تصاویر| دندان نیش؛ ماهی معروف به غول کوچک با دندان‌هایی ترسناک و مرگبار که در تاریک‌ترین قسمت اقیانوس زندگی می‌کند

ماهی‌های دندان نیش که به نام «غول ماهی» نیز شناخته می‌شوند، یکی از جالب‌ترین و شاید عجیب‌ترین ساکنان اعماق دریا‌ها هستند. این ماهی‌ها که عضو خانواده Anoplogastridae (گاهی به اشتباه Anoplogasteridae نوشته می‌شود) هستند، با ظاهر ترسناک و دندان‌های نیش مانند خود، شهرت زیادی پیدا کرده‌اند. با این حال، این موجودات کوچک هیچ آسیبی به انسان نمی‌رسانند و بیشتر به دلیل ظاهرشان توجه علاقه‌مندان به دنیای زیر آب را جلب می‌کنند.

خانواده دندان نیش تنها شامل دو گونه است:

ماهی دندان نیش معمولی (Anoplogaster cornuta، ۱۸۳۳) که در سراسر جهان پراکنده است.

ماهی دندان نیش تیغ دار (Brachycera Anoplogaster kotlyari، ۱۹۸۶) که بیشتر در آب‌های گرمسیری اقیانوس آرام و اطلس یافت می‌شود.

این دو گونه از نظر شکل ظاهری بسیار مشابه هستند، اما تفاوت‌هایی در اندازه و زیستگاه آنها دیده می‌شود.

اندام‌شناسی

با وجود اینکه نام این ماهی‌ها از دندان‌های بزرگ و ترسناکشان گرفته شده، حقیقت این است که این موجودات بسیار کوچک هستند. بزرگ‌ترین ماهی دندان نیش معمولی به طول حدود ۱۶ سانتی‌متر (۶ اینچ) می‌رسد، و طول بزرگ‌ترین ماهی دندان نیش تیغ دار تقریباً نصف این اندازه است.

سر این ماهی بزرگ و دارای حفره معدی حجیمی است که شکل ابتدایی دارد. روی سطح سر حفره‌های مخاطی آبکش مانند وجود دارد که با لبه‌های دندانه‌دار مشخص می‌شوند و پوست نازکی آنها را پوشانده است.

چشمان ماهی نسبتاً کوچک و در قسمت فوقانی سر قرار دارند. بدن قهوه‌ای تیره و سیاه، از جلو گود و باریک، و به سمت دم کشیده‌تر می‌شود. باله‌ها کوچک و ساده هستند و پولک‌ها در پوست ماهی به شکل بشقابک‌های نازک دیده می‌شوند.

یکی از ویژگی‌های جالب ماهی‌های بالغ، دندان‌های نیش فک تحتانی است که آن‌قدر بلند هستند که هنگام بسته بودن دهان، در دو حفره کنار مغز قرار می‌گیرند. به گزارش راز بقا ماهی‌های جوان ظاهری متفاوت دارند: چشمان درشت‌تر، مهره‌های کشیده روی سر و سرپوش، کیسه هوا فعال، دندان‌های کوچک‌تر و قابلیت فشردگی، و رنگ خاکستری روشن. این تفاوت‌ها باعث شده که در برخی منابع، جوان‌ها به عنوان گونه‌ای جداگانه طبقه‌بندی شوند.

بوم‌شناسی و رفتار

ماهی‌های دندان نیش دریایی بیشتر در اعماق ۲۰۰ تا ۲۰۰۰ متری (۶۶۰ تا ۶۵۶۰ فیت) زندگی می‌کنند، اما گزارش‌هایی از حضور آنها حتی در عمق ۵۰۰۰ متری (۱۶۴۰۰ فیت) نیز وجود دارد. ماهی‌های جوان معمولاً در عمق کمتر مشاهده می‌شوند.

این ماهی‌ها همانند بسیاری از گونه‌های اعماق دریا، رفتار دایلی (diel) دارند؛ به این معنا که در طول روز در اعماق تاریک باقی می‌مانند و شب‌ها به لایه‌های بالاتر آب شنا می‌کنند تا از ستاره‌های دریایی و دیگر منابع غذایی تغذیه کنند و با سپیده‌دم دوباره به اعماق بازمی‌گردند.

ماهی‌های دندان نیش ممکن است به صورت گروهی یا انفرادی دیده شوند و به نظر می‌رسد برای شکار از گیرنده‌های شیمیایی استفاده می‌کنند، بنابراین برخوردشان با طعمه تا حدی به شانس وابسته است.

ماهی‌های جوان با دندان‌های کوچک و باله‌های گوش دراز، عمدتاً از زوپلانکتون‌ها تغذیه می‌کنند. اما ماهی‌های بالغ که در اعماق زندگی می‌کنند، غذای خود را از ماهی‌های دیگر و اسکوئید‌ها تأمین می‌کنند. به گزارش راز بقا دهان بزرگ و دندان‌های تیز این ماهی‌ها به آنها امکان می‌دهد هر چیزی را که قابل خوردن است، حتی اگر بزرگ‌تر از اندازه خودشان باشد، شکار کنند. با این حال، این ماهی‌ها خود نیز توسط شکارچیان بزرگ‌تر مانند تنها و نیزه ماهی‌ها تهدید می‌شوند.

با وجود اندازه کوچک، ماهی‌های دندان نیش نسبت به بسیاری از ماهی‌های اعماق، قوی و نیرومند به نظر می‌رسند و حتی قادرند در محیط آکواریومی که بسیار با زیستگاه طبیعی آنها متفاوت است، زندگی کنند.

زادآوری و رشد

ماهی‌های دندان نیش دارای لارو‌های پلانکتونی بدون حفاظ هستند. زمان و تعداد دفعات تخم‌ریزی دقیقاً مشخص نیست، اما برخی گزارش‌ها فعالیت‌های تخم‌ریزی را بین ماه‌های ژوئن تا اوت نشان می‌دهند.

ماهی‌های جوان معمولی وقتی طول بدنشان به ۸ سانتی‌متر (۳ اینچ) می‌رسد، کم‌کم شبیه به بالغ‌ها می‌شوند و به سمت اعماق حرکت می‌کنند. بلوغ معمولاً زمانی رخ می‌دهد که طول بدن به ۱۳ سانتی‌متر (۵ اینچ) برسد. همانند بسیاری از گونه‌های اعماق، رشد این ماهی‌ها نسبتاً کند است، و زندگی آنها با زیستگاه سخت و منابع غذایی محدود در اعماق دریا هماهنگ شده است.

با وجود ظاهر ترسناک و دندان‌های نیش‌مانند، ماهی‌های دندان نیش موجوداتی کوچک و بی‌آزار هستند که راز‌های بسیاری از زندگی اعماق دریا را در خود پنهان کرده‌اند. توانایی آنها در زندگی در اعماق بسیار تاریک، استفاده از گیرنده‌های شیمیایی برای شکار و تطابق با شرایط محیطی سخت، آنها را به یکی از شگفتی‌های دریایی تبدیل کرده است. هرچند به ظاهر غول‌مانندند، اما اندازه کوچک و رفتار‌های پیچیده آنها نشان می‌دهد که زندگی در اعماق، دنیایی کاملاً متفاوت با سطح آب دارد و هر گونه موجودی باید برای بقا هوشمندانه عمل کند.

منبع: راز بقا