زمانی شعار می‌دهم که نفعی برایم داشته باشد

زمانی شعار می‌دهم که نفعی برایم داشته باشد

نیما دهقان جزو کارگردان‌های جوان و گزیده‌کاری است که هربار سراغ نمایش تازه‌ای می‌رود؛ بی‌تردید باید منتظر یک اتفاق خوب در عرصه تئاتر بود. او ابتدای امسال در تدارک تمرین و اجرای نمایشی به نام «طویله آباء» بود که ناگهان از ادامه کار انصراف داد تا در پی انتشار خبری مبنی بر کشف پیکر ١٧٥ شهید غواص با ‌هاله مشتاقی‌نیا که سابقه نوشتن نمایشنامه‌های خوب اجتماعی را دارد، برای نگارش و اجرای اثری در این رابطه اقدام کند. مشتاقی‌نیا هم که دغدغه پرداختن به مسائل اجتماعی روز و پیوندزدن آنها با شهدای جنگ تحمیلی را داشت، از همکاری با دهقان استقبال کرد و نتیجه‌اش شد شکل‌گیری نمایشی به نام «جان‌گز».

کد خبر : ۸۷۵۳
بازدید : ۱۱۳۷
زمانی شعار می‌دهم که نفعی برایم داشته باشد

نیما دهقان جزو کارگردان‌های جوان و گزیده‌کاری است که هربار سراغ نمایش تازه‌ای می‌رود؛ بی‌تردید باید منتظر یک اتفاق خوب در عرصه تئاتر بود. او ابتدای امسال در تدارک تمرین و اجرای نمایشی به نام «طویله آباء» بود که ناگهان از ادامه کار انصراف داد تا در پی انتشار خبری مبنی بر کشف پیکر ١٧٥ شهید غواص با ‌هاله مشتاقی‌نیا که سابقه نوشتن نمایشنامه‌های خوب اجتماعی را دارد، برای نگارش و اجرای اثری در این رابطه اقدام کند. مشتاقی‌نیا هم که دغدغه پرداختن به مسائل اجتماعی روز و پیوندزدن آنها با شهدای جنگ تحمیلی را داشت، از همکاری با دهقان استقبال کرد و نتیجه‌اش شد شکل‌گیری نمایشی به نام «جان‌گز».

این نمایش پس از اجرا در جشنواره تئاتر مقاومت، بلافاصله برای اجرای عمومی به تماشاخانه تازه‌تأسیس سرو رفت. به همین بهانه پای حرف‌های‌ هاله مشتاقی‌نیا (نویسنده نمایشنامه) و نیما دهقان (کارگردان) نشستیم.

خانم مشتاقی‌نیا شما بیشتر به‌عنوان نمایشنامه‌نویس اجتماعی مشهورید. چطور سراغ موضوع جنگ رفتید؟
مشتاقی‌نیا: سال‌ها بود قصد داشتم متنی اجتماعی بنویسم که مربوط به گذشت سال‌ها از جنگ باشد. وقتی یک ایده، موضوع یا قصه ذهنم را درگیر کند، می‌دانم روزی آن را می‌نویسم؛ اما این‌که چه زمانی، بزنگاهی است که باید به قلابی در ذهنم گیر کند. این بزنگاه خبری بود که در اغلب رسانه‌ها و صفحه‌های مجازی منتشر شد و من هم یکی از خیل عظیمی که تحت‌ تأثیر قرار گرفتم؛ چون فاجعه خیلی دردناکی بود.

آن موقع شروع کردم به جستجوی یک‌سری اطلاعات درباره عملیات «کربلای چهار» که واژه «جان‌گز» را آن‌جا پیدا کردم. شکستی بود که عملیات لو رفت و اصطلاح جان‌گز آن‌جا باب شد؛ یعنی گردان رفت، نفر برگشت، جان‌ها گزیده شد ولی هنوز طرح خاصی نداشتم. تا این‌که تابستان امسال برای متن دیگری با آقای دهقان صحبت کردم که ایشان کارگردانی کنند.

آن هم اجتماعی بود؟
مشتاقی‌نیا: بله؛ یک متن اجتماعی و منتشرشده بود. بعد صحبت غواصان و شهدا شد. آقای دهقان گفتند خودشان ایده‌ای دارند و همکاری ما شروع شد.

