شرکتی که می‌خواهد «شب» را از بین ببرد و دانشمندانی که مخالفت می‌کنند
یک شرکت نوپای آمریکایی قصد دارد با استقرار هزاران آینه عظیم در فضا، نور خورشید را در طول شب به بخش‌هایی از زمین بتاباند؛ طرحی بلندپروازانه که می‌تواند کاربردهایی از عملیات جست‌وجو و نجات تا افزایش تولید برق خورشیدی داشته باشد. بااین‌حال، این ایده با مخالفت دانشمندان، ستاره‌شناسان و فعالان محیط‌زیست روبه‌رو شده است؛ مخالفانی که هشدار می‌دهند دستکاری چرخه طبیعی شب و روز ممکن است به حیات‌وحش، سلامت انسان و رصد آسمان شب آسیب برساند.
فرادید| ساکنان منطقه‌ای روستایی در کالیفرنیا به‌تازگی با صحنه‌ای غیرمنتظره مواجه شدند: نوری خیره‌کننده در دل شب از نزدیکی کوهستان می‌تابید و بخش گسترده‌ای از بیابان زیر آن را روشن می‌کرد. آن‌ها نمی‌دانستند این روشنایی غیرمعمول بخشی از آزمایش شرکتی است که می‌خواهد در دهه آینده ۵۰ هزار ماهواره به فضا بفرستد و با بازتاب نور خورشید، تاریکی شب را در نقاطی از زمین کاهش دهد.
به گزارش فرادید؛ این آزمایش در نزدیکی شهر لون پاین، در منطقه سیرا نوادا، به ابتکار شرکت آمریکایی رفلکت اوربیتال انجام شد؛ شرکتی که هدفی شبیه به داستان‌های علمی‌تخیلی را دنبال می‌کند.
در ماه ژوئیه، کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا با پیشنهاد این شرکت برای پرتاب یک ماهواره آزمایشی اولیه در سال آینده موافقت کرد. این ماهواره قرار است در مدار زمین حرکت کند و با استفاده از آینه‌ای به قطر حدود ۱۸ متر، نور خورشید را در محدوده‌هایی به عرض نزدیک به ۴٫۸ کیلومتر بازتاب دهد. شدت این نور می‌تواند از روشنایی نور ماه تا شدت نور خورشید در ظهر متغیر باشد.
آزمایش کالیفرنیا که اوایل همین ماه انجام شد، نمایشی از تأثیر احتمالی این فناوری بر سطح زمین بود؛ آزمایشی که برخی ساکنان محلی را شگفت‌زده کرد و یکی از آن‌ها نور ایجادشده را «خیره‌کننده» توصیف کرد. برای اجرای آزمایش، نورافکن‌های بزرگ و قابل‌حملی در نزدیکی کوه ویتنی نصب شدند. شرکت شدت روشنایی آن‌ها را با نور ماه کامل مقایسه کرد.
به گفته شرکت، هدف از این نمایش بازسازی واقع‌گرایانه یکی از کاربردهای احتمالی فناوری بود: کمک به گروه‌های جست‌وجو و نجات و نیروهای امدادی در عملیات شبانه. از دیگر کاربردهای پیشنهادی می‌توان به تاباندن نور به مزارع، جایگزینی روشنایی خیابان‌های خاموش و حتی تأمین انرژی خورشیدی برای عملیات نظامی اشاره کرد. شرکت مدعی است که در آینده می‌توان چنین خدماتی را تنها با فشردن یک دکمه در اپلیکیشن فعال کرد.
سخنگوی رفلکت اوربیتال گفت: «انتظار داریم گروه‌های جست‌وجو و نجات نخستین مشتریان ما باشند؛ بنابراین، این آزمایش در شرایط واقعی و با مشارکت گروه‌هایی انجام شد که قرار است از فناوری ما استفاده کنند.»
او افزود که شرکت به همکاری نزدیک با جوامع محلی و مقام‌های مسئول در مناطق فعالیت خود ادامه خواهد داد و امیدوار است قابلیت‌های این فناوری برای نجات جان انسان‌ها را نشان دهد.
