رأي «نه» پرتغاليها به رياضت اقتصادي
«تجربه مادر حکمت و فرزانگی است»؛ این ضربالمثل پرتغالی شاید گویای تاریخ پرفرازونشیب تجربههای بکر سیاسی پرتغال باشد.
کد خبر :
۹۵۹۳
بازدید :
۳۰۷۲
«تجربه مادر حکمت و فرزانگی است»؛ این ضربالمثل پرتغالی شاید گویای تاریخ پرفرازونشیب تجربههای بکر سیاسی پرتغال باشد.
کشوری که با اعتصاب و اعتراض عمومی ناآشنا نبوده، کشوری که حاملان نخستین انقلابش سکولارهای ضد كشيشسالاری و مدافع ارزشهای لیبرال، ازجمله کاهش نقش کلیسا در قدرت بودند و مخالفانش در اردوگاه راست را سلطنتطلبان روستایی، رؤسای اتحادیههای تجاری و ارباب دستگاه كليسا تشکیل میدادند.
پس از آن پرتغال کودتای نظامیان و حکمرانی دولت اقتدارگرا با شعار نظم را به خود دید که در نتیجهاش جمهوری دوم ایجاد شد و در دهه ٣٠ میلادی نقطه اوجش دیکتاتوری سالازار و نظام تکحزبی فاشیستی او بود.
پرتغال اما در نهایت به دموکراسی رسید آن هم با انقلاب «گل میخک» در سال ١٩٧٤ میلادی. این کشور بیآرام و قرار از نظر سیاسی که در فاصله سالهای پس از تشکیل جمهوری سوم تا ٢٠١٤، رویکارآمدن بیش از ٢٥ دولت را تجربه کرده، اقتصادش همواره با بدهیهای خارجی و کسری بودجه همراه بوده است که پذیرش پیششرطهای صندوق بینالمللی پول و نهادهای مالی اروپایی در سالهای اخیر نیز بر شدت آن دامن زده است؛ تا جایی که در انتخابات اخیر سبب شد دولت ائتلافی چپگرایان به قدرت برسد.
«لیلیانا رودریگوئز»، نماینده حزب «سوسیالیست» پرتغال در پارلمان اروپایی و عضو گروه ائتلاف «مترقی سوسیالیستها و دموکراتها» از چالشهای مختلف پیشروی کشورش و برنامههای دولت تازه به قدرت رسیده چپها در حوزههای مختلف گفت.
علاوه بر پرتغال شاهد قدرتگیری احزاب و نیروهای چپگرا در کشورهای مختلف اروپایی، ازجمله «سیریزا» در یونان و «پودموس» در اسپانیا هستیم. دلیل اصلی چرخش به سوی چپگرایان در انتخابات اخیر در کشورهای اروپایی چیست؟
دلیل اصلی برای تمایل به تغییر و چرخش آن است که در سالیان گذشته دولتهای دست راستی سبب شدهاند تا وضعیت رفاهی کاهش یابد؛ بهویژه درباره پرتغال در چهار سال گذشته با کسری بودجه شدیدی مواجه بودهایم.
پرتغال، یونان و ایرلند همگی قربانی سیاستهای ریاضت اقتصادی بودهاند که سبب شدهاند کرامت انسانی در این کشورها قربانی شود. بااینحال، من فکر نمیکنم ما بتوانیم پرتغال را با یونان مقایسه کنیم یا حتی با اسپانیا. در پرتغال پیروزی حزب سوسیالیست با ایجاد یک ائتلاف پارلمانی میان نیروهای چپ میسر شد.
در یونان چپهای رادیکال که در منازعه مستقیم با سیاستهای اتحادیه اروپا هستند، با شرکایشان به قدرت رسیدند. آنان پیشینههای سیاسی متفاوتی دارند و به نظر من در پرتغال، دولت ائتلافی بهتر و باثباتتر خواهد بود. در پرتغال ما اکثریتی از چپها را داریم که در هماهنگی با یکدیگر هستند.
