چرا این «مورچه» به یک کالای قاچاق با قیمت نجومی تبدیل شده است؟
پروندههای قضایی اخیر در کنیا نشان میدهد بازار جهانی خریدوفروش مورچههای کمیاب، بهویژه «مورچه برداشتگر غولپیکر آفریقایی»، بهسرعت در حال گسترش است؛ تجارتی پنهان که حالا نگرانیهای جدی درباره حفاظت محیطزیست و امنیت زیستی ایجاد کرده است.
فرادید| تازهترین پرونده قاچاق مورچه مربوط به مردی چینی به نام ژانگ کِکون است که در فرودگاه بینالمللی نایروبی بازداشت شد. مأموران بیش از ۲۲۰۰ مورچه زنده را در چمدان او پیدا کردند؛ مورچههایی که داخل لولههای مخصوص نگهداری میشدند و قرار بود به چین منتقل شوند. دادگاه کنیا او را به یک سال زندان و پرداخت یک میلیون شیلینگ جریمه محکوم کرد. قاضی پرونده اعلام کرد افزایش قاچاق مورچهها و خطرات زیستمحیطی آن، نیازمند «مجازاتی بازدارنده» است.
به گزارش فرادید؛ بیشتر مورچههای کشفشده از گونه «Messor cephalotes» بودند؛ گونهای بزرگ و کمیاب که به نام «مورچه برداشتگر غولپیکر آفریقایی» شناخته میشود و در شرق آفریقا زندگی میکند. این مورچهها بهخاطر اندازه بزرگ، رنگ قرمز و سیاه، ساختار پیچیده کلونیها و رفتارهای جالبشان، به حیوانات محبوب مجموعهداران در اروپا و آسیا تبدیل شدهاند.
علاقهمندان، این مورچهها را در «فرمیکاریم» یا مزرعههای شیشهای مورچه نگهداری میکنند تا زندگی اجتماعی و رفتار آنها را از نزدیک مشاهده کنند. پژوهشی در سال ۲۰۲۳ نشان داد این گونه، یکی از محبوبترین مورچههای غیر بومی فروختهشده در بازار آنلاین چین بوده است.
نمونههایی از مورچههایی که در کپسولهای کوچک قاچاق میشوند
بر اساس گزارشها، ژانگ هر مورچه را در کنیا فقط با قیمت ۱۰۰ شیلینگ خریده بود؛ اما در بازار حیوانات عجیب در اروپا و آمریکای شمالی، یک ملکه از همین گونه میتواند تا ۲۳۵ پوند فروخته شود؛ یعنی حدود ۴۰ برابر قیمت اولیه.
این نخستین پرونده از این نوع در کنیا نیست. سال گذشته نیز دو نوجوان بلژیکی به دلیل قاچاق حدود پنج هزار مورچه ملکه بازداشت و محکوم شدند. در پروندهای دیگر، یک شهروند ویتنامی و یک کنیایی بهخاطر حمل صدها مورچه در سرنگها و ظرفهای مخصوص مجرم شناخته شدند.
کارشناسان محیطزیست هشدار میدهند این تجارت فقط مسئلهای عجیب درباره حیوانات خانگی نیست، بلکه میتواند پیامدهای گستردهای برای اکوسیستمها داشته باشد. دینو مارتینز، حشرهشناس کنیایی، این مورچهها را «ببرهای دنیای مورچهها» توصیف میکند؛ موجوداتی کمیاب، زیبا و بسیار مهم برای طبیعت.
این مورچهها نقشی اساسی در مراتع و ساواناهای شرق آفریقا دارند. آنها دانههای گیاهان را جمعآوری و در محیط پخش میکنند و به حفظ تنوع پوشش گیاهی کمک میکنند. مارتینز میگوید حذف گسترده این مورچهها میتواند زنجیرهای از آسیبها ایجاد کند؛ از نابودی مراتع گرفته تا تأثیر بر دامداری، تولید لبنیات و حتی گردشگری حیاتوحش.
نگرانی دیگر، انتقال این گونهها به زیستبومهای جدید است. پژوهشگران هشدار میدهند اگر این مورچهها وارد مناطق کشاورزی در آسیا یا آمریکای شمالی شوند، ممکن است به گونهای مهاجم تبدیل شوند و خسارتهای زیستمحیطی و اقتصادی گستردهای به بار آورند.
ژنگیانگ وانگ، زیستشناس حفاظت، میگوید: «از نظر اکولوژیک، انتقال گونهها از زیستگاه طبیعیشان تقریباً همیشه ایده بدی است».