ایده‌های شما و آقای دهقان چقدر به هم نزدیک و مشترک بودند؟
مشتاقی‌نیا: پایه و زیربنای اجتماعی‌شان مشترک بود. می‌دانستیم قرار است مسائل اجتماعی در آن مطرح شود؛ چون من نقطه اشتراک همه متن‌هایم همین است؛ واقع‌گرایانه و متناسب با مسائل روز اجتماعی. آقای دهقان تجربه موفقی در این زمینه داشتند و می‌دانستم اگر قرار باشد این اتفاق خوب برای من پیش بیاید، همه چیز برعهده ایشان است. من خیلی پیگیری کردم که همکاری‌مان ادامه پیدا کند.

در نوشتن متن چقدر مستقل عمل کردید؟
دهقان: نمایشنامه کاملا مستقل نوشته شد. من فقط به‌عنوان یک جریان پیشنهاددهنده در کنار خانم مشتاقی‌نیا بودم. وقتی متن نوشته می‌شد، بیشتر فکرم این بود که یک متن خوب نوشته شود. آن زمان خیلی به اجرا فکر نمی‌کردم.

آنچه نوشته شد، همان چیزی بود که انتظارش را داشتید؟ یعنی دخل و تصرفی در آن صورت نگرفت؟
دهقان: خیر، متن مورد رضایت من بود و هیچ تغییری در آن ایجاد نشد.

مشتاقی‌نیا: وقتی ما از پایه و اساس هنوز طرح مشخصی نداریم و با کارگردان شروع به کار می‌کنیم، طبیعی است جلسه‌های متعددی گذاشته و متن زیر نظر او نوشته می‌شود. این روال حرفه‌ای کار است. بی‌شک تمام آنچه نوشته شده زیر نظر آقای دهقان بود.

ایشان در نخستین جلسه گفتند «من اپیزودهای کوتاه و مختصر می‌خواهم» یعنی من می‌دانستم در چه ساختاری قرار است، بنویسم. این همکاری تجربه خیلی خوبی برایم بود و آقای دهقان اصلاً من را محدود نکردند. در سوژه‌هایی که انتخاب می‌شد و توافق می‌کردیم، موردی نبود که بخواهند من را محدود کنند.

از ویژگی‌های مثبت نمایش، کوتاه‌بودن اپیزودهاست که ریتم و ضرباهنگ نمایش را جذاب کرده است.
مشتاقی‌نیا: آقای دهقان این موضوع را خواسته بودند؛ یعنی قصه‌های مینی‌مالی که کوتاه باشد و در انتها شوکی به تماشاگر وارد کند.

این نکته مثبتی در کار نویسنده و کارگردان است؛ اما مشکل از جایی شروع می‌شود که ربط چندانی بین داستان‌های اجتماعی و شهدا پیدا نمی‌کنیم؛ یعنی چرا باید مسائل اجتماعی از منظر یک غواص شهید که خودش هم خبر روز است، روایت شود؟ این داستان‌های کوتاه اجتماعی می‌توانست هر کدام اثری مستقل و تأثیرگذار باشد اما در تلفیق‌ شدن با موضوع شهدا کارکرد خود را از دست داده.
مشتاقی‌نیا: ما داشتیم سراغ موضوعات اجتماعی می‌رفتیم که جامعه امروز را نقد کنیم و بحث‌مان این بود شهدایی که سال‌ها پیش رفته‌اند، حالا بیایند و به‌عنوان ناظر جامعه ما را نگاه کنند؛ چه شرایطی را خواهند دید؟ این مبنای کار ما بود و تلاش کردیم به آن نزدیک شویم. به‌عنوان نمونه، فکر می‌کنید کجا از این مسأله دور شدیم؟

نمی‌گویم دور شدید، ولی آن دو موضوع با هم تفاوت فضا دارند. انگار از دو دنیای مختلف می‌آیند.
دهقان: شما پیشنهاد می‌دهید مشکلات امروز جامعه را از زاویه دید چه کسی ببینیم؟

