ترکیبات «خرما» و 12 خاصیت شگفت‌انگیز آن

فرادید| وقتی پوسته کاغذی خرما را گاز می‌زنید و به گوشت نرم و شیرین آن می‌رسید، بعید است به شگفت‌انگیز بودن این میوه پی نبرید. خرما یکی از اجزاء رژیم غذایی سالم به حساب می‌آید، اما آیا میوه‌ای که درصد ترکیب قند آن بالاست، می‌تواند برایمان مفید باشد؟ 

خرما بسیار شیرین است و بسته به نوع، درجه رسیده بودن و میزان رطوبت می‌تواند دارای ۵۰ تا ۸۸ درصد قند باشد. فروکتوز و گلوکز قندهای اصلی این میوه هستند و معمولاً دوسوم گوشت آن را تشکیل می‌دهند. از کل ترکیب گوشتی خرما، یک‌پنجم آن آب و میزان کمی از آن فیبر است. ترکیبات دیگر این میوه پروتئین‌ها، چربی‌ها، مواد معدنی و ویتامین‌ها به‌ویژه ویتامین B هستند. 

اطلاعات غذایی مربوط به یک عدد خرما از نوع نیمه‌خشک با اندازه متوسط و رنگ روشن به شرح زیر است: 

•    انرژی: ۲۰ کالری

•    چربی: ۰.۰۳ گرم

•    مجموع کربوهیدرات: ۵.۳۳ گرم

•    فیبر: ۰.۶ گرم

•    قند: ۴.۵ گرم

•    پروتئین: ۰.۱۷ گرم

•    ویتامین ب۶:۰.۰۱۲ میلی‌گرم

•    آهن: ۰.۰۷ میلی‌گرم

•    منیزیم: ۳ میلی‌گرم

•    پتاسیم: ۴۷ میلی‌گرم

کربوهیدرات‌ها

مهم‌ترین ترکیبات کربوهیدراتی خرما گلوکز، فروکتوز و ساکارز است که ۷۰ تا ۸۰ درصد این میوه را تشکیل می‌دهند. میزان رطوبت موجود در این میوه نسبت عکس با میزان قند آن دارد، یعنی خرماهای با درصد رطوبت بالاتر، همیشه دارای قند کمتری هستند. 

اسید چرب

خرما معمولاً دارای چربی کمی است که بیشتر در پوسته آن جمع می‌شود. میزان چربی گوشت این میوه بین ۰.۱ تا ۰.۵ درصد متغیر بوده و نقش اصلی آن محافظت از این میوه است. 

مواد معدنی

مواد معدنی متفاوتی مانند بور، کلسیم، کبالت، مس، فلوئور، آهن، منیزیم، منگنز، پتاسیم، فسفر، سدیم و زینک در خرما وجود دارد. میزان پتاسیم این میوه از سایر مواد معدنی موجود در آن بیشتر است که مقدار آن می‌تواند به ۰.۹ درصد برسد. 

• میزان بالای پتاسیم و میزان کم سدیم در خرما می‌تواند برای افرادی که از فشار خون بالا رنج می‌برند، مفید باشد. 
• بور در درمان سرطان مغز بسیار مؤثر است و همراه سایر ویتامین‌ها در درمان روماتیسم (بیماری که سبب التهاب عضلات، مفاصل و استخوان‌ها می‌شود) مورد استفاده قرار می‌گیرد. 
• این میوه سرشار از فلوئور است که در پیشگیری از پوسیدگی دندان نقش دارد. 
• سلنیوم موجود در خرما می‌تواند در پیشگیری از سرطان و تقویت سیستم ایمنی انسان مفید باشد. 

محتوای پروتئین و اسید آمینه

میزان پروتئین موجود در خرما بین ۱ تا ۷ درصد متغیر است. این پروتئین‌ها شامل آمینواسیدهایی (واحد ساختاری پروتئین‌) می‌شوند که برای سوخت‌وساز بدن انسان موردنیاز هستند. پروتئین‌های خرما از ۲۳ آمینواسید مختلف تشکیل شده‌اند که برخی از آن‌ها در میوه‌های محبوبی مثل پرتقال، سیب و موز وجود ندارند. 

ویتامین‌ها

خرما در قیاس با دیگر میوه‌های خشک، منبع غنی ویتامین‌هاست. خرماهای خشک در قیاس با خرماهای تازه، به دلیل سپری کردن فرایند خشک شدن، دارای محتوای ویتامین کمتری هستند. ازجمله این ویتامین‌ها می‌توان به ویتامین B۱ (تیامین)، ویتامین B۲ (ریبوفلاوین)، ویتامین B۳ (نیاسین)، ویتامین B۶ (پیریدوکسین، ویتامین C (اسید اسکوربیک) و ویتامین A اشاره کرد که مقادیر کمی از آن‌ها در خرماهای خشک وجود دارند. 

