ارسطو چگونه به شکلگیری «زیستشناسی» کمک کرد؟
ارسطو، فیلسوف مشهور یونانی قرن چهارم پیش از میلاد، بیشتر بهدلیل اندیشههایش در فلسفه و اخلاق و سیاست شناخته میشود، اما او سهم قابلتوجهی در زیستشناسی هم داشته است.
فرادید| ارسطو که شاگرد افلاطون و معلم اسکندر کبیر بود، بهدلیل سهمش در اخلاق، متافیزیک و سیاست شناختهشده است، اما در کنار فلسفه، او تأثیر عمیقی بر علم، به ویژه در حوزه زیستشناسی نیز داشت.
به گزارش فرادید، از تلاشهای اولیه برای طبقهبندی گونهها تا مشاهده زندگی زیر دریا؛ در ادامه میخوانید ارسطو چگونه به پنج روش مسیر زیستشناسی مدرن را هموار کرد.
۱. ارسطو الگویی برای درک فرآیندهای زیستی ایجاد کرد
ارسطو در کنار تندیس هومر، نقاشی از رامبراند، ۱۶۵۳
ارسطو در مقام فیلسوف به زندگی فکر میکرد: زنده بودن چه معنایی دارد و چگونه میتوان بهترین زندگی ممکن را داشت. این علاقه سبب شد که او به شکل گستردهای به مطالعه خود زندگی یعنی زیستشناسی علاقهمند شود. او معتقد بود هر موجود زنده هدفی دارد که با شکل آن مرتبط است و طبق قوانین طبیعی درونی عمل میکند. دیدگاه ارسطو در نهایت بهعنوان «غایتشناسی» (Teleology) شناخته شد، علمی که به بررسی شواهد طراحی در طبیعت میپردازد و باورهای او در این زمینه هنوز هم میان زیستشناسان مورد بحث است.
۲. او پیشگام طبقهبندی حیوانات شد
نقاشی سال ۱۵۷۹ از سلسله مراتب موجودات
ارسطو در اثر خود به نام «تاریخ حیوانات» مفهوم Scala Naturae یا «سلسله مراتب عظیم موجودات» را ارائه کرد. او با مشاهدات خود از موجودات زنده، آنها را بر پایه پیچیدگی رتبهبندی کرد. ارسطو حیوانات را بالاتر از گیاهان قرار داد، زیرا حیوانات قادر به حرکت هستند و نسبت به محیط خود آگاهی دارند و سپس سلسله مراتب خود حیوانات را ایجاد کرد. او آنها را بر پایه فرآیند تولیدمثل (زایمان طبیعی بالاتر از تخم گذاشتن) و نوع خون (خونگرم بالاتر از خونسرد و خونسرد بالاتر از بیمهرگانِ در ظاهر بدون خون) دستهبندی کرد. اگرچه مفهوم علمی Scala Naturae بعدها بارِ مذهبی پیدا کرد، اما کار ارسطو یک تلاش اولیه برای طبقهبندی حیوانات بود که قرنها بر زیستشناسی اثر گذاشت.
۳. ارسطو درباره آغاز زندگی نظریهپردازی کرد
نموداری از یک جنین
انسانها همواره درباره زندگی اندیشیدهاند و در پی آن، درباره منشأ زندگی. در زمان ارسطو، باور رایج «زایش خودبهخودی» بود، ایدهای که میگفت زندگی میتواند از ماده غیرزنده ایجاد شود. اگرچه ارسطو از این ایده حمایت میکرد، مفاهیمی نیز ارائه داد که پایههای جنینشناسی را شکل داد، علمی که توسعه تدریجی موجودات زنده از حالت نارس تا شکل پیچیده را مطالعه میکند. او همچنین پیشنهاد کرد فرزندان ویژگیهای والدین را به ارث میبرند. این نظریهها مسیر مطالعه زیستشناسی رشد را هموار کرد.
۴. او زندگی زیر دریا را مستند کرد
«ماهی بادکنکی عصبانی و دیگران» اثر لوئیس رنارد
ارسطو علاقه زیادی به زندگی دریایی داشت و پایههای زیستشناسی دریایی را بنیان گذاشت. او بهویژه به ویژگیهای آناتومیکی موجودات دریایی توجه داشت و مشاهدات خود را درباره اختاپوس، ماهی مرکب، سختپوستان و بسیاری موجودات دیگر ثبت کرد. بیشتر توصیفهای او دقیق بودند و به شکلگیری دانش آناتومیکی اولیه در زیستشناسی دریایی کمک کردند.
۵. مشاهدات ارسطو پیشدرآمدی بر روش علمی بود
آناتومی یک سگ، مطالعهای از قرن نوزدهم
تأثیر ارسطو تنها به نوشتههای او محدود نمیشد. او شاگرد افلاطون بود که بهخاطر روش نظاممند یادگیری و نوشتار دقیق مشهور بود. بنابراین، ارسطو اهمیت یادگیری عملی را آموخت. روش تجربی که او توسعه داد، برای جامعه علمی زمان خود انقلابی بود. او پیشنهاد میکرد طبیعیدانان با دقت موجودات را مشاهده و حتی کالبدشکافی کنند تا عملکرد داخلی آنها را درک کنند و این الگو پایه یک روش علمی شد. رویههای او چارچوب اصلی روش علمی را شکل داد.
مترجم: زهرا ذوالقدر