از زاویه دید یک جوان، زن، مرد و مردم؛ کسی که با این مشکلات درگیر است. وقتی منظور شما آن بوده که اگر شهدا امروز زنده بودند و این مشکلات را می‌دیدند چه واکنشی داشتند، چرا یک جانبازِ رو به شهادت یا خودِ یک شهید را به‌طور مستقیم درگیر فضا نکردید؟
مشتاقی‌نیا: ما یک قصه داشتیم. زیربنای دراماتیک کار این است که کربلای چهار یک بازمانده دارد و آن بازمانده نیاز به کمک دارد. براساس این نگاه ما قصه را شروع کردیم؛ یعنی این‌طور نبود که ناگهان یک روح را وارد داستان کنیم. حالا حضور این بازمانده را که اپیزود به اپیزود پیش می‌رود با مسائل اجتماعی امروز و ارتباط آدم‌ها به صورت مستقیم یا غیرمستقیم با آنها می‌بینیم.

دهقان: ما به این پاسخ نخواهیم رسید که «اگر می‌خواستیم نقد اجتماعی کنیم، از شهدا سوءاستفاده کرده‌ایم». در جامعه امروز ما اگر طبقه‌بندی اجتماعی داشته باشیم، کسانی که در دهه ٦٠ رفتند و از این سرزمین دفاع کردند، قهرمان‌های کشورند. آنها نسبت به پیشنهادی که شما می‌دهید، الگوهای خیلی خوبی‌اند برای این‌که شاهد و ناظر ماجرا باشند. آنها به‌عنوان یکی از انسان‌های اطراف خودمان در نقش قهرمان، نماینده‌های قهرمان‌تری هستند تا اشخاص دیگر.

بی‌رودربایستی بگویم ما نه در شکل سیاسی و نه اجتماعی و اقتصادی در حال حاضر فاقد قهرمان هستیم. قهرمان واقعی کسی است که بی‌غل و غش است. مثل همین روح شهید در نمایش جان‌گز که سکوت کرده و فقط به آنچه اطرافش اتفاق می‌افتد، نگاه می‌کند. ما از زبان او حرفی نمی‌زنیم. نمی‌توانیم به همین راحتی بگوییم که یک فرد معمولی می‌گذاشتید، یا یک دکتر، یا آدم سیاسی، یا یک جامعه. این یعنی شما دارید شرایط اجتماعی کشور را طبقه‌بندی می‌کنید.

ولی چنین الگویی باعث می‌شود نمایش شکل شعاری به خود بگیرد. اگر قصد آوردن یک قهرمان به زمان امروز داشته‌اید، چرا این قهرمان‌ها برای اغلب جوانان امروز ما دغدغه نیستند؟
دهقان: نه؛ اجازه بدهید اول شعار را تعریف بکنیم. شعار یعنی پروپاگاندا که در آن باید سه اصل وجود داشته باشد. من روی یکی از آنها زوم می‌کنم. پروپاگاندا یعنی ما داریم تلاش می‌کنیم چیزی را که اثبات شده، دوباره اثبات کنیم.

آیا ما در نمایش‌مان‌ حرف‌هایی می‌زنیم که اثبات شده و داریم تلاش می‌کنیم دوباره اثبات‌شان بکنیم؟! ما اصلا در «جان‌گز» درباره شهدا حرفی نزدیم. پس پروپاگاندا شعاری نیست. مشکل این است که مثلا می‌گوییم «من افتخار می‌کنم دوستم شهید شده» و بخشی از جامعه امروز این جمله را شعار می‌داند. این کاملا یک تم است.

فکر می‌کنم این به شکل روایت نمایش برمی‌گردد. در جان‌گز حرف‌هایی را می‌زنید که اول برای جوانان امروز خیلی دغدغه نیست و دوم این‌که بارها به شکل‌های گوناگون تکرار شده و تأثیری در جامعه نگذاشته؛ این می‌شود شعار.
دهقان: یعنی من حرفی را می‌زنم که تأثیری نداشته باشد؟!

مشتاقی‌نیا: چه چیزی دغدغه نیست؟ آیا فاجعه‌ای به نام «بادی‌پکر» و حمل مواد از زاویه دید یک جوان دغدغه نیست؟ شما از زاویه کدام جوان‌ها به مسأله نگاه می‌کنید؟ وقتی می‌گویید دغدغه، باید طیف را هم بگویید. ما داریم برش‌هایی از یک‌سری قصه را نشان می‌دهیم.

