جدول| پولدارترین و محروم‌ترین دانشگاه‌های ایران کدامند؟

بررسی های آماری نشان می‌دهد دانشگاه صنعتی شریف با ۶۸ درصد رشد، بیشترین رشد بودجه را دارد،‌ دانشگاه تهران با اعتبار مجموع ۷۹ همت پولدارترین دانشگاه است و مرکز آموزش عالی ممسنی و مجتمع آموزش عالی لارستان با رشد زیر ۶ درصد محروم ترین مراکز آموزش عالی کشور در سال ۱۴۰۵ خواهند بود.

سال گذشته گفته می‌شد که بودجه سالانه وزارت علوم، دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی و فناوری تقریبا معادل یک میلیارد دلار است. اهمیت این عدد این بود که بودجه یک دانشگاه دارای رتبه ۱۰۰ دنیا هم از این مبلغ بیشتر بود. حالا در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ دانشگاه تهران پولدارترین مرکز آموزش عالی کشور است. رقمی معادل ۵۹ هزار دلار ارز امروز که زمان نوشتن این گزارش روی نرخ رسمی ۱۴۱ هزار تومان ایستاده است.

*اوضاع مراکز آموزش عالی در لایحه بودجه 

بررسی‌ها نشان می‌دهد سهم این وزارت‌خانه از خزانه دولت به حدود ۱۰۹ همت رسید که با احتساب درآمدهای اختصاصی، مجموع اعتبار آن روی عدد ۱۴۲ همت می‌ایستد. این عدد خوب است یا بد؟

دولت امسال دست و دلبازتر از سال قبل، کیف پول وزارت علوم را برای سال آینده شارژ کرده است. چرا که سال پیش رقم بودجه وزارت علوم ۷۸ همت و کل اعتبارات وزارت علوم ۱۱۰ همت برآورد شده بود. با این حساب دولت برای سال آینده بودجه مستقیم وزارت علوم را ۴۰ درصد بیشتر کرده و کل اعتبارات این وزارتخانه سال آینده ۲۹ درصد افزایش یافته است.

*«شریف» رکورددار، «تهران» پولدار، «خوارزمی» خودکفا

رکوردهای بودجه برای دانشگاه‌ها را می‌توان به این آمار خلاصه کرد:

*رشد بودجه دانشگاه صنعتی شریف  با ۶۸ درصد رشد، بی‌رقیب در صدر ایستاده است. به نظر می‌رسد لایحه ۱۴۰۵، فرش قرمزی برای این غول صنعتی پهن کرده است.

*پولدارترین (بیشترین رقم کل اعتبار) دانشگاه تهران با اعتبار مجموع ۷۹ همت، همچنان بزرگ‌ترین کیف پول آموزش عالی را در اختیار دارد؛ هرچند از نظر سرعت رشد (۲۲٪) از رقبای خود عقب مانده است.

* خودساخته‌ترین (بیشترین نسبت درآمد اختصاصی به بودجه) دانشگاه خوارزمی این دانشگاه با ثبت نسبت ۳۹.۳ درصد درآمد اختصاصی، نشان داد که راه پول درآوردن از دانش را بهتر از بقیه بلد است و کمترین وابستگی نسبی به «سفره دولت» را دارد.

* محروم‌ترین (کمترین رشد اعتبار)  مرکز آموزش عالی ممسنی و مجتمع آموزش عالی لارستان با رشد زیر ۶ درصد، در انتهای لیست ۱۰۰ تایی قرار دارند. این مراکز عملاً با بودجه‌ای کمتر از نرخ تورم، سال سختی را پیش رو خواهند داشت.

*پیشروهای استانی دانشگاه‌های اصفهان، تبریز و شیراز با رشد حدود ۳۴ تا ۳۷ درصدی، ثابت کردند که قدرت علمی و مالی در حال حرکت به سمت قطب‌های بزرگ خارج از پایتخت است.

*رشد ۵ درصدی بودجه غیرنفتی وزارت علوم

اگرچه اعتبار وزارت علوم رشد داشت اما این کیف پول پر و پیمان، تنها با پول نقد دولت پر نمی‌شود؛ بخشی از این ثروت محصول درآمد خود دانشگاه‌هاست. وقتی که ردیف بودجه‌ای وزارت علوم را موشکافانه‌تر تحلیل می‌کنیم به این نتیجه می‌رسیم که از مجموع اعتبار برآورد شده، حدود ۳۳ همت مستقیماً از جیب دولت نیامده و در واقع درآمد اختصاصی خود وزارت علوم و دانشگاه‌هاست؛ پولی که باید از مسیرهایی مثل قراردادهای پژوهشی، فروش خدمات علمی و شهریه‌ها به‌دست آید.

 علاوه بر این ۱.۸ همت دیگر هم در ردیف‌های متفرقه پیش‌بینی شده است؛ اعتباری که حکم چک‌های نقد نشده را دارد و مشروط به اجرای مصوبات و قوانینی است که اگر در سال آینده به بار بنشیند، این مبلغ را هم به خزانه وزارت علوم و تحقیقات اضافه خواهد کرد.

با این حساب ۲۳ درصد از کل پولی که قرار است به دست وزارت علوم برسد محصول بودجه نفتی دولت نیست. این عدد سال گذشته معادل ۲۰ همت و تقریبا ۱۸ درصد از کل اعتبار وزارتخانه بود که حالا امسال ۵ درصد رشد داشته است.

 ضمنا بخش دیگری از این پول هم با فعالیت‌های عمرانی وزارت علوم و همه دستگاه های زیرمجموعه‌اش تامین می‌شود. این رقم ۱۴.۸ درصد از کل اعتبارات وزارت علوم را تشکیل می‌دهد.

