عقابها میمونهایی با وزن ۲۷ کیلوگرم را شکار میکنند؛ آیا اجداد انسان نیز طعمه آنها بودند؟
عقابها ظاهراً میتوانند بابونهای بالغ را شکار کرده و از پا درآورند؛ این موضوع اهمیت زیادی دارد. زیرا برخی از گونههای اجداد انسان از نظر جثه کوچکتر از انسان امروزی بودند و وزنی تقریباً مشابه این میمونها داشتند. بنابراین، احتمال دارد آنها نیز در معرض حمله عقابهای بزرگ قرار گرفته باشند.
پژوهش جدیدی نشان میدهد که عقابها قادرند طعمههایی بسیار بزرگ، از جمله بابونهایی با وزن نزدیک به ۲۷ کیلوگرم را شکار کنند. این یافته پرسش جالبی درباره گذشته تکامل انسان مطرح میکند: آیا پرندگان شکاری در میلیونها سال پیش اجداد انسان را نیز شکار میکردند؟
بر اساس این پژوهش، عقابها ظاهراً میتوانند بابونهای بالغ را شکار کرده و از پا درآورند؛ این موضوع اهمیت زیادی دارد. زیرا برخی از گونههای اجداد انسان از نظر جثه کوچکتر از انسان امروزی بودند و وزنی تقریباً مشابه این میمونها داشتند. بنابراین، احتمال دارد آنها نیز در معرض حمله عقابهای بزرگ قرار گرفته باشند.
پیش از این تصور میشد عقابها نمیتوانند نخستیهای غیرانسانی (پستانداران نزدیک به انسان) با وزن بیشتر از ۱۳ کیلوگرم را بلند کنند. بااینحال، شواهد جدید نشان میدهد توانایی این پرندگان شکاری ممکن است بسیار بیشتر از برآوردهای قبلی باشد.
دانشمندان هنگام انجام پژوهش در صحرای بزرگ آفریقا در کشور چاد، بقایای دستکم ۹ بابون بالغ را پیدا کردند که بهتازگی به دست عقابها کشته شده بودند. این منطقه زیستگاه عقابهای ورو (Verreaux’s Eagles) است؛ پرندگانی که از بالای صخرهها به شکار میپردازند و گاهی بهصورت جفتی فعالیت میکنند.
این عقابها چنگالهایی با قطر گیرایی حدود ۴۰ سانتیمتر دارند؛ بررسی استخوانهای بابونها نیز آثار عمیق چنگال را نشان داد. پژوهشگران معتقدند این نشانهها حاکی از آن هستند که عقابها این نخستیها را شکار کرده و پس از کشتن، بخشهایی از بدن آنها را به لانههای خود بردهاند.
بابونها هماندازه برخی از اجداد انسان بودند
بابونهای بررسیشده جثه نسبتاً بزرگی داشتند و میانگین وزن آنها حدود ۲۲.۲ کیلوگرم برآورد شد. سنگینترین نمونه نیز حدود ۲۶ کیلوگرم وزن داشت؛ رقمی که با وزن برخی از گونههای کوچکجثه خانواده انسانتباران (Hominins) قابل مقایسه است.
انسانتباران به گروهی از نخستیها گفته میشود که انسان امروزی و خویشاوندان نزدیک منقرضشده او را در بر میگیرد. برای نمونه، لوسی (Lucy)، یکی از مشهورترین اعضای گونه Australopithecus afarensis، زمانی که حدود ۳.۲ میلیون سال پیش در منطقهای که امروزه اتیوپی نام دارد زندگی میکرد، تقریباً ۲۸ کیلوگرم وزن داشت.
این شباهت وزنی نشان میدهد که برخی از اجداد انسان از نظر اندازه بدن میتوانستند در محدوده طعمههای بالقوه عقابهای بزرگ قرار بگیرند.
البته عقابها همیشه حیوانات را مستقیماً شکار نمیکنند و گاهی از لاشه حیوانات مرده تغذیه میکنند. بااینحال، پژوهشگران معتقدند شدت و عمق آثار بهجامانده روی استخوانهای بابونها با حمله مرگبار عقابها سازگار است.