ممکن است قاچاق موادمخدر برای شما دغدغه نباشد و هیچ‌وقت آن کار را انجام ندهید؛ اما نمی‌توانیم بگوییم آنچه نشان دادیم، دغدغه روز آدم‌ها نیست. ما جوان‌های زیادی هم داشتیم که ارتباط برقرار کردند. نمی‌شود از یک زاویه به ماجرا نگاه کنید و بگویید دغدغه یک نسل نیست.

بله؛ البته اپیزود بادی‌پکرها به نظرم بی‌ربط‌ترین اپیزود نمایش شماست.
مشتاقی‌نیا: از چه نظر؟!

خب این اپیزود ربطی به باقی اپیزودها ندارد. این یک موضوع اجتماعی درباره دغدغه‌های جوانان امروز و حمل مواد و درآمد بیشتر است. چنین موضوعی در نمایشنامه شما چه‌کار می‌کند؟
مشتاقی‌نیا : آیا به نظر شما قاچاق دارو خیلی از موضوع حمل مواد فاصله دارد؟ نه ...

ببینید، بنده معتقدم مسائلی مانند قاچاق دارو، کورتاژ و موارد مشابه در فضای نمایشی با موضوع شهدای غواص مرتبط نیست.
دهقان: ما این‌طوری به نتیجه نمی‌رسیم. به من بگویید چرا وقتی در آمریکا مردم درباره سربازان‌شان حرف می‌زنند، شعار نیست؟

اما منظورم این نبود...
دهقان: من می‌گویم چرا در کشور ما شعار هست؛ ولی در کشورهای دیگر شعار نیست؟!

مشتاقی‌نیا: اصلاً مگر شعار چیز بدی است؟ تعریف شعار را شما به ما بگویید.
به نظرم اگر چنین حرف‌هایی در آمریکا شعار نیست، به خاطر این است که مسئولان پیگیر وضع سربازان

و بازماندگان جنگ هستند....
دهقان: من قسم می‌خورم تمام فیلم‌های آمریکایی در پایان می‌خواهند آمریکا را ببرند بالا. در پایان همه آنها می‌گویند این رئیس‌جمهوری است که دنیا را نجات می‌دهد؛ اما در پایان فیلم‌های کشور ما می‌خواهند بگویند آن این آدم آسیب‌دیده است که می‌خواهد همه را نجات بدهد! این بی‌غیرتی برخی از مردم و هنرمندان ما است که اپوزیسیون‌های فکری و روشنفکری‌شان ادای کارهای دیگران است.

هنوز در کشور ما مفهوم انتظار جور دیگری است؛ بعد می‌آیند نمایش بکت کار می‌کنند؛ در کشوری اروپایی که به قهرمان اعتقاد دارد. آن را به‌عنوان یک فهم می‌دانند. حالا شما بگو کار من مزخرف است. این خیلی خوب است اما وقتی می‌گویید شعاری است، من تلاش نمی‌کنم اثبات کنم.

من دارم در بخش‌هایی از نمایش به خانواده شهدا می‌پردازم، ولی نقد اجتماعی هم می‌کنم. پس من شعار نمی‌دهم. من زمانی شعار می‌دهم که نفعی برایم داشته باشد. چه نفعی برای من دارد که شعار بدهم؟

مشتاقی‌نیا: ببینید، این ساده‌ترین شکل نقد است که شما یک‌دفعه بگویید کار شعاری است. این فقط یک کلمه است که داریم با آن بازی می‌کنیم؛ شعار. من دارم مادری را نشان می‌دهم که در مورد آن تحقیق شده. کجای این شعار است؟

اتفاقا اپیزود «مادر» در نمایش شما شعاری نیست و آن را خیلی دوست دارم.
مشتاقی‌نیا: خب، چرا اپیزود بادی‌پکر شعار می‌شود؟

برای این‌که تکرار حرف‌هایی است که صدها بار گفته شده و هیچ تاثیری در جامعه نگذاشته است.
دهقان: ما سر این موضوع به نتیجه نمی‌رسیم. اگر نظر شما این است که کار من شعاری است، بله، قبول می‌کنم که یک کار شعاری کردم اما یک کار شعاریِ خوشگل کردم.

