آغاز به کار داعش در ترکیه؟
تعداد تلفات انفجار دو بمب در آنکارا به اندازۀ کافی هولناک هست؛ این مرگبارترین حملۀ تروریستی در خاک ترکیه بوده است. اما این فاجعه، پیامدهایی دارد که بسیار فراتر از صحنۀ خونباری است که کنار ترمینال قطار آنکارا شکل گرفت.
کد خبر :
۴۹۴۱
بازدید :
۱۲۳۰۶

فرادید| تعداد تلفات انفجار دو بمب در آنکارا به اندازۀ کافی هولناک هست؛ این مرگبارترین حملۀ تروریستی در خاک ترکیه بوده است. اما این فاجعه، پیامدهایی دارد که بسیار فراتر از صحنۀ خونباری است که کنار ترمینال قطار آنکارا شکل گرفت.
به گزارش فرادید به نقل از سیانان، ترکیه ممکن است در آینده شاهد حملههای بسیاری از این دست باشد. این بمبگذاریها حتی ممکن است فضای سیاسی تیرۀ این کشور را از این هم مسمومتر کند و روابط بین دولت و گروههای کرد ترکیه، که برخیشان در تظاهرات آنکارا حضوری پررنگ داشتند، را دچار تنش بیشتری کند.
آنچه تعیین کننده است این است که چه کسی مقصر قلمداد خواهد شد. این امر بر نوع واکنش مسئولان ترک و اپوزیسیون سیاسی، به خصوص احزاب کرد، اثرگذار خواهد بود.
تظاهراتی که امسال گروههای کرد در ترکیه ترتیب دادهاند، سه بار مورد حمله قرار گرفتهاند. یک بمبگذاری انتحاری در شهر سوروچ در نزدیکی مرز سوریه در تیرماه به کشته شدن 34 نفر انجامید. یکی از هواداران داعش مقصر این حمله شناخته شد، اما داعش هیچگاه مسئولیت حمله را قبول نکرد.
هر کس که تظاهرات روز شنبۀ آنکارا را به عنوان هدف تعیین کرده است، قصد داشته تا به قطبی شدن فضا و خشونت در ترکیه دامن بزند و دیالوگ سیاسی شکنندهای را که وجود داشت، از بین ببرد.
داعش جنگ خود را به قلب ترکیه میکشاند؟
بمبگذاریهای روز شنبه نشانههایی از دست داشتن داعش را در خود دارد. این گروه از زمانی که دولت ترکیه ملحق شدن به ائتلاف بینالمللی ضدداعش را پذیرفت، تهدید کرده بود که به این کشور حمله خواهد کرد.
داعش در مجلۀ الکترونیک خود به نام "دابق" ماه گذشته راجع به ترکیه این چنین نوشت: "این دولت و این ارتش، نمونۀ ارتداد بیملاحظه هستند." در فیلمی که در تیرماه منتشر شد، یکی از هواداران داعش از ترکها خواست تا "استانبول را تصرف کنند، شهری که اردوغان خائن شب و روز تلاش میکند تا به دست صلیبیون بسپارد."
اما احمد داوود اوغلو، نخست وزیر ترکیه روز شنبه اعلام کرد که به غیر از داعش، "پ.ک.ک و حزب چپگرای تندروی جبهۀ آزادیبخش خلق انقلابی، از مظنونان بالقوه هستند."
پ.ک.ک یا حزب کارگران کردستان، گروهی شبهنظامی است که بیش از سی سال است کارزاری جداییطلبانه را به راه انداخته است. حزب/جبهۀ آزادیبخش خلق انقلابی، گروهی تندرو و چپگرا است که در سال 2013 مسئولیت بمبگذاری انتحاری در سفارت آمریکا در آنکارا را پذیرفت.
اما دانیل نیسمان، مدیر اجرایی گروه لوانتین که مسائل شرق مدیترانه را دنبال میکند، معتقد است که وسعت و نوع هماهنگی انفجارها ذهن را به سمت دخالت داعش میکشاند. او به سیانان گفت که داعش اقلیتها، همچون شیعیان عربستان، را هدف قرار میدهند؛ هم به این خاطر که حمله به این اهداف آسانتر است و هم به این دلیل که به این ترتیب میتواند به تنشهای فرقهای دامن بزند.