آنها در مقاله خود نوشتهاند که شدت سوراخشدگی استخوانها میتواند نشاندهنده درگیری مرگبار و استفاده از چنگال برای کشتن طعمه باشد.
نکته جالب دیگر این است که هشت مورد از ۹ بابون بررسیشده نر بودند. پژوهشگران این موضوع را نشانهای احتمالی از شکار فعال میدانند؛ زیرا اگر عقابها صرفاً از لاشه حیوانات تغذیه میکردند، انتظار نمیرفت بقایای یافتشده تا این اندازه به یک جنسیت خاص تعلق داشته باشند.

بااینحال، هنوز مشخص نیست چرا بابونهای نر بیشتر هدف قرار گرفتهاند. پژوهشگران اشاره میکنند که نخستیهای نر، از جمله میمونها، گاهی برای مقابله با عقابها به سمت آنها هجوم میبرند.
آیا عقابها اجداد انسان را هم شکار میکردند؟
پژوهشگران پیشتر نیز شواهدی از شکار یک انسانتبار به دست عقاب پیدا کرده بودند. شناختهشدهترین نمونه به کودک تانگ (Taung Child) مربوط میشود؛ یک نمونه نوزاد از گونه Australopithecus که تصور میشود حدود ۲.۸ میلیون سال پیش به دست یک عقاب بزرگ شکار شده باشد.
کاترین هوبیتر، نویسنده اصلی پژوهش و استاد دانشگاه سنت اندروز بریتانیا، در گفتوگو با Live Science توضیح داد:
تنها مورد تأییدشده، کودک تانگ است؛ یک نمونه نوزاد از استرالوپیتکوس که تصور میکنیم حدود ۲.۸ میلیون سال پیش توسط یک عقاب بزرگ شکار شده باشد.
این کودک هنگام مرگ حدود ۱۰ کیلوگرم وزن داشت.
هوبیتر همچنین توضیح داد که چندین گونه از استرالوپیتکوسها که بین یک تا سه میلیون سال پیش زندگی میکردند، وزنی مشابه بابونهای نر بالغ بررسیشده در این پژوهش داشتند. به همین دلیل، آنها نیز احتمالاً در برابر حمله عقابها آسیبپذیر بودند.
البته عقابها تنها تهدید برای اجداد انسان محسوب نمیشدند؛ شکارچیان بزرگی مانند کفتارها و تمساحها نیز در آن دوران خطر جدی برای انسانتباران به شمار میرفتند.
کودک تانگ یکی از شناختهشدهترین نمونههای احتمالی شکار انسانتباران به دست یک پرنده شکاری است.
زندگی گروهی؛ راهی برای فرار از شکارچیان
امروزه نخستیهای کوچکتر برای کاهش خطر حمله عقابها، معمولاً بهصورت گروهی حرکت میکنند. این رفتار میتواند احتمال شناسایی شکارچی و مقابله با آن را افزایش دهد.
هوبیتر در این باره گفت:
گونههای امروزی نخستیها که هدف شکار عقابها قرار میگیرند، زمان زیادی را در گروههای متشکل از چند گونه مختلف سپری میکنند؛ برای مثال، با یکدیگر به جستوجوی غذا میپردازند. این کار رقابت بر سر منابع غذایی را افزایش میدهد، اما به نظر میرسد مزایای محافظت بیشتر، ارزش این هزینه را داشته باشد.
او احتمال میدهد انسانتباران نیز رفتار مشابهی داشتهاند و گونههای مختلف آنها برای محافظت در برابر حمله عقابها در کنار یکدیگر حرکت میکردند.
این فرضیه با دیدگاههای پژوهشگران دیگری نیز همخوانی دارد؛ رابرت سیمونز، پژوهشگر مؤسسه فیتزپاتریک در دانشگاه کیپتاون که در این مطالعه مشارکت نداشته است، یافتهها را جالب توصیف کرد.
