آیا برجام جایگزین دارد؟
منظور از اجرای سختگیرانه برجام آن است که آمریکا بدون خروج از کلیت برجام، بخش زیادی از امتیازات داده شده به ایران را ندهد.
کد خبر :
۴۴۹۶۲
بازدید :
۱۰۹۸
رحمان قهرمانپور، کارشناس مسائل بین الملل | در دو ساله گذشته همواره بر این نکته تاکید کرده ام که برجام یا توافق هستهای ایران با گروه ۵ + ۱ یک توافق شکننده است و این شکنندگی ریشه در قدرت زیاد مخالفان آن در ایران و آمریکا دارد.
اما در مقابل مهمترین امتیاز برجام در این است که بدیل و جایگزینی برای آن متصور نیست. مهمترین مخالفان برجام که آن را توافقی بد میدانند قبول دارند که حتی اگر بتوان برجام را اندکی بهتر کرد، این کار از راه اصلاح جزئی آن و نه پیدا کردن جایگزینی برای آن ممکن است.
چند ماه کشید تا ترامپ هم قانع شود که بدیلی برای برجام وجود ندارد. یا باید از آن خارج شد یا کلیت آن را پذیرفت. نمیتوان گفت: برجام موجود را کنار بگذاریم و برجام دیگری ایجاد کنیم.
مسیر حل بحران هستهای ایران از سال ۸۲ تا ۹۴ منجر به چنین توافقی شد و بدون نادیده گرفتن این مسیر نمیتوان راه حلی یافت. توافق جامع هستهای محصول چند ماه مذاکره نبود بلکه قریب به ده سال طول کشید تا طرفین بحران و مخصوصا ایران و آمریکا به این جمع بندی برسند که باید مواضع گذشته خود را تعدیل کنند. بعنوان مثال در بحث اعتمادسازی و دادن تضمینهای عینی ایران و سه کشور اروپایی از سال ۸۳ تا ۸۴ در حال مذاکره و تبادل نظر بودند؛ لذا سازوکار اعتمادسازی در برجام مسبوق به سابق بود و ناگهان به وجود نیامد.
در حوزه سخت و حساسی، چون کنترل تسلیحات هستهای نمیتوان به همین آسانی سازوکاری برای اعتمادسازی متقابل یافت یا طراحی کرد. همین طور نظام راستی آزمایی برجام را نمیتوان به همین راحتی تغییر داد و نظام راستی آزمایی دیگری را جایگزین آن کرد. این نظام مبتنی بر تجارت یک دهه همکاری ایران و آژانس بین المللی آنرژی اتمی در چهارچوب توافق جامع پادمانی و نیز پروتکل الحاقی است.
اگر نمیتوان بدیل کاملا متفاوتی برای برجام در نظر گرفت درآن صورت دولت ترامپ با سه گزینه اصلی مواجه است. ۱) خروج کامل از برجام، ۲) اصلاح برجام موجود و افزودن مواردی به آن و ۳) اجرای سختگیرانه برجام موجود از طریق اعمال تحریمهای یکجانبه آمریکه علیه ایران.
اگر نمیتوان بدیل کاملا متفاوتی برای برجام در نظر گرفت درآن صورت دولت ترامپ با سه گزینه اصلی مواجه است. ۱) خروج کامل از برجام، ۲) اصلاح برجام موجود و افزودن مواردی به آن و ۳) اجرای سختگیرانه برجام موجود از طریق اعمال تحریمهای یکجانبه آمریکه علیه ایران.
مواضع ترامپ در قبال برجام در یک ماه گذشته میان سه گزینه در نوسان بوده است. او خود میل به گزینه اول یعنی خروج از برجام دارد، اما نومحافظه کاران کاخ سفید از گزینه دوم و سوم حمایت میکنند.
اما ایران تاکنون در قبال سناریوی دوم یعنی اصلاح برجام سخت مقاومت کرده است. زیرا اصلاح برجام و افزودن موارد جدیدی به آن از قبیل: فعالیتهای موشکی ایران مستلزم انجام مذاکرات میان اعضای گروه ۵ + ۱ و ایران است و تاکنون ایران و برخی کشورهای اروپایی احتمال مذاکرات مجدد را رد کرده اند. در این صورت محتملترین گزینه عبارتست از اجرای سختگیرانه برجام.
منظور از اجرای سختگیرانه برجام آن است که آمریکا بدون خروج از کلیت برجام، بخش زیادی از امتیازات داده شده به ایران را ندهد. به عنوان مثال اخلال در روند فروش آب سنگین تولیدی ایران در بازارهای بین المللی با تصویب برخی تحریمها در کنگره که درباره تضاد صریح آنها با برجام تردید وجود دارد از جمله راهکارهای احتمالی دولت ترامپ است. به زبان ساده هدف از اجرای سختگیرانه برجام آن است که دولت آمریکا بر ایران فشار بیاورد که یا از برجام خارج بشود یا مذاکره برای افزودن مواردی به آن را بپذیرند.
گزینه یا سناریوی اجرای سختگیرانه برجام میتواند به خروج ایران از برجام منجر شود یا اینکه ایران بپذیرد درباره برخی موضوعات مذاکره کند. در مقابل ایران میتواند با عملکرد خود، آمریکا را وادار به خروج از برجام یا کنار گذاشتن گزینه اصلاح برجام کند.
گزینه یا سناریوی اجرای سختگیرانه برجام میتواند به خروج ایران از برجام منجر شود یا اینکه ایران بپذیرد درباره برخی موضوعات مذاکره کند. در مقابل ایران میتواند با عملکرد خود، آمریکا را وادار به خروج از برجام یا کنار گذاشتن گزینه اصلاح برجام کند.
وقوع هر یک از این سناریوها بستگی به تحولات چند ماه آینده دارد. اگر ایران بتواند ضمن پای بندی به برجام در مقابل تحریمهای یکجانبه آمریکا مقاومت کرده و از طریق همکاری با اروپا و حق روسیه و چین، تحریمهای یکجانبه فوق را کم اثر کند، در آن صورت توپ در زمین واشنگتن خواهد بود.
اما اگر تحریمهای مزور موجودیت و اساس برجام تهدید کند در آن صورت ممکن است ایران تدابیر دیگری را اتخاذ کند. جمهوری اسلامی ایران تا الان اعلام کرده اولین کشوری نخواهد بود که از برجام خارج میشود. یابد دید این سیاست تا کجا میتواند تامین کننده منافع حیاتی ایران باشد؟
۰