نه، ولی موضوع اصلی این نیست. مسأله آن است که شهید در نمایش جان‌گز، درحاشیه قضیه است. شما به بهانه شهدا، مسائل و معضلات اجتماعی را در کارتان مطرح کرده‌اید اما در نمایش «خنکای ختم

خاطره»، مستقیم راجع به شهدا حرف زده‌اید...
دهقان: ببینید، من وقتی با خانم مشتاقی‌نیا وارد کار شدم، سه مرحله را تجربه کردم. چون مثال زدید عرض می‌کنم. سال ٨٨ فضای کشور ما سیاسی بود. مردم ما ملتهب بودند. آقای حسین مسافرآستانه- که آن زمان مدیرعامل انجمن تئاتر دفاع مقدس بود- پیشنهادی داد و من درفضای آن پیشنهاد دست به یک‌سری ریسک‌های بزرگ زدم. در فضای آن ‌سال و آن التهاب، ناگهان ما نمایشی کار کردیم به اسم سفارشی و پُز هم می‌دادم که آن کار سفارشی بود و ٤٠‌میلیون تومان هم بابت آن کار گرفته بودم.

یک‌دفعه تمام تماشاگران پس از ١٠،١٢‌سال با یک نمایش دفاع مقدسی مواجه شدند که با همه کارهای پیش از خودش متفاوت بود. پس در ذهن همه ماند اما جریانی که من جلو بردم، جریان دیگری است. در«خنکای ختم خاطره» من به‌طور مستقیم سیاست‌های دولتی را نقد می‌کردم. در نمایش «ترن»، مستقیم مردم را نقد می‌کردم و در این کار مستقیم دارم جامعه را زیر سوال می‌برم. دارم بحث می‌کنم و ارتباط جامعه و شهدا را نمی‌فهمم.

الان در مورد کار بعدی من هم همه می‌گویند مثلا جان‌گز خیلی خوب بود، ولی این کار ضعیف‌تر است! این هیچ اشکالی ندارد و خیلی هم خوب است. همین که شما تلاش می‌کنید، ثابت بکنید کار من شعاری است، یعنی کار من چیزی داشته که شما اینگونه راجع به آن می‌گویید. خب این هست و من کاری نمی‌توانم بکنم.

ممکن است یک نفر خوشش نیاید. در نمایش «خنکا...» من تماشاگرانی داشتم که می‌آمدند و می‌گفتند «این یک روضه‌خوانی مدرن است. این حرف‌ها شعاری است و تو داری از این فضای سیاسی استفاده می‌کنی»!

نوبت به اجرای ترن که رسید، یک چیز دیگر گفتند. حالا بنشین دو دوتا چهارتا کن، ببین چه کسی توانسته این‌قدر جرأت پیدا بکند که این کارها را انجام بدهد و سعی کند نشان بدهد کار سفارشی نیست و کاری برای مردم است؟! کدام آدمی جرأت داشته بیاید روی صحنه شعار بدهد و بداند که ٨٠‌درصد تماشاگران از کار خوش‌شان می‌آید؟

الان شما فکر می‌کنید جان‌گز نمایشی برای مردم است؟
دهقان: نه. جان‌گز برای همه است. این سوال من در نمایش است؛ در مفهوم کلی‌تر، بحثی که خیلی برایم مهم است، بحث سنت و مدرنیته است که درکشور ما دارد شخم می‌خورد و دیگر کاری هم نمی‌توان انجام داد. یعنی الان همه چیزهای زندگی ما نسبی است.

١٧٥ شهید غواص پیدا می‌شوند، همه جوگیر می‌شوند، شخصی می‌خواهد رئیس‌جمهوری شود، همه جوگیر می‌شوند. الان یک جامعه به شدت ملتهب داریم. ممکن بود اگر این نمایش را در یک فضای سیاسی دیگر روی صحنه می‌بردم، با اقبال روبه‌رو نشود یا برعکس با استقبال بیشتری مواجه شود، ولی من برای شهدا شعار ندادم.

مشتاقی‌نیا: ما داریم جامعه را نقد می‌کنیم.

