درس اوکراینی برای تنظیم بازار اجاره مسکن

براساس گزارشی از مجمع جهانی سرپناه، بازار اجاره در بسیاری از کشورهای درگیر جنگ یا بحران، زیر فشار فزاینده‌ تقاضا و کاهش توان عرضه، دچار تلاطمی سهمگین می‌شود که ثمره‌ آن، در معرض خطر قرار گرفتن خانواده‌های آسیب‌دیده در تامین سرپناه است.

به گزارش دنیای اقتصاد، حاکمیت‌ها و سازمان‌ها مجموعه‌ای از اقدامات چندجانبه را در پیش گرفته‌اند؛ تدابیری همچون «پرداخت نقدی برای اجاره‌بها»، میانجی‌گری فعال برای تثبیت یا مهار بهای اجاره، تخصیص یارانه به مالکان برای بازسازی و مرمت واحدها و پشتیبانی حقوقی از مستاجران در برابر تخلیه‌ اجباری.

برای مثال، در اوکراین طی سال‌های اخیر «برنامه‌ یارانه اجاره مسکن برای آوارگان داخلی» اجرا شده است که به خانوارهایی با سهم بالای هزینه مسکن در درآمد، کمک مالی مستقیم برای پرداخت اجاره ارائه می‌دهد، مشروط بر آنکه قرارداد اجاره رسمی باشد و رابطه خویشاوندی میان موجر و مستاجر وجود نداشته باشد.

همچنین در چارچوب برنامه‌های حمایتی مرتبط با آوارگان داخلی در اوکراین، طرح «پناهگاه» به مالکان خصوصی و نهادهای محلی پرداخت جبرانی برای اسکان رایگان آوارگان ارائه می‌دهد.

بر اساس گزارش پژوهشی مرکز تحقیقاتی اوکراینی «سدوس» با عنوان «مسکن اجاره‌ای در اوکراین وضعیت کنونی و چالش‌ها»، بازار اجاره در این کشور پس از آغاز تهاجم گسترده، به گردابی از بی‌ثباتی ساختاری فرو رفته است. 

بر اساس این پژوهش در بسیاری از شهرهای اوکراین، بهای اجاره‌بها چنان شتاب گرفته است که گوی سبقت را از رشد درآمدهای خانوار ربوده است؛ به‌گونه‌ای‌که هزینه‌ اجاره‌ یک آپارتمان کوچک در مراکز استان‌ها، گاه بیش از نیمی از درآمد ماهانه‌ یک خانواده را می‌بلعد. این تنگنای معیشتی، خانواده‌ها را در دوراهی دشواری میان تامین نیازهای بنیادین همچون خوراک و دارو، یا حفظ سرپناه قرار داده است.

این پژوهش تبیین می‌کند که رویکرد دولت اوکراین در قبال مساله‌ مسکن، به‌تدریج از تدابیر موقت و کوتاه‌مدت به سمت راهکارهای پایدار و بنیادین تغییر جهت داده است. 

با وجود این تلاش‌ها، پژوهش حاضر گویای آن است که گره‌های کوری همچون کمبود مسکن حمایتی و ناهنجاری در بازار خصوصی اجاره همچنان پابرجاست. قراردادهای شفاهی و غیررسمی، جهش‌های ناگهانی قیمت و فقدان چتر حمایت قانونی، مستاجران را در وضعیت دشواری قرار داده است؛ به‌گونه‌ای‌که بخش بزرگی از درآمد ناچیز این خانوارها صرف اجاره‌بها شده و فشار معیشتی خردکننده‌ای بر آنان تحمیل می‌کند.

دولت اوکراین از تاریخ ۲۹ ژانویه ۲۰۲۵، طرحی نوین را با عنوان «یارانه‌ اجاره‌ مسکن برای مستاجران و افراد آواره» کلید زده است. این برنامه پاسخی مستقیم به نیاز شهروندانی است که از مناطق اشغالی یا خطوط مقدم جبهه گریخته و در نواحی امن‌تر، فاقد سرپناهی درخور هستند.

ویژگی‌های برجسته این آیین‌نامه جدید عبارتند از رسمی‌سازی و افزایش شفافیت در بازار اجاره، به‌گونه‌ای‌که دریافت کمک‌هزینه صرفا در صورت ثبت قراردادهای کتبی و رسمی امکان‌پذیر است.

برخلاف گذشته که حمایت‌ها صرفا شامل اجاره آپارتمان می‌شد، اکنون اجاره اتاق نیز تحت پوشش قرار گرفته است. همچنین در مواردی که چند نفر به‌صورت مشترک در یک واحد سکونت دارند، هر فرد به‌طور مستقل می‌تواند از این یارانه بهره‌مند شود.

دوم، میزان یارانه ثابت نیست و بر اساس ضرایب منطقه‌ای تعیین می‌شود. علاوه بر این، شاخص متراژ نیز در محاسبات لحاظ شده است و برای هر فرد حداقل ۱۳.۶۵ مترمربع و برای هر خانواده حداقل ۳۵ مترمربع فضای سکونتی در نظر گرفته می‌شود.

 این یارانه به‌صورت دوره‌های ۶ماهه پرداخت می‌شود و در صورت استمرار شرایط، امکان تمدید خودکار تا ۲سال را دارد که نوعی ثبات میان‌مدت برای خانوارها ایجاد می‌کند.

منبع: دنیای اقتصاد