به باورهایمان بی محلی نکنیم!
به زبان ساده ما از حیث اخلاقی حق نداریم به هر باوری اعتقاد داشته باشیم و همانطور که باید نگران و مراقب رفتارهایمان باشیم، باید به افکارمان نیز اهمیت بدهیم و هر سخنی را باور نکنیم، بلکه باید (از نظر اخلاقی) طلب استدلال کنیم و خودمان هم بکوشیم درباره صحت و سقم آن بیندیشیم و به پیامدهای آن فکر بیندیشیم.
کد خبر :
۵۱۲۸۲
بازدید :
۸۷۲
محسن آزموده | ما معمولا آدم اخلاقمدار را فردی میدانیم که رفتارهای خوب و درستی از او سر میزند. به عبارت دیگر در نظر عموم ما انسان اخلاقی، انسانی است که مواظب گفتارها و کردارهای خودش هست و سعی میکند این گفتارها و کردارها مطابق موازین اخلاقی باشد، یعنی مثلا راستگو باشد، وفای به عهد کند، به متعلقات دیگران دست درازی نکند، با سخنان و اعمالش به دیگران آزار نرساند، شجاع و دلیر باشد، در راستای کاهش آلام و رنجهای دیگران بکوشد، عدالت را رعایت کند و... آنچه آمد عمدتا درباره ساحتها یا نمودهای بیرونی وجود انسان است، یعنی گفتارها و کردارهای انسان که در مجموعه رفتارهای او به شمار میآیند.روانشناسان در کنار این ساحتهای بیرونی، سه ساحت درونی را هم در وجود انسان از هم متمایز کردهاند:
١- باورها
٢- احساسات
٣- خواستهها یا امیال.
چنان که گفتیم، تصور عمومی این است که اخلاقی بودن، به ساحتهای بیرونی یعنی رفتارها اختصاص دارد. اما در دوران معاصر فیلسوفان به ما خاطرنشان کردهاند که اخلاقی بودن و اخلاقی زیستن انسان، تنها به حوزه نمودهای بیرونی هستی او یعنی رفتارهای او که بیواسطه در معرض دید دیگران است، اختصاص ندارد، بلکه انسانها در قبال ساحتهای درونیشان و از جمله باورهایشان نیز مسوولیت اخلاقی دارند؛ اینکه ما به چه چیزهایی اعتقاد داریم، چگونه به این باور رسیدهایم، این باورها چه نتایج و پیامدهایی اعم از پیامدهای بیرونی یا درونی دارند و... نیز در حوزه اخلاق میگنجند.
این نکته مهم را بهتر از هر کسی کلیفورد، متفکر انگلیسی اواخر قرن نوزدهم در کتابی با عنوان «اخلاق باور» بیان کرده است.
خلاصه سخن او این است که انسانها همانطور که از نظر اخلاقی حق ندارند هر عملی را انجام دهند یا هر حرفی را بزنند، در حیطه باورها نیز مسوولند.
به زبان ساده ما از حیث اخلاقی حق نداریم به هر باوری اعتقاد داشته باشیم و همانطور که باید نگران و مراقب رفتارهایمان باشیم، باید به افکارمان نیز اهمیت بدهیم و هر سخنی را باور نکنیم، بلکه باید (از نظر اخلاقی) طلب استدلال کنیم و خودمان هم بکوشیم درباره صحت و سقم آن بیندیشیم و به پیامدهای آن فکر بیندیشیم.
خلاصه سخن او این است که انسانها همانطور که از نظر اخلاقی حق ندارند هر عملی را انجام دهند یا هر حرفی را بزنند، در حیطه باورها نیز مسوولند.
به زبان ساده ما از حیث اخلاقی حق نداریم به هر باوری اعتقاد داشته باشیم و همانطور که باید نگران و مراقب رفتارهایمان باشیم، باید به افکارمان نیز اهمیت بدهیم و هر سخنی را باور نکنیم، بلکه باید (از نظر اخلاقی) طلب استدلال کنیم و خودمان هم بکوشیم درباره صحت و سقم آن بیندیشیم و به پیامدهای آن فکر بیندیشیم.
۰