بله، ولی به نظرم شیوه بیان نقد شما، خوب نیست. این شیوه مانند شعار «مرگ بر آمریکا»ست که در تمام این سال‌ها بوده و تأثیر چندانی...
دهقان: «مرگ بر آمریکا» تأثیر دارد، تاثیرش این است که آمریکا می‌فهمد باید بنشیند با ما گفت‌وگو کند(!). می‌فهمد که این همه از جمعیت ایران می‌آیند می‌گویند مرگ بر آمریکا(!).

مشتاقی‌نیا: من با این نگاه شما موافق نیستم که ما یک نمایش بی‌تأثیر درحد شعار مرگ برآمریکا روی صحنه برده‌ایم. به نظرم این یک گارد تلخ است، نسبت به این کار. این‌که شما بیایید یکسری قصه‌ها و پرداخت دراماتیک را که روی آنها فکر شده، یک‌طرفه مقایسه بکنید با یک شعار اصلا نمی‌پذیرم. البته نظر شما قابل ‌احترام است اما من به‌عنوان نویسنده متن، آن را نمی‌پذیرم.

دهقان: شما می‌گویید نمایش من شعاری است دیگر؟ من ترجیح می‌دهم درکشورم کار شعاری اجرا کنم تا یک مُشت متن خارجی کار کنیم که هیچ‌کس نفهمد و به‌به و چه‌چه بکنند و دست بزنند. من حاضرم متن ضعیف کار کنم، ولی آن متن‌ها را کار نکنم اما گویا مردم ما آن را بیشتر دوست دارند که بروند کاری را ببینند و نفهمند و دست بزنند.

هنگام اجرای نمایش ترن، یک شب که من عصبانی بودم از این‌که می‌گفتند نمی‌فهمیم، یک بزرگی من را کشید کنار و گفت: «آرام باش. مهم نیست که نفهمند. برای تو کافیست که فقط یک نفر بفهمد. همان یک نفر کافیست برای تو». برای من کافیست یک نفر بفهمد که چه گفته‌ام.

ببینید، من می‌گویم در اپیزود اول جان‌گز، به جای آن دختر که مشخص می‌شود فرزند یکی از همین شهداست، اگر یک دختر معمولی می‌گذاشتید، چه فرقی می‌کرد؟
مشتاقی‌نیا: خب آن یک نمایش دیگر بود...

از این بحث بگذریم، چون نمی‌توانیم یکدیگر را قانع بکنیم و گفت‌وگوی‌مان تا ابد ادامه پیدا می‌کند. بین ٦ اپیزود نمایش، اپیزودهای «مادر» و «خون‌بها» از بهترین بخش‌های کار است که فضای نزدیک‌تر و ملموس‌تری به مردم و جامعه و شهدای غواص دارد. کدام اپیزودها براساس پژوهش‌های مستند نوشته شد و چه اپیزودهایی نگاه ذهنی‌تان به مسائل اجتماعی بود؟
مشتاقی‌نیا: روزی که رفته بودم موزه شهدا، خانمی بودند که یک پل ارتباطی برقرار کردند بین ما و مادر یکی از غواص‌ها. این‌گونه اپیزود «مادر» نوشته شد. این اپیزود تقریبا مستند است. یک جاهایی ممکن شاید برای جذابیت دیالوگ‌هایی اضافه کرده باشیم که آن، کار درام‌نویس است. درباره اپیزود خون‌بها و اپیزودهای دیگر، خیلی با آقای دهقان صحبت کردیم تا به قصه‌های جذاب برسیم.

البته پایان‌بندی اپیزود خون‌بها، بیشتر سلیقه آقای دهقان و فرزین صابونی است. ما حتی سعی کردیم پیچیدگی‌هایی ایجاد کنیم که از آن دور شدیم، یعنی با استدلال‌های منطقی آقای دهقان، ترجیح دادیم روی یک محور فوکوس کنیم. من پایان‌بندی آن اپیزود را اعدام نوشته بودم. بعد گفتند این خرده‌قصه شاید تماشاگر را از بستر اصلی قصه دور بکند و در نتیجه رسیدیم به خون‌بها.