بااینحال، در مقابل این واقعیت که چپ در جنوب اروپا در حال رشد است، این موضوع نیز صدق میکند که راست افراطی در فرانسه و بسیاری از کشورهای دیگر اروپایی در حال رشد است؛ در نتیجه، ما شاهد تناقضات عجیبوغریبی در طراحی سیاسی اروپا درحالحاضر هستیم. علت اصلی ناکامی راستگرایان در تشکیل دولت پس از انتخابات اخیر در پرتغال را چگونه ارزیابی میکنید؟
ریاضت اقتصادی سیاست اصلی دولت در پرتغال بود. کاهش دستمزدها، حقوق بازنشستگی، تسهیلات آموزشی و بهداشتی و درمانی، را به همراه افزایش مالیات و تجدیدنظر در قانون مهاجرت و پذیرش مهاجران همگی از جمله اقدامات نخستوزیر قبلی بودند. «پاسوس کوئیلو»، نخستوزیر پیشین پرتغال که از حزب «سوسیالدموکرات» بود، اقدامات منفی زیادی انجام داد.
پرتغال هرگز شاهد دولتی به بدی دولت نبوده است. هیچ دولت دست راستیای مانند دولت او به کشور آسیب نرساند. درحالحاضر، ما در پرتغال با استاندارد سطح زندگی دهه ٨٠ میلادی زندگی میکنیم و سالها وقت میبرد تا بتوان بار دیگر دولت رفاه را احیا کرد؛ سیستمی که دستاورد انقلاب سال ١٩٧٤ میلادی بوده است.
آنچه در انتخابات اخیر خیلی ساده روی داد این بود: ما ریاضت بیشتر نمیخواهیم. کمبودهای دولت درخور توجه است، اما فعالیت سیاسی را نمیتوان به این حوزه تقلیل داد. کار یک سیاستمدار بهبود وضع معیشتی و زندگی مردم است.
روزنامه «نیویورکتایمز» از موفقیت اخیر «آنتونیو کوستا»، رهبر حزب سوسیالیست در پرتغال با عنوان «دریای تغییر» یاد کرد. چرا تا این اندازه کامیابی حزب سوسیالیست بااهمیت محسوب میشود؟
پیروزی سوسیالیستها برای اروپا بسیار مهم بود. در کشوری که حداقل دستمزد به ٥٠٠ یورو نیز نمیرسد، نتیجه انتخابات را نیز میشد پیشبینی کرد. پرتغال در شماری از رکودها پیشتاز بوده است و از نظر نرخ خودکشی جایگاه دوم را در اروپا دارد. تروئیکا و نئولیبرالهای دست راستی عامل کشتهشدن صدها شهروند اروپایی هستند.
همانطوری که میدانیم آقای کوستا، رهبر حزب سوسیالیست، اصلیترین مخالف بسته ریاضتی بوده است. برخی میگویند چه تضمینی وجود دارد حزب سوسیالیست نیز پس از بهقدرترسیدن در پرتغال راه مشابه سیریزا را طی نکند؟
پرتغال در اتحادیه اروپا است و باید خود را با قانون آن انطباق دهد، سیاستهای ریاضتی شکست خورده است. صندوق بینالمللی پول و نهادهای اروپایی به خطاهایشان اعتراف کردهاند. اقتصاد و اشتغال بدون سرمایهگذاری رشد نمیکند. حذف بخش از بودجه خانوار راهحل نیست.
در پرتغال، کارکنان خدمات عمومی، قربانیان اصلی بودند. ما در سالهای اخیر با رکود مواجه بودیم در برخی موارد با آسیب در بخش خصوصی و ورشکستگی عمومی نیز مواجه بودیم. متأسفانه مهاجرت راهحل هزاران زن و مرد پرتغالی بوده است تا از مشکلات خلاص شوند. پرتغال شایستهترین نسل خود را از دست داده است. ما نیازمند نسلی شایسته در دهههای آینده هستیم.
برخی از نیروهای چپ رادیکال معتقدند حزب سوسیالیست پرتغال به دلیل رویکرد میانهروانه خود و اینکه در سپهر سیاسی آن کشور در جمع چپ میانه قرار گرفته است، خواستار توقف برنامههای ریاضت اقتصادی نیست و تنها تفاوت میان رویکرد شما با راست میانه را در درجه و سرعت اجرای برنامه ریاضت اقتصادی میدانند. نظر شما دراینباره چیست؟
دولت پیشین به جای آنکه قصد نجات مردم را داشته باشد، به نجات بانکها توجه کرد. این گزینهای نیست که یک حزب میانهرو مرکزگرا بخواهد دنبال کند. به نظر من، دولت قبلی، دولتی بد با ایدئولوژی لیبرالی افراطی بود که قادر به درک وضعیت اجتماعی و رفع بیعدالتیها بهعنوان نهاد دولت نبود. هدف ما آن است بهعنوان دولت، ارزشها و حقوق اساسی شهروندان ازجمله آموزش، بهداشت و عدالت تضمین شود.