او توضیح داد:
عقابها شکارچیانی فرصتطلب هستند و ممکن است بابونهای مسن یا نرهای جوانی را که از گروه خود جدا شدهاند، هدف قرار دهند. نبود پوشش گیاهی کافی در مناطق بیابانی نیز باعث میشود این حیوانات بیشتر در معرض دید شکارچیان قرار بگیرند.
سیمونز البته تأکید کرد که چنین اتفاقی احتمالاً نادر است؛ در محیط خشک و بیابانی محل مطالعه، منابع غذایی عقابهای ورو محدود هستند و همین مسئله ممکن است آنها را به شکار طعمههای بزرگتر و خطرناکتر از حد معمول سوق داده باشد.
او اشاره کرد که این عقابها معمولاً حدود ۴ کیلوگرم وزن دارند؛ بنابراین شکار بابونهایی با وزن بیش از ۲۰ کیلوگرم رفتاری غیرمعمول محسوب میشود.
آیا شواهد برای اثبات شکار کافی هستند؟
با وجود یافتههای جدید، همه متخصصان درباره نتیجهگیری پژوهشگران اتفاقنظر ندارند.
ویلیام اسکات مکگرا، استاد انسانشناسی دانشگاه ایالتی اوهایو که در این پژوهش مشارکت نداشته است، معتقد است انسانتباران اولیه به دلیل جثه نسبتاً کوچک خود میتوانستند طعمههای جذابی برای شکارچیان باشند؛ بهخصوص نوزادان و افراد نابالغ.
او توضیح داد که انسانتباران اولیه به دلیل توانایی محدود در دفاع فیزیکی، احتمالاً در طول تکامل رفتارهای مختلفی برای کاهش خطر حمله پرندگان شکاری و سایر شکارچیان ایجاد کردند. زندگی گروهی، هشدار دادن به یکدیگر با صدا و انتخاب زیستگاههایی که امکان محافظت بیشتری فراهم میکردند، از جمله این رفتارها هستند.
بااینحال، عیسی باوتیستا رودریگز، هماهنگکننده پروژه عقابهای طلایی بیابان (Desert Golden Eagles Project)، نسبت به برخی از نتیجهگیریهای مقاله محتاطتر است.
او معتقد است نمیتوان با اطمینان گفت عقابها بابونهای نر بالغ و سالمی را که بیش از ۲۰ کیلوگرم وزن داشتند، مستقیماً شکار کردهاند. به گفته او، این احتمال وجود دارد که برخی یا حتی تمام حیوانات بررسیشده پیش از رسیدن عقابها مرده، در حال مرگ، بهشدت ضعیف یا ناتوان از دفاع از خود بوده باشند.
او همچنین درباره تفسیر آثار روی استخوانها تردید دارد و معتقد است برای مشخص شدن نحوه مرگ بابونها، به بررسیهای میدانی بیشتری نیاز است.
باوتیستا رودریگز در این باره گفت:
سوراخها و خراشهای گسترده مشاهدهشده روی جمجمه و استخوانهای کتف قطعاً جالب هستند و با آثار چنگال عقاب و فعالیت تغذیهای این پرندگان مطابقت دارند. بااینحال، این نشانهها لزوماً ثابت نمیکنند که عقاب مسئول کشتن حیوان بوده است؛ ممکن است این آثار هنگام جابهجایی، تکهتکه کردن و تغذیه از حیوانی ایجاد شده باشند که پیشتر مرده بود.
اگرچه این پژوهش شواهد تازهای درباره توانایی عقابها در تغذیه از نخستیهای بزرگ ارائه میدهد، اما هنوز نمیتوان با قطعیت گفت که آنها بابونهای بالغ و سالم را مستقیماً شکار کردهاند. همین مسئله باعث میشود ارتباط احتمالی میان شکار عقابها و آسیبپذیری اجداد انسان، همچنان موضوعی قابل بررسی باقی بماند.
نتایج این پژوهش امروز، در نشریه American Journal of Biological Anthropology منتشر شد.
منبع: دیجینوی