دنیا صحنه تئاتر است
دنیا صحنه تئاتر است، منتها شخصیتهای نمایش بد انتخاب شدهاند.
کد خبر :
۴۱۱۶۵
بازدید :
۱۴۰۳
هنر نمایش کی، کجا و چگونه متولد شد؟ این پرسش را میتوان درباره گونههای دیگر ادبی یا هنرهای دیگر نیز مطرح کرد... در مورد هنر نمایش نیز نمیتوان زمان و مکان و چهگونهگی پیدایش اولین نمایش را بهدست داد.
به گزارش شرق، «هنر نمایش کی، کجا و چگونه متولد شد؟ این پرسش را میتوان درباره گونههای دیگر ادبی یا هنرهای دیگر نیز مطرح کرد... در مورد هنر نمایش نیز نمیتوان زمان و مکان و چهگونهگی پیدایش اولین نمایش را بهدست داد.»
این مسئلهای است که مولف کتاب «هنر نمایش از دیروز تا امروز» تألیف الاهه شهریاری سعی دارد در سیر تحول تاریخ نمایش آن را جستوجو کند. او البته در همان بخش نخست کتاب، «پیدایش هنر نمایش» چنین رای میدهد که هنر نمایش هم مانند دیگر هنرها به قدمت پیدایش انسان است و سابقهای بس طولانی دارد.
در مقدمه الاهه شهریاری آمده است «از دورانی که هر نوع نمایشی ممنوع اعلام میشد و بازیگران را همانندِ گدایان و خانهبهدوشان به جرمِ انتقال بیماری واگیردار دستگیر میکردند و یا به حاشیه شهرها میراندند، تا دورانی که نمایشنامهنویسان برای فرار از محکومیتهای سنگینی که میتوانست از جانب حکومتها به آنها تحمیل شود ناچار به ترک کشورشان میشدند.
اما تاریخِ این هنر گویای آن است که هيچ نیرویی نتوانسته انسان را از نمایش و نمایش را از انسان محروم کند و این هنر توانسته بهرغم تمامی موانع و دشواریها به زندگیاش ادامه دهد و ببالد.» کتاب نُه بخش دارد و هر بخش چندین بحث و دوره را مطرح میکند.
چنانچه که از سرفصلهای کتاب نیز برمیآید «هنر نمایش»، پیدایش نمایش را بهلحاظ تاریخی و با تقسیمبندی تاریخی نمایش نشان میدهد و در این مسیر از دوره کلاسیک و قرون وسطا آغاز میکند تا سده بیستم و دوران مدرن و البته بخش مجزایی نیز به نمایش در شرق اختصاص دارد.
بخش یک، «پیدایش هنر نمایش» درواقع مقدمهای است برای ورود به بحث. از بخش دوم تقسیمبندی تاریخی آغاز میشود: دوران کلاسیک که شامل نمایش در یونان باستان است و به بخشهای تراژدی، کمدی کهن، کمدی نو تقسیم شده و نمایش در رُم باستان که مربوط به تراژدی و کمدی است. بخش سه، به دوران قرون وسطا میرسد و نمایش کلیسایی و غیرکلیسایی و نمایشهای صنفی و معجزاتی و نمایش اخلاقی و نمایش میانپرده را بررسی میکند. بخش چهار نیز به نمایش حرفهیی و غیرحرفهیی در ایتالیا، اسپانیا و انگلستان اختصاص دارد و بخش پنج به سده هفدهم کلاسیسیستی میپردازد.
بخش شش، نمایش را در سده هجدهم؛ عصر خردگرایی مورد بررسی قرار میدهد و بخش هفت، میرسد به سده نوزدهم و مکاتب مهمی که در این سده پا گرفتهاند: رمانتیسم، نمایش تاریخی، رئالیسم، ناتورالیسم. و بخش هشت نیز که مفصلترین بخش کتاب است نمایش در سده بیستم و دوران مدرن را بر میرسد. ابتدا به مکاتب این دوران اشاره میکند، از نمایش رئالیستی و سمبولیستی و ناتورالیستی و منظوم و سورئالیستی تا نمایش حماسی و ابسورد و تاریخی.