فیبر

مصرف روزانه ۱۰۰ گرم خرما تقریباً ۵۰ تا ۱۰۰ درصد میزان توصیه‌شده فیبر روزانه را تأمین می‌کند. 

خواص خرما برای سلامت بدن

۱) تأمین انرژی بدن

خرما غنی از قندهای طبیعی مانند گلوکز، فروکتوز و ساکارز است و انرژی زیاد موجود در این میوه به همین میزان بالای قند مربوط می‌شود. بسیاری از مردم در سراسر جهان زمانی که احساس بی‌حالی یا خستگی می‌کنند، از خرما به‌عنوان میان‌وعده در دسترس و آماده برای بالا بردن سطح انرژی خود بهره می‌برند. زمانی‌که در باشگاه، محیط بیرون یا حتی روی یک دستگاه کششی در خانه ورزش می‌کنید، اغلب احساس خستگی به سراغتان می‌آید. براساس نتایج یک مطالعه، در چنین شرایطی خرما که غنی از مواد مغذی است می‌تواند به بازگشت سریع انرژی شما کمک کند. 

بیشتر روزه‌داران هم، روزه خود را با خوردن خرما به همراه آب افطار می‌کنند؛ چراکه این میوه در جلوگیری از پُرخوری بعد از افطار مؤثر است. 

۲) تقویت عملکرد مغز

نتایج یک مطالعه نشان می‌دهد خرما می‌تواند از مغز در برابر التهاب و استرس اکسیداتیو (پدیده‌ای که به دلیل عدم‌تعادل بین تولید و تجمع گونه‌های فعال اکسیژن در سلول‌ها و بافت‌ها رخ می‌دهد) محافظت کند. خرما منبع خوبی از فیبر و غنی از فنول‌ها و آنتی‌اکسیدان‌های طبیعی مانند فرولیک اسید است. حضور این ترکیبات در خرما می‌تواند در کند کردن روند پیشرفت بیماری آلزایمر و زوال عقل مؤثر باشد؛ چراکه استرس اکسیداتیو در بروز بسیاری از بیماری‌ها نظیر آلزایمر و سرطان نقش دارد. 

۳) بهبود یبوست

در طب سنتی تونس، خرما برای درمان یبوست به کار می‌رود. ۱۰۰ گرم خرمای مجول (نوعی خرمای بزرگ و تیره که بومی مراکش است)، ۶.۷ گرم فیبر دارد. مطالعه‌ای در سال ۲۰۰۵ نشان داد این نوع خرماهای خشک، سطوح بالایی از فیبر به‌ویژه فیبر غیرمحلول دارند. فیبر غیرمحلول با افزایش حجم مدفوع می‌تواند به التیام علائم یبوست کمک کند. 

۴) بهبود اختلالات روده

تحقیقات نشان داده‌اند که فیبرهای محلول و غیرمحلول موجود در خرما به همراه آمینواسیدهای مفید آن می‌توانند به هضم بهتر غذا و عبور سریع آن از دستگاه گوارش کمک کنند. با توجه به نتایج یک مطالعه، فیبر فراوان موجود در این میوه می‌تواند در درمان بیماری‌هایی مانند رفلاکس معده (GERD)، دایورتیکولیت (بیماری که روده بزرگ را تحت تأثیر قرار می‌دهد) و هموروئید (بواسیر یا بیرون‌زدگی بخش انتهایی روده بزرگ) مؤثر باشد. 

۵) بهبود کم‌خونی

خرما منبع غنی انواع مواد مغذی ازجمله آهن است. کمبود آهن از عوامل اصلی کم‌خونی به شمار می‌رود که از علائم آن می‌توان به خستگی، گیجی، شکنندگی ناخن‌ها و تنگی نفس اشاره کرد. افزایش مصرف غذاهای غنی از آهن مانند خرما در بهبود علائم کم‌خونی مؤثر هستند. 

۶) پیشگیری از بروز بیماری‌های قلبی

نتایج یک مطالعه نشان داده که مصرف خرما در کاهش تری‌گلیسرید و استرس اکسیداتیو نقش دارد. این موارد، ازجمله عوامل خطرزا در بروز بیماری‌های قلبی و رسوب پلاک‌های چربی در دیواره رگ‌ها هستند. 

۷) درمان اختلالات جنسی

سال ۲۰۰۶، یک مطالعه روی حیوانات، اثرات گرده خرما و روغن آن را بر عملکرد جنسی بررسی کرد. نتایج این آزمایش نشان داد سطوح بالای استرادیول (نوعی هورمون جنسی) و ترکیبات فلاونوئیدی موجود در این میوه به افزایش تعداد و تحرک اسپرم کمک می‌کند. 

