آیا خانه های تسخیر شده واقعا تسخیر شده اند؟ بررسی علمی نقش اینفراساوند در ایجاد حس ترس و حضور ناشناخته

سال ها است که انسان ها از تجربه های عجیب در ساختمان های قدیمی، زیرزمین ها، راهروهای متروکه و خانه های به ظاهر تسخیر شده حرف می زنند. احساس سنگینی، اضطراب ناگهانی، حس حضور یک موجود نامرئی یا حتی ترس بدون دلیل مشخص، بخشی از گزارش هایی است که بارها در فرهنگ های مختلف تکرار شده است. اما پژوهش های جدید نشان می دهند شاید بخشی از این تجربه ها نه به نیروهای ماورایی، بلکه به یک پدیده فیزیکی به نام «اینفراساوند» مربوط باشد.

اینفراساوند به امواج صوتی با فرکانس کمتر از 20 هرتز گفته می شود؛ یعنی صداهایی که گوش انسان معمولا قادر به شنیدن آن ها نیست. با این حال، نشنیدن به معنی بی تاثیر بودن نیست. پژوهشگران در سال های اخیر متوجه شده اند که بدن انسان می تواند حتی بدون آگاهی ذهنی، به این امواج واکنش نشان دهد.

اینفراساوند دقیقا چیست؟

گوش انسان معمولا صداهایی در بازه تقریبی 20 تا 20000 هرتز را تشخیص می دهد. هر موج صوتی پایین تر از 20 هرتز در دسته اینفراساوند قرار می گیرد. این امواج طول موج بسیار بلندی دارند و می توانند از دیوارها، کف ساختمان و حتی بدن عبور کنند.

منابع تولید اینفراساوند بسیار متنوع هستند:​

سیستم های تهویه قدیمی

موتورخانه ها و دیگ های بخار

لوله های فرسوده

آسانسور

فن های صنعتی

ترافیک شهری

مترو

توربین های بزرگ

طوفان، زلزله و پدیده های طبیعی

به همین دلیل اینفراساوند فقط در مکان های متروکه وجود ندارد و در بسیاری از محیط های شهری مدرن هم دیده می شود.

پژوهش جدید Frontiers چه می گوید؟

در سال 2026 گروهی از پژوهشگران دانشگاه MacEwan و دانشگاه آلبرتا کانادا، مطالعه ای درباره تاثیر اینفراساوند بر احساسات و واکنش فیزیولوژیک انسان منتشر کردند. این پژوهش در مجله علمی Frontiers in Behavioral Neuroscience منتشر شد و بازتاب گسترده ای در رسانه های علمی داشت.

در این آزمایش، 36 نفر در اتاقی تنها نشستند و به موسیقی گوش دادند. برای بخشی از شرکت کننده ها، پژوهشگران به صورت مخفیانه موج 18 هرتزی اینفراساوند را از طریق ساب ووفر پخش کردند. شرکت کننده ها نمی دانستند که چنین صدایی وجود دارد و بیشتر آن ها اصلا قادر به تشخیص حضور آن نبودند.

نتیجه ها جالب بودند:

سطح هورمون کورتیزول در بدن افراد افزایش پیدا کرد

افراد احساس کلافگی و تحریک پذیری بیشتری داشتند

موسیقی را غمگین تر ارزیابی کردند

میزان علاقه و تمرکز آن ها کاهش یافت

اما تقریبا هیچ کس متوجه وجود اینفراساوند نشد

پژوهشگران نتیجه گرفتند که بدن انسان می تواند بدون آگاهی مستقیم، به این امواج واکنش استرسی نشان دهد.

چرا ساختمان های قدیمی ترسناک به نظر می رسند؟

یکی از مهم ترین نکات پژوهش این است که ساختمان های قدیمی معمولا شرایط مناسبی برای تولید اینفراساوند دارند. لوله های فرسوده، سیستم تهویه قدیمی، موتورخانه ها و لرزش سازه می توانند امواج کم فرکانسی ایجاد کنند که ساکنان آن را نمی شنوند، اما بدن آن ها حس می کند.

پروفسور رودنی اشمالتز، نویسنده اصلی مطالعه، توضیح می دهد که وقتی فرد وارد فضایی تاریک و قدیمی می شود و همزمان بدنش تحت تاثیر اینفراساوند قرار می گیرد، مغز تلاش می کند برای آن احساس عجیب توضیحی پیدا کند. اگر فرد از قبل باور های ماورایی داشته باشد یا شنیده باشد که ساختمان «تسخیر شده» است، احتمال دارد این احساس را به حضور روح یا موجود ناشناخته نسبت دهد.

ماجرای معروف «ویک تندی»

پیش از این پژوهش ها، مهندس بریتانیایی ویک تندی یکی از معروف ترین نمونه های ارتباط اینفراساوند و احساس حضور موجود ناشناس را مطرح کرده بود.

او در دهه 1990 در آزمایشگاهی کار می کرد که کارکنان آن مدعی بودند فضای آن ترسناک و عجیب است. تندی خودش هم یک شب احساس کرد چیزی در اتاق حضور دارد و حتی سایه ای خاکستری در گوشه دیدش مشاهده کرد. بعدا مشخص شد یک فن صنعتی در اتاق، موجی نزدیک به 19 هرتز تولید می کرده است. پس از خاموش شدن فن، تجربه های عجیب هم متوقف شدند.

تندی بعدا فرضیه ای مطرح کرد که بر اساس آن، بعضی فرکانس های نزدیک به فرکانس طبیعی چشم ممکن است باعث لرزش خفیف کره چشم و ایجاد خطاهای دیداری شوند. البته پژوهش های بعدی این نظریه را به صورت کامل تایید نکردند، اما همچنان یکی از بحث های مهم در مطالعات اینفراساوند محسوب می شود.

آیا اینفراساوند واقعا باعث توهم می شود؟

دانشمندان درباره این موضوع محتاط هستند. بیشتر پژوهش ها نشان می دهند اینفراساوند می تواند استرس، فشار روانی، سردرد، احساس ناراحتی، خستگی و اضطراب ایجاد کند، اما هنوز شواهد قطعی وجود ندارد که به تنهایی باعث دیدن اشباح یا توهم کامل شود.

در واقع بسیاری از متخصصان معتقدند تجربه های به ظاهر ماورایی معمولا حاصل ترکیبی از چند عامل هستند:

محیط تاریک و ناشناخته

انتظار ذهنی و تلقین

اضطراب

اینفراساوند

میدان های الکترومغناطیسی

کم خوابی یا استرس

به همین دلیل پژوهشگران تاکید می کنند که اینفراساوند احتمالا فقط بخشی از ماجرا را توضیح می دهد، نه همه آن را.

آیا اینفراساوند برای سلامتی خطرناک است؟

در بیشتر محیط های روزمره، میزان اینفراساوند معمولا پایین است و خطر جدی ایجاد نمی کند. اما قرار گرفتن طولانی مدت در معرض سطوح بالای امواج کم فرکانس ممکن است با مشکلاتی مثل اختلال خواب، خستگی، سردرد و افزایش استرس همراه باشد. با این حال، هنوز درباره اثرات بلندمدت آن اتفاق نظر کامل علمی وجود ندارد و تحقیقات ادامه دارد.

منبع: عصر ایران