راز پشت «پرواززدگی»؛ چرا سفر به شرق، ما را بیشتر خسته میکند؟
«جتلگ» یا «پرواززدگی» از مشکلات رایج پس از پروازهای طولانی است که باعث خستگی شدید در طول روز، بیخوابی شبانه و احساس سردرگمی در ما میشود، اما آیا راهی برای مقابله یا کنترل آن وجود دارد؟
افرادی که سفرهای بینالمللی طولانی را تجربه کردهاند، به احتمال زیاد با احساس ناخوشایندی که چند روز پس از رسیدن به مقصد هم ادامه پیدا میکند، آشنا هستند؛ روزها خستهاند اما شبها خوابشان نمیبرد. این وضعیت که «جتلگ» یا پرواززدگی نام دارد، یکی از پیامدهای رایج عبور سریع از چندین منطقه زمانی است.
به گزارش لایوساینس، متخصصان خواب میگویند جتلگ زمانی رخ میدهد که ساعت زیستی بدن با ساعت رسمی مقصد هماهنگ نباشد. بدن انسان بر اساس یک ریتم شبانهروزی فعالیت میکند که زمان خواب، بیداری، ترشح هورمونها و بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیک را تنظیم میکند. هنگامی که فرد در مدت کوتاهی چند منطقه زمانی را پشت سر میگذارد، این ساعت درونی فرصت تطبیق با شرایط جدید را پیدا نمیکند.
جالب آنکه سفر به سمت شرق معمولا دشوارتر از سفر به سمت غرب است. دلیل این موضوع آن است که ساعت زیستی انسان به طور طبیعی کمی بیشتر از ۲۴ ساعت طول میکشد و به همین علت به تأخیر انداختن زمان خواب برای بدن آسانتر از جلو کشیدن آن است. به بیان ساده، بیدار ماندن تا دیروقت برای بدن راحتتر از خوابیدن زودتر از زمان معمول است.
وقتی بدن از «زمان» جا میماند
اصطلاح جتلگ نخستین بار در سال ۱۹۶۶ وارد ادبیات عمومی شد. در آن زمان یک روزنامهنگار آمریکایی علائمی را که مسافران پروازهای طولانی تجربه میکردند توصیف کرد و نوشت هواپیماهای جت آنقدر سریع حرکت میکنند که «ریتمهای بدن را پشت سر جا میگذارند». پیش از عصر هوانوردی، سفرهای زمینی و دریایی بهقدری طولانی بودند که بدن فرصت داشت به تدریج خود را با تغییرات زمانی هماهنگ کند.
هرچند بسیاری جتلگ را مشکلی جزئی میدانند، اما پژوهشها نشان میدهد پیامدهای آن میتواند فراتر از احساس خستگی باشد. کمبود خواب و اختلال در ریتم شبانهروزی خطر بروز تصادفات رانندگی را افزایش میدهد و به همین دلیل کارشناسان توصیه میکنند افراد بلافاصله پس از پروازهای طولانی پشت فرمان ننشینند. همچنین برخی مطالعات ارتباط میان جتلگ شدید و تشدید مشکلات خلقی مانند افسردگی یا دورههای شیدایی را گزارش کردهاند.
اما چگونه میتوان اثرات جتلگ را کاهش داد؟ به گفته متخصصان، مهمترین عامل در تنظیم ساعت زیستی بدن نور است. قرار گرفتن در معرض نور در زمان مناسب میتواند به بدن کمک کند سریعتر با منطقه زمانی جدید سازگار شود. در مقابل، دریافت نور در زمان نامناسب ممکن است روند تطبیق را کندتر کرده و حتی علائم جتلگ را تشدید کند.
چطور از جتلگ فرار کنیم؟
کارشناسان توصیه میکنند مسافران پس از رسیدن به مقصد، برنامه خواب و بیداری خود را تا حد امکان با ساعت محلی هماهنگ کنند. همچنین نوشیدن آب کافی، پرهیز از مصرف الکل، محدود کردن مصرف کافئین و تنظیم وعدههای غذایی بر اساس زمان محلی میتواند به کاهش علائم کمک کند. در برخی موارد نیز مصرف مکمل ملاتونین با نظر پزشک ممکن است مفید باشد.
بهترین راهکار، آمادهسازی بدن پیش از سفر است. متخصصان میگویند اگر چند روز پیش از پرواز، زمان خواب و بیداری به تدریج به سمت ساعت مقصد تغییر داده شود، سازگاری پس از رسیدن بسیار آسانتر خواهد بود. حتی جابهجا کردن برنامه روزانه به میزان حدود یک ساعت در روز میتواند تفاوت قابل توجهی ایجاد کند؛ راهکاری ساده که بهویژه برای مسافران پروازهای شرقی اهمیت بیشتری دارد.
منبع: همشهری