یکی از موارد در دستور کار، کنترل قیمتها و هزینهها است. آنچه ما به آن نیاز داریم نه کاستن از هزینههای اجتماعی، بلکه سازماندهی بهتر و کارآمدتر در حوزه ارائه خدمات عمومی است.
بهعنوان یک سیاستمدار زن و یکی از اعضای کمیته حقوق زنان در پارلمان اروپا، نظرتان درباره وضعیت حقوق زنان در پرتغال در مقایسه با دیگر کشورهای اروپایی چیست؟
پرتغال نمونهای خوب از توجه به حقوق زنان و حقوق جنسیتی است. در این کشور حساسیت زیادی نسبت به این موضوع وجود دارد. البته ما هنوز به حد مطلوب نرسیدهایم. در مقایسه با کشورهای دیگری که سطوح قابل قبولی از برابری دارند، پرتغال خیلی فاصله دوری ندارد.
بااینحال، هنوز کارهای زیادی وجود دارد که باید و میتوانیم از طریق آموزش نسلهای تازه انجام دهیم. از زمان انقلاب سال ١٩٧٤ میلادی دستاوردهای زیادی در این زمینه به دست آمدهاند.
با نگاهی به کشور همسایهمان اسپانیا، من کاملا از نتایج دستاوردهایمان راضی هستم و بااندوه باید بگویم اسپانیا عقبگردی جدی در زمینه برابری جنسیتی داشته است. ما باید برای جلوگیری از دچارشدن به وضعیت مشابه در پرتغال تلاش کنیم. از سوی دیگر، نهادهای اروپایی نیز خود بهترین نمونه در راستای تقویت برابری جنسیتی نیستند، اگر به کمیسیون اروپایی نگاه کنیم، میتوانیم ببینیم تعداد زنان بسیار کمی در مناصب بالا وجود دارند.
یک مورد دیگر خود پارلمان اروپایی است که فقط یکسوم از معاونان آن را زنان تشکیل میدهند. باور دارم اگر میخواهیم نمونه و الگویی برای جهان سوم باشیم، باید تلاش را از خودمان و از داخل آغاز کنیم.
پیروزی حزب سوسیالیست پرتغال تا چه اندازه بر کشورهای دیگر مانند اسپانیا تأثیر میگذارد؟
تأثیر ما بر سیاست اسپانیا قابلتوجه و چشمگیر نیست. در فرانسه نیز اینگونه نیست. موارد بسیار متفاوتی در هریک از کشورهای اروپایی وجود دارند. درباره اسپانیا، خواسته شهروندان مشخص بود؛ نه راست نه چپ. آنان فقط میگفتند خود را معتدل کنید.
درباره فرانسه هیچکس در انتخابات اخیر برنده نبود. راستگرایان افراطی، حزب جمهوریخواه و سوسیالیستها را به چالش کشیدند و نشان دادند ٤٠ درصد از جمعیت فرانسه از رویه کنونی جاری در سیاست آن کشور خسته شدهاند. بااینحال، ما نمیتوانیم و نباید آن ٤٠ درصد را آزار دهیم. باید آنان را ببینیم و به خواستههایشان گوش کنیم. البته جبهه ملی فرانسه از بستر و شرایط بسیار خاص ایجادشده بهره برد.
افراطگرایان در اروپا، چه از راست چه از چپ، در حال رشد هستند و پرسش اصلی اینجاست آیا احزاب میانه قادر خواهند بود دست به بازسازی و احیای خود بزنند و به خواسته شهروندانی که اکنون به آن احزاب باوری ندارند، پاسخی درخور دهند. به نظر من، یافتن رهبران میانهرو و قوی در اروپا امری ضروری است. شاید این سختترین کار پیشِرو است.
نظر شما درباره موضوع خروج احتمالی پرتغال از منطقه پولی یورو و اتحادیه اروپا چیست؟ در صورت تحقق این سناریو، خروج پرتغال چه تبعاتی برای کشور شما و حوزه اقتصاد خواهد داشت؟
فکر میکنم این سناریو دیگر روی میز قرار ندارد. پرتغال خارج از حوزه پولی یورو نمیتواند زنده بماند و به بقای خود ادامه دهد. امکانپذیری این موضوع خارج از بحث است، چراکه ناممکنبودن آن آشکار است. نتیجه تحقق چنین سناریویی فاجعهبار خواهد بود و باعث نابودی اقتصاد پرتغال خواهد شد.