و بعد تاثیر مکتبهای نمایشی مدرن در کشورهای مختلف ازجمله آلمان، اسپانیا، آمریکا، انگلستان، ایتالیا و فرانسه را شرح میدهد. نمایش در شرق نیز آخرین بخش کتاب است که مولف در آن سیر نمایش در هند و چین و ژاپن را نشان میدهد.
از این میان شاید سیر تحول نمایش در قرن بیستم و دوران مدرن از خواندنیترین بخشها باشد، هم بهلحاظ تنوع بسیاری که هنر نمایش در این دوران در متن و اجرا شاهد است و هم بهخاطر مواجهاتی که در این دوران با دوران قدیمِ نمایش صورت میپذیرد. «تلاطمات و دگرگونیها و تجربهها تنها به حوزه نمایشنامههای سده بیستم منتهی نمیشود، بلکه قالب و نحوه و محلِ اجرای آن را نیز دربر میگیرد.
در این سده میتوان نمایشنامههایی با هر شکل و اندازه و زمان یافت: از نمایشنامههایی که به تقلید از تراژدیهای دوره رنسانس و شکسپیر و به نظم سفید نوشته شده، تا انواعِ تغییریافته نمایشهای کوتاه ژاپنی؛ از نمایشنامههای کشدار و طولانی ایبسن و استریندبرگ و اونیل که بیش از نیمی از روز طول میکشید و سعی در نشاندادن تمامی زندهگی بشر داشت، تا نمایشنامههای بسیار کوتاهِ تکپردهیی ضد نمایشِ یونسکو و آلبی که میخواهند ثابت کنند که در زندهگی معنایی وجود ندارد جز بیمعنایی.»
بعد مولف به روش بازی اشاره میکند که آن نیز همچون نمایشنامههای این دوره دامنهای وسیع دارد و تا همین درجه متفاوت است و دوگانههایی را که در آن دوران صاحب اتوریته بودند شرح میدهد: «سبک استانیسلاوسکی را که در شروع سده بیستم در تئاتر هنری مسکو پا گرفت باید شکل غالب بازی در این سده دانست. در این روش بازیگر را طوری تربیت میکنند که در روی صحنه خود را فراموش میکند و در قالب شخصیتی میرود که نقشاش را به عهده دارد.
صحنه انگار درست جای واقعی رخداد ماجرا و بازیگر نیز انگار همان شخصیتی است که این ماجرا برایش پیش میآید. این گروه از بازیگران را هنرمندان رئالیست میخوانند. از طرف دیگر در گروه هنری برلین تحت نظر برشت سعی در جدا کردن بازیگر از نقشاش میشود.
در روش برشت که مختص نمایش حماسی است همواره بازیگر به یاد دارد و به یاد تماشاگر هم میاندازد که صرفا بازیگری است که در این لحظه نقش شخصیتی را در نمایشی بر عهده دارد.» در ادامه مولف به صحنهپردازیهای متفاوت در این دوره نیز اشاره میکند. این کتاب با تقسیم هنر نمایش به دوران تاریخی و جریانساز هنر نمایش سعی دارد شِمایی کامل از سیر هنر نمایش در گذر زمان به دست دهد و نمایش را به عنوان زبان گویای زندگی انسان در طول تاریخ نشان دهد.
این رویکرد از همان سرآغاز کتاب نیز پدیدار میشود جایی که عبارتی از اسکار وایلد با این مضمون بر مقدمه نشسته است: «دنیا صحنه تئاتر است، منتها شخصیتهای نمایش بد انتخاب شدهاند.» کتاب سیصدوهفتاد صفحهای «هنر نمایش از دیروز تا امروز» در شمارگانِ پانصد نسخه اخیرا در نشر آگه درآمده است.
۰