راز بزرگترین الماسهای جهان؛ این سنگهای گرانقیمت از کجا آمدهاند؟
بزرگترین و ارزشمندترین الماسهای جهان تاریخ اعماق زمین را در خود حفظ کردهاند. پژوهشگران دانشگاه کیپتاون با بررسی سنگهای آتشفشانی حامل این الماسها، سرنخهای تازهای از منشأ آنها و چرخه مواد در اعماق زمین به دست آوردهاند.
الماسهای موسوم به CLIPPIR در محیطی کاملاً متفاوت از بیشتر الماسهای معمولی شکل گرفتهاند و منشأ آنها به سنگهای کف اقیانوسهای باستانی بازمیگردد که صدها میلیون سال پیش به اعماق زمین فرورفتهاند.
الماسهای CLIPPIR کمتر از یک درصد الماسهای طبیعی جهان را تشکیل میدهند، اما تقریباً تمام مشهورترین الماسهای غولپیکر در این گروه قرار میگیرند. مشهورترین آنها الماس کولینان با وزن ۳۱۰۶ قیراط است که بزرگترین الماس خام کشفشده در تاریخ محسوب میشود.
همچنین الماس لسدی لا رونا با وزن ۱۱۱۱ قیراط در سال ۲۰۱۵ در بوتسوانا کشف و دو سال بعد به قیمت حدود ۵۳ میلیون دلار فروخته شد. تازهترین عضو این خانواده نیز الماس موتسودی با وزن ۲۴۹۲ قیراط است که در سال ۲۰۲۴ از همان معدن استخراج شد.
این الماسها کجا متولد میشوند؟
نتایج پژوهشی که در مجله Nature Communications منتشر شده، نشان میدهد که برخلاف بیشتر الماسها که در عمق حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ کیلومتری زمین تشکیل میشوند، الماسهای CLIPPIR در ناحیه گذار گوشته و در عمقی بین ۴۱۰ تا ۶۶۰ کیلومتر رشد میکنند. منطقهای که فشار و دمای آن چندین برابر بیشتر از محل تشکیل الماسهای معمولی است.
این الماسها اطلاعاتی از بخشی از زمین در اختیار دانشمندان قرار میدهند که دسترسی مستقیم به آن تقریباً غیرممکن است.
پژوهشگران برای کشف منشأ این الماسها، ترکیب شیمیایی کانی الیوین را در سنگهای آتشفشانی کیمبرلیت بررسی کردند. سنگهایی که مانند آسانسور طبیعی، الماسها را با سرعت زیاد از اعماق زمین به سطح میآورند.
نتایج نشان داد کیمبرلیتهایی که الماسهای CLIPPIR را حمل میکنند، از پوسته اقیانوسی بازالتی تشکیل شده است. به بیان دیگر، بخشی از کف اقیانوسهای باستانی پس از فرورانش به اعماق گوشته، در شرایط فشار و دمای بسیار بالا به محیطی مناسب برای تشکیل این الماسهای غولآسا تبدیل شده است.
این سنگها که بسیار چگال هستند چگونه دوباره به سطح زمین رسیدند؟ پژوهشگران احتمال میدهند ستونهای عظیم سنگ داغ موسوم به ستونهای گوشتهای (Mantle Plumes) این مواد سنگین را از اعماق بالا کشیده باشند. سپس این سنگهای الماسدار صدها میلیون سال در زیر قارههای کهن باقی ماندهاند تا اینکه فورانهای نادر کیمبرلیتی آنها را با سرعت بسیار زیاد به سطح زمین منتقل کردهاند.
اگر سرعت این فورانها کافی نباشد، الماسها پیش از رسیدن به سطح میتوانند به گرافیت تبدیل شوند به همین دلیل تنها تعداد اندکی از فورانهای کیمبرلیتی موفق به حفظ چنین الماسهای عظیمی شدهاند. پژوهشگران میگویند وجود الیوینهای غنی از آهن میتواند بهعنوان یک نشانگر زمینشناسی برای شناسایی کیمبرلیتهای مستعد یافتن الماسهای CLIPPIR استفاده شود.
به گفته پژوهشگران، این روش تضمین نمیکند که الماس غولپیکری پیدا شود، اما میتواند احتمال موفقیت اکتشاف را افزایش دهد و در عین حال اطلاعات ارزشمندی درباره چرخه بازیافت مواد در اعماق زمین و تکامل سیاره ما در اختیار دانشمندان قرار دهد.
منبع: خبرآنلاین