۸) تقویت استخوان‌ها

نتایج یک مطالعه نشان داد که خرما حاوی بور است؛ یک ماده معدنی که در سلامت استخوان‌ها نقش دارد. براساس مطالعه‌ای دیگر، وجود مقادیر قابل‌توجه مواد معدنی مانند فسفر، پتاسیم، کلسیم و منیزیم در خرمای خشک آن را به یک غذای فوق‌العاده برای تقویت استخوان‌ها و مبارزه با بیماری‌هایی مانند پوکی استخوان تبدیل می‌کند. 

۹) کمک به افزایش وزن

میزان بالای فیبر موجود در این میوه می‌تواند به مدیریت وزن بدن کمک کند. از خرما می‌توان به عنوان یک میان‌وعده سالم و خوش‌مزه استفاده کرد. سال ۲۰۱۴ مطالعه‌ای روی حیوانات نشان داد که مصرف این میوه می‌تواند به افزایش وزن کمک کند. هرچند برخی از مطالعات نیز این نظریه را رد کرده‌اند و پژوهش‌های بیشتری در این زمینه نیاز است. 

۱۰) بهبود علائم حساسیت فصلی

بر اساس نتایج مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۲، خرما می‌تواند تأثیر مثبتی روی آبریزش بینی ناشی از حساسیت فصلی داشته باشد. این مطالعه نشان داد ایمنی‌درمانی با این میوه در بهبود علائم بیماران مبتلا به آب‌ریزش آلرژیک مؤثر بوده است. 

۱۱) تسهیل زایمان طبیعی

خوردن خرما به تسهیل زایمان‌های طبیعی و همچنین زایمان‌های دیررس کمک می‌کند. در مطالعه‌ای که سال ۲۰۱۷ انجام شد، ۱۵۴ زن باردار که خرما مصرف کرده بودند، هنگام وضع حمل نیازی به تزریق پروستاگلاندین و اکسی‌توسین (ترکیباتی که برای القای زایمان تزریق می‌شوند) نداشتند. این مطالعه همچنین نشان داد مصرف خرما هیچ‌گونه تأثیر منفی روی مادر و نوزاد ندارد. بررسی دیگری نشان داد که خوردن ۶ خرما در روز، ۴ هفته پیش از وضع حمل، نیاز به تزریق دارو برای القای زایمان را به‌طرز چشمگیری کاهش می‌دهد. 

۱۲) جوانسازی پوست

هورمون‌های گیاهی به رشد و تولیدمثل گیاهان کمک کرده و ممکن است خواص ضدپیری داشته باشند. به همین دلیل گاهی از هورمون‌های گیاهی در محصولات مراقبت پوستی استفاده می‌شود. 

خرما سرشار از این هورمون‌های گیاهی است. نتایج یک مطالعه تحقیقاتی برای بررسی خواص جوانسازی خرما نشان داد که استفاده از کرم حاوی هسته خرما در کاهش اندازه و عمق چین‌وچروک‌های صورت مؤثر است. 

هسته خرما

هسته خرما بین ۱۰ تا ۱۵ درصد وزن آن را تشکیل می‌دهد. در حال حاضر، هسته‌های خرما عموماً برای خوراک حیوانات استفاده می‌شوند، هرچندکه بیشتر آن هنوز زباله در نظر گرفته می‌شود. 

• هسته این میوه شامل مقدار نسبتاً بالایی پروتئین (۱.۵ گرم در ۱۰۰ گرم) و چربی (۹ گرم در ۱۰۰ گرم) در قیاس با گوشت آن است. 
•  هسته خرما منبع بسیار خوبی از فیبر (۱.۷۳ گرم در ۱۰۰ گرم)، ترکیبات فنولیک (۳.۹ گرم در ۱۰۰ گرم) و آنتی اکسیدان‌ها (۰.۰۸ میکرومول در ۱۰۰ گرم) است. 

هسته این میوه به‌طور بالقوه می‌تواند منبع فیبر و آنتی‌اکسیدان‌های طبیعی باشد. بنابراین می‌توان از آن به‌صورت خوراکی استفاده کرد. 

سخن پایانی

خرما میوه‌ای بسیار مغذی است که ترکیبات غذایی غنی آن ازجمله فیبر بالا، پتاسیم و قندهای طبیعی، آن را به یک میان‌وعده سالم تبدیل می‌کند. افزون بر این، خواص مختلف خرما برای سلامت بدن مانند بهبود هضم غذا، سلامت قلب و افزایش انرژی، اهمیت آن را در رژیم غذایی نشان می‌دهد. هرچند که خرما میوه‌ای مغذی به شمار می‌آید، باید در مصرف آن اعتدال را رعایت کرد؛ چراکه میزان کالری بالای این میوه می‌تواند موجب افزایش وزن ناخواسته شود.

منبع: لافارر