علاوه بر آن، سبب خواهد شد تا پرتغال منزوی شود، همانگونه که در دوره دیکتاتوری «استادو نوو»، (دولت محافظهکار و دیکتاتوری که در سال ١٩٣٣ و پس از کودتای چند سال پیش آن علیه دولت دموکراتیک برپا شد و سالازار ریاست آن را برعهده داشت)، این وضعیت بر کشورمان حاکم شده بود.
حس شهروندی اروپایی بین پرتغالیها نیز وجود دارد. ما احساس مثبتی از حضور در اتحادیه اروپا داریم. اگر امروز ما کمتر منزوی شدهایم، افراد تحصیلکرده و دموکراتهای بیشتری داریم، همه آنها را مدیون اتحادیه اروپا هستیم. ما مردمانی میهماننواز هستیم و با روی باز استقبال میکنیم.
همین خصوصیت سبب شده تا برای اتحادیه اروپا نیز احترام قائل شویم. ما بیش از هرکس دیگری ایده همبستگی اروپایی را درک میکنیم. بدون همبستگی اروپایی وضعیت ما به بدترین حالت ممکن خواهد رسید. تنهایی و فقر بیشتر تنها نتایج جدایی از اتحادیه اروپا خواهند بود.
دولت سوسیالیست پرتغال چه رویکردی را در حوزه سیاست خارجی در پیش خواهد گرفت؟ شما چه موضعی در قبال روسیه و آمریکا خواهید داشت؟
من فکر میکنم سیاست خارجی ما نسبتا موفقیتآمیز بوده است. بااینحال، باور دارم که انتظار آن است که بتوانیم از ظرفیتهای بیشتر کشورمان بهخصوص در حوزه حقوقبشر استفاده کنیم. رابطه ما با روسیه و آمریکا یک رابطه سالم است، اما آنگونه که باید و شاید تأثیرگذار نبوده است.
ما جامعه پرتغالیتبارهای بزرگی را در آمریکا داریم و انتظار میرود مبادلات و گفتوگو میان دو کشور وجود داشته باشد. در مورد روسیه، ما دارای روابط اقتصادی قابلتوجهی هستیم. بااینحال، میتوانیم این روابط را تقویت کنیم. البته گسترش روابط اقتصادی نباید سبب شود تا به موضوع حقوقبشر بیتوجه باشیم.
همچنین امیدوارم دموکراتها برنده انتخابات آمریکا باشند. بااینحال، دیپلماسی سیاسی پرتغال بهگونهای تنظیم شده که به خوبی میدانیم با هریک از احزاب آمریکایی که در قدرت قرار دارند، چگونه باید تعامل داشته باشیم.
دولت سوسیالیست پرتغال درباره تحولات خاورمیانه چه سیاستی دارد؟ آیا شما مواضعی مشابه «جرمی کوربین»، رهبر حزب کارگر بریتانیا، یا حزب چپ آلمان دارید که کاملا با هرگونه اقدام نظامی خارجی در خاورمیانه مخالف هستند یا آنکه به لزوم مشارکت در ائتلاف بینالمللی مبارزه علیه داعش به رهبری آمریکا باور دارید؟
به باور من تهدید از سوی داعش امری واقعی و جدی است و پرتغال باید در زمینههای دفاعی با تمام کشورهایی که از آزادی دفاع میکنند، همکاری داشته باشد. البته ما ناتو را در کنار خود داریم که نسبت به حفظ امنیتمان متعهد است. به گمان من این موضوع تنها مسئله اروپا نیست.
بازیگران دیگری نیز چون روسیه، عربستان سعودی و ایران دخیل هستند. مشارکت ایران در این زمینه امری ضروری است.
اقدام نظامی علیه داعش باید هماهنگشده و ازپیشطراحیشده باشد مهمتر از همه آنکه باید به تمام کسانی که در طول بیش از پنج سال گذشته از این وضعیت رنج بردهاند، کمک کنیم. اکنون در وضعیت بغرنج ایجادشده برای پناهندگان، لازم است که اروپا برای رفع مشکلات آنان کمک کند.
درغیراینصورت به بدترین شرایطی خواهیم رسید که کشورها یک به یک به وسیله اقدامات وحشیانه به ویرانه تبدیل خواهند شد. اکنون مردم سوریه تنها و بیپناه هستند. ضروری است که به آنان کمک کنیم. از نظر من موضوع پناهجویان حائز اهمیت است.
۰