آقای دهقان، شما معمولا در مجموعه‌های معتبر و آشنایی مانند تئاترشهر و ایرانشهر اجرا می‌رفتید. چرا جان‌گز را به یک تماشاخانه تازه‌تأسیس آوردید؟
دهقان: چون آقای حسین پارسایی خیلی مشوق ما بود و از این کار حمایت می‌کرد. صفر تا ١٠٠ پشت کار ایستاده بود. من آدمی هستم که ریسک‌پذیری‌ام بالاست. نمایش «خنکای ختم خاطره» هم همین‌طور بود. دومین کار ایرانشهر بود اما یک کار سفارشی با موضوع دفاع مقدس، با سالن پُر اجرا می‌رفت. زیاد دست به ریسک می‌زنم. گاهی وقت‌ها ریسک‌هایم می‌گیرد و گاهی نمی‌گیرد. اگر قرار باشد بانی معرفی یک سالن تازه‌تأسیس باشم که سالن استانداردی هم هست، برایم افتخار است نخستین اجرا در آن برای من باشد و با چنین موضوعی به آن سالن جدید بیایم.

با وجودی که تماشاخانه سرو بلک‌باکس است، چرا دکور نمایش این همه فراز و فرود و پراکندگی دارد؟ درحالی ‌که می‌شد صحنه‌ای یک‌سویه و روبه‌رو طراحی کرد تا تماشاگر مجبور نباشد مدام گردنش را به دو سمتِ سالن بچرخاند.
دهقان: تنوع فقط در قصه و ریتم و کارگردانی نیست. همین حرکت‌دادن سر باعث می‌شود تنوعی در سیستم حرکتی شما به وجود بیاید. یک دلیلش همین است که نگاه شما روی یک نقطه متمرکز نیستید و به خواب تبدیل نمی‌شود، ولی بخش مهم‌ترش چیدمان پازلی از جامعه امروز ماست که به صورت تکه‌های مختلف از هم جدا کردم و درپایان شما آن را در یک ویترین می‌بینید، یعنی اصل ماجرا در یک ویترین همراه با این آکسسوارهاست که ما به خاطر تنوع و شکلش، جنس قصه‌ها و موضوع‌ها آنها را از هم جدا کردیم تا تماشاگر در گوشه و کنار و بالا و پایین اپیزودها غرق بشود.

حرف و نکته‌ای اگر ناگفته مانده، بفرمایید ...
دهقان: بستر اصلی این نمایشنامه، یک کار اپیک است. مثل کار برشت است. هرکدام از اپیزودها می‌توانند به تنهایی مفهوم جداگانه‌ای داشته باشند و همگی درکنار هم مفهوم دیگری دارند و جالب این‌که همه دارند رو به تماشاگر بازی می‌کنند. این تأکید ما است که داریم اجرا می‌کنیم، یعنی آن ماجرای فهم شعار در کار وجود نداشته باشد. حتی می‌گوییم این شعارها را هم درکشورمان داریم. همین حرف‌های روزمره‌مان را می‌زنیم.

این سوال من از خیلی‌هاست و بحث اولم با نویسنده همین بود که شهدای غواص چه کسانی بودند که مردم این‌قدر واکنش نشان دادند؟ شاید تا قبل از آن همه سعی نمی‌کردند خودشان را به شهدا نسبت بدهند، ولی یک‌دفعه چه اتفاقی افتاد که همه عکس آنها را در صفحه اینستاگرام‌شان می‌گذارند؟ این سوال من است که مگر آنها شعاری نبود؟ این سوال جواب ندارد.

نمایش ما سوالی است که تماشاگر بر مبنای نگاه خودش جواب آن را می‌دهد. خیلی‌ها مثل شما کارهای قبلی من را دیده‌اند و با یک توقعی می‌آیند به تماشای کار تازه من و خیلی‌ها هم برای نخستین‌بار به تماشای تئاتر می‌آیند یا خیلی خوششان می‌آید یا خیلی بدشان. تنوع و جذابیت تئاتر همین است. اگر کارنامه تمام هنرمندان را بررسی کنید، میان آثارشان فقط دو یا سه کار شاخص دارند. در باقی کارها سعی کرده‌اند خوب باشند. (با خنده) اگر نمایشم را شاخص نمی‌دانید، به حساب کار خوب بگذارید!
۰
نظرات بینندگان
تازه‌‌ترین عناوین
پربازدید