«ظرف‌های کمیاب» بعد از 2300 سال در اعماق دریا پیدا شدند
باستان‌شناسان در جریان کاوش‌های زیرآبی در نزدیکی جزیره ویس کرواسی، بقایای یک کشتی تجاری ۲۳۰۰ ساله را کشف کرده‌اند که مجموعه‌ای کم‌نظیر از ظروف سفالی یونانی، وسایل شخصی ملوانان، سکه‌های باستانی و بخش‌هایی از بدنه چوبی کشتی را در خود جای داده است. این یافته‌ها تصویری ارزشمند از تجارت دریایی و زندگی دریانوردان در دوران هلنیستی ارائه می‌کنند.
فرادید| مؤسسه حفاظت از آثار فرهنگی کرواسی در چهارم اکتبر، نتایج پژوهش‌هایی را منتشر کرد که بین سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ در این محوطه انجام شده‌اند. یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این کاوش‌ها، شناسایی حدود شش متر از ساختار چوبی کشتی، شامل بخشی از کیل و تخته‌های متصل به آن است؛ بقایایی که می‌توانند اطلاعات تازه‌ای درباره شیوه کشتی‌سازی در بیش از دو هزار سال پیش فراهم کنند.
به گزارش فرادید؛ این کشتی در خلیج گنیلنا، نزدیک شهر کومیژا در جزیره ویس و در امتداد ساحل دالماسی کرواسی قرار دارد. باستان‌شناسان پیش‌تر این محوطه را از روی تعدادی قطعه سفال متعلق به آمفوراهای نوع بی کورینتی شناسایی کرده بودند؛ ظروف بزرگی که در دوران باستان برای حمل کالاهایی مانند شراب و روغن زیتون استفاده می‌شدند.
با ادامه کاوش‌ها مشخص شد که بقایای این کشتی بسیار فراتر از چند ظرف شکسته است. پژوهشگران علاوه بر بخش‌هایی از بدنه چوبی، تجهیزات کشتی، سکه، استخوان‌های جانوری و مجموعه متنوعی از ظروف سفالی را از بستر دریا بیرون آورده‌اند.
هدایت این پژوهش‌ها بر عهده یوریتسا بزاک از بخش باستان‌شناسی زیرآبی مؤسسه حفاظت از آثار فرهنگی کرواسی است. همکاری با مراکز غواصی جزیره ویس نیز در شناسایی و حفاظت از میراث تاریخی زیر آب نقش داشته است.
بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد که کشتی احتمالاً در سده چهارم یا سوم پیش از میلاد غرق شده است؛ دوره‌ای که سکونتگاه‌های یونانی و جوامع محلی در سراسر دریای آدریاتیک روابط تجاری گسترده‌ای داشتند.
ظروف سفالی کمیاب؛ از جام‌های نوشیدنی تا چراغ‌های روغنی
یکی از چشمگیرترین بخش‌های این کشف، مجموعه ظروف سفالی آن است. برخلاف بسیاری از کشتی‌های تجاری باستانی که عمدتاً به‌واسطه ظروف بزرگ حمل کالا شناخته می‌شوند، در این محوطه اشیای کوچک‌تری نیز پیدا شده‌اند که با نوشیدن، پذیرایی و فعالیت‌های روزمره ارتباط دارند.
از جمله این آثار می‌توان به اسکایفوس، جام‌های نوشیدنی دارای دسته؛ کانتاروس، جام‌های شاخص یونانی برای نوشیدن؛ و آسکوس، ظرف‌هایی با شکل ویژه برای ریختن مایعات اشاره کرد. کاسه‌ها، بشقاب‌ها، ظروف کوچک مخصوص نمک و آریبالوس‌ها نیز در میان یافته‌ها قرار دارند. آریبالوس ظرف کوچکی بود که معمولاً برای نگهداری روغن یا مواد معطر استفاده می‌شد.
بخشی از این اشیا با لعاب سیاه پوشیده شده‌اند و برخی از آن‌ها از نظر ظرافت ساخت و وضعیت باقی‌مانده، اهمیت ویژه‌ای دارند.
آیا ملوانان نام خود را روی ظروف نوشته بودند؟
در میان یافته‌های کشتی، نشانه‌هایی حک‌شده روی سطح چند ظرف سفالی با پوشش سیاه توجه پژوهشگران را جلب کرده است. باستان‌شناسان احتمال می‌دهند این نشانه‌ها صورت کوتاه‌شده نام اشخاص باشند.
این علامت‌ها پس از ساخته‌شدن ظروف روی سطح آن‌ها حک شده‌اند. به همین دلیل، یکی از فرضیه‌ها این است که نشانه‌ها برای مشخص‌کردن مالکیت ظروف استفاده می‌شدند؛ شاید برای شناسایی وسایلی که به یکی از اعضای خدمه تعلق داشتند.
اگر این تفسیر تأیید شود، بخشی از ظروف کشف‌شده احتمالاً صرفاً محموله تجاری کشتی نبوده‌اند، بلکه وسایلی بوده‌اند که ملوانان برای استفاده شخصی همراه خود حمل می‌کردند.
وجود استخوان‌های جانوری و دیگر ظروف روزمره نیز می‌تواند به بازسازی جنبه‌هایی از زندگی دریانوردان کمک کند؛ از خوراک و نوشیدنی آن‌ها گرفته تا وسایلی که در سفرهای طولانی دریایی همراه داشتند.
با این حال، هنوز نمی‌توان با قطعیت گفت که نشانه‌های حک‌شده نام ملوانان هستند. بررسی دقیق‌تر آن‌ها ممکن است در آینده به تشخیص تفاوت میان کالاهای تجاری و وسایل شخصی خدمه کمک کند.
یکی دیگر از یافته‌های این محوطه، سکه‌ای متعلق به شهر باستانی فاروُس است که قدمت آن به سده چهارم پیش از میلاد بازمی‌گردد. وجود این سکه به درک فضای اقتصادی و فرهنگی‌ای کمک می‌کند که کشتی در آن فعالیت داشته است. البته یک سکه به‌تنهایی برای تعیین مسیر دقیق حرکت کشتی کافی نیست، اما در کنار آمفوراها و دیگر آثار کشف‌شده، می‌تواند به روشن‌شدن ارتباطات تجاری آن دوران کمک کند.