بمبگذاری در سوروچ خیلی زود منجر به از بین رفتن آتشبس میان دولت ترکیه و پ.ک.ک شد. رهبران کرد، مسئولان ترکیه را به خاطر غلفت و دادن امکان به داعش برای حمله مقصر دانستند. پ.ک.ک که پا را فراتر گذاشت: این گروه پس از کشتن دو مامور پلیس ترک، علناً نیروهای امنیتی ترکیه را به همکاری با داعش متهم کرد.
دور تازۀ خشونتها میان نیروهای امنیتی و پ.ک.ک از آن زمان به قیمت کشته شدن صدها نفر تمام شده است. بروز چنین خشونتی به نفع داعش است که چرا که دشمنان کرد آنها را تضعیف میکند و همزمان ارتش و نیروی هوایی ترکیه را مشغول میکند. داعش در شمال سوریه از سوی یگانهای مدافع خلق که گروهی کرد و دارای ارتباطات نزدیک با پ.ک.ک است، تحت فشار شدید است.
نیسمان میگوید که داعش و دولت ترکیه تا الان به ملیگرایان کرد به چشم "دشمن اصلی" نگاه میکردند و زیاد نگران یکدیگر نبودهاند. داعش تاکنون جانب احتیاط را داشته است که مثلاً به تظاهرات هواداران حزب حاکم در ترکیه حمله نکند.
نیسمان میگوید که نیروهای امنیتی ترکیه از دیرباز در تامین امنیت شهرهای عمده و نواحی مرزی موفق بودهاند. اما داعش در طول دو سال اخیر توانسته در ترکیه ریشه بدواند. یک متخصص ضدتروریسم میگوید که این گروه از محلاتی در استانبول به عنوان حیاط خلوت مالی خود استفاده میکند.
با وجود دستگیری انبوه مظنونان به همکاری با داعش توسط ترکیه، که تازهترین مورد آن هفتۀ پیش بود، تحلیلگران امنیتی میگویند که متوقف کردن همۀ فعالیتهای داعش در خاک ترکیه امکانپذیر نیست.

سیاست مسموم
اردوغان روز شنبه گفت که "وحدت و پایداریای که در مقابل این حملات نشان خواهیم داد، بزرگترین و پرمعناترین واکنش به تروریسم خواهد بود."
اما وحدت در شرایط فعلی ترکیه که جو پرتنشی در آستانۀ انتخابات ملی یکم نوامبر، حاکم است، وحدت به کالایی نایاب بدل شده است. عدم اعتماد فراگیر شده است.
رای گیری ماه آینده، دومین انتخابات عمومی ترکیه در سال جاری محسوب میشود. اردوغان میخواهد دوباره اکثریت پارلمانی را برای حزب عدالت و توسعه به دست بیاورد. او به این منظور، سعی کرده تا به سراغ احساسات ملیگرایانه در ترکیه برود؛ احساساتی که از قضا شدیداً ضد کردی هستند.
تحلیلگران انتظار ندارند که حزب اردوغان به اکثریت قاطع در انتخابات نوامبر برسد و احتمالاً ناچار به ائتلافی شکننده خواهد شد.
انتخابات پیشین، حزب اصلی کردها یعنی حزب دموکراتیک خلقها را در جایگاهی مهم در پارلمان ملی قرار داد. چند هفتۀ آینده در تعیین اینکه آیا اقلیت کردها پذیرای فرآیند سیاسی خواهد شد یا آن را از آن جدا احساس میکند، حیاتی خواهد بود.
شاخصهای کلیدی
نیسمان و دیگران میگویند که چند عامل اساسی در روزهای پیش رو باید مورد توجه قرار بگیرند:
چند ساعت پس از بمبگذاریهای آنکارا، پ.ک.ک گفت که به نیروهایش دستور داده تا عملیاتشان را در ترکیه متوقف کنند، مگر اینکه مورد حمله قرار بگیرند. آیا این گروه، پس از دو ماه درگیری با ارتش ترکیه، به این آتشبس تازه متعهد خواهند ماند؟
آیا دولت ترکیه نیز در قبال اقدامات تحریک آمیز کردهای تندرو که از اختیار پ.ک.ک خارج است، همین خودداری را نشان خواهد؟ اعلام سه روز عزای عمومی توسط نخست وزیر ترکیه را میتوان گامی در جهت سازش دانست.
