارجاع شود.
وی همچنین کودکان زیر ۱۲ سال و سالمندان را از جمله گروههای پرخطر در پروندههای مفقودی دانسته و نسبت به احتمال سوءاستفاده از این افراد هشدار داده است.
خانوادهها پس از مفقودی چه اقدامات قانونی باید انجام دهند؟
در کنار اقدامات انتظامی، آگاهی از مسیرهای قانونی پیگیری مفقودی نیز برای خانوادهها اهمیت دارد.
حسین زندیه، وکیل پایه یک دادگستری، در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به اقدامات قانونی خانوادهها پس از ناپدیدشدن یکی از اعضای خانواده، میگوید: خانوادهها باید بلافاصله با مراجعه به نزدیکترین کلانتری، فقدان فرد را اعلام و درخواست ثبت گزارش و ارجاع موضوع به پلیس آگاهی را مطرح کنند.
به گفته وی، ارائه عکس جدید، مشخصات ظاهری، مدارک هویتی، آخرین محل و زمان مشاهده فرد و اطلاعات تماس او میتواند در روند پیگیری پرونده مؤثر باشد. همچنین در صورتی که احتمال وقوع جرم وجود داشته باشد، موضوع باید به دادسرای صالح نیز اعلام شود.
این وکیل دادگستری با تأکید بر اینکه هیچ مهلت قانونی ۲۴ یا ۴۸ ساعتهای برای اعلام مفقودی وجود ندارد، اظهار میکند: خانوادهها میتوانند بلافاصله پس از اطلاع از ناپدیدشدن فرد به پلیس مراجعه کنند و نباید اعلام فقدان را به تأخیر بیندازند.
اگر در پیگیری پرونده کوتاهی شود، خانوادهها چه کنند؟
مسئولیت پلیس در قبال افراد مفقود شده و راههای پیگیری خانوادهها در صورت بروز تأخیر نیز از دیگر موضوعات مطرح شده در این زمینه است.
زندیه توضیح میدهد که پلیس به عنوان ضابط دادگستری، وظیفه ثبت گزارش فقدان، انجام تحقیقات و اقدامات لازم برای شناسایی و یافتن فرد را بر عهده دارد.
به گفته وی، اگر خانوادهها احساس کنند روند رسیدگی به پرونده با کوتاهی یا تأخیر همراه است، میتوانند با ارائه درخواست کتبی به دادستان و مقام قضایی ناظر بر پرونده، خواستار نظارت و صدور دستورات تکمیلی شوند. همچنین امکان ثبت شکایت از عملکرد مأموران انتظامی از طریق سامانه نظارت همگانی پلیس (۱۹۷) وجود دارد.
وی درباره مسئولیت مراکز نگهداری در قبال افراد مجهولالهویه نیز میگوید: این مراکز موظفاند اطلاعات و مشخصات افراد تحت مراقبت را ثبت و در زمینه احراز هویت و شناسایی خانواده آنها با مراجع ذیصلاح همکاری کنند.
شناسایی افراد مجهولالهویه چگونه انجام میشود؟
پرونده عادل طاهری نمونهای از دشواری شناسایی افرادی است که به دلایل مختلف، امکان معرفی خود و برقراری ارتباط با خانوادهشان را ندارند. در چنین شرایطی، شناسایی هویت این افراد به همکاری نهادهای مختلف و استفاده از روشهای تخصصی نیاز دارد.
زندیه با اشاره به روند شناسایی این افراد توضیح میدهد که پلیس آگاهی و اداره تشخیص هویت با همکاری سازمان ثبت احوال و پزشکی قانونی، حسب مورد، مسئول پیگیری و احراز هویت این افراد هستند. سازمان بهزیستی نیز در حوزه حمایت و نگهداری از این افراد وظایفی بر عهده دارد.
به گفته وی، شناسایی افراد مجهولالهویه میتواند از طریق بررسی مدارک، سوابق، اثر انگشت، مشخصات ظاهری و استعلام از مراجع مرتبط انجام شود؛ با این حال، در قوانین موجود نمیتوان از وجود یک سامانه ملی واحد و سازوکار جامع برای شناسایی تمام افراد مجهولالهویه سخن گفت.
وی همچنین آزمایش ژنتیک (DNA) را یکی از روشهای علمی شناسایی افراد مجهولالهویه دانسته و میگوید: این آزمایش با دریافت نمونه از فرد و بستگان احتمالی و بررسی تطبیق ژنتیکی انجام میشود و حسب مورد، پلیس آگاهی و سازمان پزشکی قانونی در این فرایند همکاری میکنند.
پایان بیخبری؛ نیازمند همکاری خانوادهها و نهادهای مسئول
از ۲۱ روز جستوجوی خانواده امید تا ۱۸ سال بیخبری خانواده عادل طاهری، این گونه پروندههای مفقودی نشان میدهد که مسیر پیدا کردن افراد برای همه خانوادهها یکسان نیست. گاهی اطلاعرسانی عمومی و انتشار تصاویر به شناسایی فرد کمک میکند و گاهی نیز پیگیریهای انتظامی و قضایی و استفاده از روشهای تخصصی شناسایی، برای رسیدن به نتیجه ضروری است.
با این حال، یافتن افراد مفقود شده تنها به تلاش خانوادهها محدود نمیشود؛ ثبت و پیگیری بهموقع مفقودی، همکاری میان نهادهای مسئول و فراهم بودن سازوکارهای مؤثر برای شناسایی افراد مجهولالهویه نیز در پایان دادن به روزهای بیخبری اهمیت دارد.
منبع: ایسنا