همچنین وقتی روی جداول و عدد و رقم‌های بودجه متمرکز شویم، معلوم می‌شود که قرار است صندوق رفاه دانشجویان ۵ همت از سازمان برنامه و بودجه بگیرد و صرف تعمیر، تجهیز و ساخت خوابگاه‌های دانشجویی کند. بودجه صندوق رفاه از ۷۵۴ میلیون تومان سال قبل به هزار میلیارد تومان رسیده است.

*سهم «ساختمان هرمزان» از بودجه

اعتبار ستادی وزارت علوم هم از ۸ همت سال قبل به ۱۳ همت رسیده است. اگرچه این رقم افزایش یافته اما در بودجه مصوب ۱۴۰۴، ۴۰ درصد اعتبار ستادی با تملک دارایی‌ها جمع و جور می‌شد و سال آینده ۵۵.۶ درصد از این دارایی قرار است از فعالیت‌های مرتبط با حوزه تملک دارایی تامین شود.

*اعتبار کدام دانشگاه‌ها رشد بیشتری داشته است؟

اینجا بحث شیرین رقابت دانشگاه‌هاست. در بودجه سال ۱۴۰۴ دانشگاه ملی مهارت با رشد ۷۶ درصدی در جایگاه اول قرار دارد، بعد از آن هم دانشگاه جامع علمی‌کاربردی با رشد ۶۴ درصدی و دانشگاه صنعتی ارومیه هم با رشد ۵۷ درصدی در جایگاه سوم افزایش بودجه قرار داشتند. در لایحه بودجه ۱۴۰۵ اما رشد اعتبار دانشگاهیان اول از همه سهم سه دانشگاه صنعتی مهم استان تهران شده به طوری که دانشگاه صنعتی شریف با ۶۸ درصد افزایش، با فاصله بسیار زیاد از سایر دانشگاه‌ها در رتبه اول رشد قرار دارد. پس از آن هم دانشگاه علم و صنعت و دانشگاه امیرکبیر، رتبه دوم و سوم رشد اعتبار را به خود اختصاص داده‌اند.

جالب اینکه با وجود اینکه از نظر رقم کل، دانشگاه تهران (با بیش از ۷۹ همت اعتبار) همچنان بیشترین میزان اعتبار را در مقایسه به دیگر دانشگاه‌ها دارد، اما از نظر درصد رشد در رتبه بیست و هفتم قرار گرفته است.

جدول بالا نشان می‌دهد که سه رتبه اول رشد اعتبار در اختیار دانشگاه‌های صنعتی بزرگ پایتخت قرار گرفته است. میانگین رشد کل اعتبارات در این دانشگاه‌ها تقریبا برابر ۲۹.۱ درصد بوده است.

پولدارترین دانشگاه‌های ایران کدام هستند؟

در نقشه توزیع اعتبارات وزارت علوم، سه قطب بزرگ شامل دانشگاه تهران، دانشگاه ملی مهارت و دانشگاه پیام نور با فاصله‌ای معنادار از سایر مراکز، مثلث قدرت مالی آموزش عالی را تشکیل داده‌اند. نکته مهم لایحه جدید بودجه، حرکت به سمت نوعی تمرکززدایی مالی است؛ جایی که دانشگاه‌های مادر در شهرستان‌ها همچون دانشگاه‌های شیراز، تبریز و اصفهان، شانه به شانه  غول‌های تهرانی مثل امیرکبیر و خواجه نصیر ایستاده‌اند تا بودجه فقط در انحصار دانشگاه‌های پایتخت نباشد. در این میان حضور دانشگاه شاهد در جایگاهی بالاتر از قطب‌های صنعتی نظیر صنعتی اصفهان، نشان‌دهنده تاثیر مستقیم درآمدهای اختصاصی در جابه‌جا کردن معادلات بودجه‌ای بوده است.

دانشگاه‌هایی که دستشان در جیب خودشان است؛ "خوارزمی" بالای هرم

همه اعتباراتی که در ردیف بودجه دانشگاه‌ها دیده می‌شود، لزوماً سهمی از سفره نفت نیستند. در ادبیات بودجه، «درآمد اختصاصی» یعنی پولی که خودِ دانشگاه از مسیرهایی مثل قراردادهای پژوهشی، فروش خدمات علمی و شهریه‌ها خلق می‌کند. در حالی که نگاه‌ها همیشه به سمت دانشگاه صنعتی شریف است ستاره‌ این بخش دانشگاه خوارزمی بوده. خوارزمی با ثبت نسبت ۳۹.۳ درصد در تولید درآمد اختصاصی از همه دانشگاه‌های دیگر موفق‌تر ظاهر شده است.

صدرنشینی دانشگاه پیام نور با درآمد ۴۹ همتی، با توجه به ساختار شهریه‌محور آن قابل پیش‌بینی بود. اما دانشگاه شاهد هم بیش از نیمی از اعتبارات خود را (۵۷.۵ درصد) شخصاً تأمین می‌کند و کمترین وابستگی را به خزانه دولت دارد.

 در سوی دیگر میدان شکاف عمیقی دیده می‌شود. دانشگاه‌هایی مثل یاسوج (۶.۵٪) و ملایر (۴.۶٪)، تقریباً به صورت صددرصدی به بودجه دولتی وابسته‌اند. این اعداد نشان می‌دهد که این مراکز هنوز نتوانسته‌اند بازوهای درآمدزایی خود را فعال کنند و نبض زندگی آن‌ها کاملاً با واریزی‌های دولت می‌زند.

منبع: ایسنا