نیسمان همچنین میگوید که حمایت رای دهندگان از حزب عدالت و توسعه از دیرباز به قدرت لیر ترکیه و بازارهای مالی گره خورده است. جنگ تازه با پ.ک.ک میتواند به هر دوی این موارد ضربه بزند و میتواند خودداری دولت را محتملتر کند.
حزب کردی دموکراتیک خلقها چطور به بمبگذاریهای شنبه واکنش نشان خواهد داد؟ صلاح الدین دمیرتاش، رهبر این حزب، این بمبگذاری را "حملهای شرورانه و وحشیانه" خوانده است. اما حزب دموکراتیک خلقها چه کسی را مقصر خواهد دانست؟
برخی از کردهای خشمگین حاضر در صحنۀ بمبگذاری حزب عدالت و توسعه را مقصر بمبگذاریها میدانستند و به یک خودروی پلیس حمله کردند. دمیرتاش گفته است که حاضر نیست به تماس اردوغان برای تسلیت گویی پاسخ دهد و مسئولان را متهم به عدم تحقیق در مورد حملات قبلی کرده است.

فشارهای چندگانه
پنج سال پیش، بسیاری از شاخصهای ترکیه مثبتتر از حالا به نظر میرسید. مدل اقتصادی آن موفق بود و رشد اقتصادی خوبی داشت؛ صحنۀ سیاسی ترکیه هم با وجود اکثریت مناسبی که حزب اردوغان در پارلمان داشت، باثبات بود.
اردوغان به عنوان نخست وزیر (او از پارسال رییس جمهور شده است)، مدلی ترکیبی از اسلام و دموکراسی را به اجرا گذشت که بسیاری از کشورهایی که بهار عربی را از سر گذارندند، نظیر مصر، تونس و لیبی، آن را الگوی خود میدانستند. او در هر سۀ این کشورها محبوب بود.
از آن زمان، دو میلیون پناهجو از سوریه به ترکیه پناه آوردهاند. اردوغان میگوید که کشورش 7.5 میلیارد دلار صرف مراقبت از پناهجویان کرده است و برخی از تحلیلگران پیشبینی میکنند که 500000 سوری دیگر ممکن است به ترکیه پناه بیاورند.
موسسۀ بروکینگز گفته در گزارشی تازه در این باره گفته است: "منابع ترکیه و صبر مردم این کشور"، به خصوص در نبود حمایت بینالمللی، در حال به اتمام رسیدن است.
دولت ترکیه از ابتدای بحران سوریه به دنبال ایجاد یک منطقۀ امن در شمال سوریه بوده که پرواز ممنوع هم باشد. اما حضور ناگهانی روسه در سوریه، احتمال وقوع این طرح را بیش از همیشه کمرنگ کرده است.
ترکیه با اروپا و همین طور کشورهای حاشیۀ خلیج فارس دربارۀ فرآیندۀ حذف بشار اسد از قدرت، دچار تنش شده است.
گروههای حقوق بشر نیز نسبت به عدم مدارا با مخالفان و خشونت علیه آنها توسط دولت ترکیه اعتراض دارند.
هیو پوپ، از گروه بینالمللی بحران، میگوید که حرف از زدن از صلح میان ترکها و کردها توهمی بیش نیست.
پوپ میگوید: "هر بار که آنها فرصت صلح را از دست میدهند، شرایط توافق صلح تغییر میکند و دشوارتر میشود."
فعلاً نشانۀ چندانی برای خوش بین بودن وجود ندارد. ترکیب مسمومی از اقتصاد مشکلدار، اعتراضات تازۀ کردها و عملیات تروریستی داعش در شهرهای ترکیه، وضعیت بدی را برای این کشور ایجاد کرده است.
با این وجود، شوک ناشی از حملات آنکارا شاید بتواند باعث شود که دولت و اقلیت کردهای ترکیه به ارزیابی جدیدی از اوضاع دست پیدا کنند.
۰