مخالفت دانشمندان با دستکاری تاریکی شب
بااین‌حال، ائتلافی از فعالان محیط‌زیست و ستاره‌شناسان به‌شدت با برنامه‌های رفلکت اوربیتال مخالف‌اند. آن‌ها این شرکت و کمیسیون ارتباطات فدرال را به نادیده گرفتن پیامدهای احتمالی تغییر مرز طبیعی میان شب و روز متهم می‌کنند؛ تغییری که به اعتقاد آن‌ها می‌تواند از خواب انسان گرفته تا زندگی جانوران و امکان مشاهده ستارگان از زمین را تحت تأثیر قرار دهد.
یان هاسلمن، وکیل ارشد سازمان زیست‌محیطی ارث‌جاستیس، این پروژه را «طرحی احمقانه» توصیف کرد و گفت پرسش‌های بی‌پاسخ فراوانی درباره آن وجود دارد و احتمال بروز پیامدهای زیان‌بار نیز قابل‌توجه است.
او تأکید کرد که تمام شکل‌های حیات روی زمین در چارچوب ریتم شب و روز تکامل یافته‌اند و داده‌های علمی فراوانی نشان می‌دهند که برهم زدن این چرخه ایده مناسبی نیست.
تصویری از آزمایش شرکت در کالیفرنیا با استفاده از پروژکتور
هاسلمن افزود پیش از آنکه به چنین شرکت‌هایی اجازه داده شود آسمان شب را به‌طور بنیادی تغییر دهند، باید بحث عمومی و بررسی‌های علمی و کارشناسی جامعی انجام شود. به گفته او، پیشنهاد استقرار ۵۰ هزار آینه ماهواره‌ای می‌تواند به پایان آسمان شب، به شکلی که امروز می‌شناسیم، منجر شود.
در ماه اوت، چهار گروه که نمایندگی حقوقی آن‌ها را ارث‌جاستیس بر عهده داشت، از کمیسیون ارتباطات فدرال خواستند تصمیم خود را بازنگری کند. این گروه‌ها هشدار دادند که گشودن آسمان به روی ماهواره‌های آینه‌دار، که قرار است در ارتفاع حدود ۶۴۵ کیلومتری از سطح زمین مستقر شوند و نور خورشید را به سوی زمین بازتاب دهند، می‌تواند مشکلات متعددی ایجاد کند.
تهدیدی برای حیات‌وحش و آسمان پرستاره
حیواناتی مانند پرندگان، حشرات و پستانداران برای تغذیه، پناه گرفتن و جفت‌گیری به تغییر منظم میان روز و شب وابسته‌اند. به اعتقاد کارشناسان محیط‌زیست، هرگونه اختلال در این چرخه ممکن است برای برخی گونه‌ها پیامدهای فاجعه‌باری داشته باشد.
ستاره‌شناسان نیز هشدار داده‌اند که تاباندن نور از فضا، آلودگی نوری موجود را تشدید خواهد کرد. این نگرانی در شرایطی مطرح می‌شود که شرکت‌های فضایی برای استقرار شمار بیشتری از ماهواره‌ها در مدار زمین رقابت می‌کنند. برای مثال، اسپیس‌ایکس، شرکت متعلق به ایلان ماسک، طرحی برای استقرار یک میلیون مرکز داده فضایی در اطراف زمین مطرح کرده است.
افزایش شمار ماهواره‌ها می‌تواند مشاهده ستارگان را دشوارتر کند و بر حجم زباله‌های فضایی بیفزاید؛ زباله‌هایی که بخشی از آن‌ها ممکن است در نهایت به جو زمین بازگردند و مشکلات زیست‌محیطی دیگری ایجاد کنند.
آسیب به سلامت انسان
نگرانی دیگر به تأثیر این فناوری بر سلامت انسان مربوط می‌شود. برهم خوردن چرخه طبیعی شب و روز می‌تواند ریتم شبانه‌روزی بدن را مختل کند؛ چرخه‌ای زیستی که در تنظیم خواب و بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیک نقش دارد.
همچنین، نگاه مستقیم به نور شدید و غیرمعمول خورشید در شب ممکن است به چشم آسیب برساند. این خطر از برخی جهات با نگاه مستقیم به خورشید هنگام خورشیدگرفتگی قابل مقایسه است، هرچند میزان خطر واقعی به شدت نور، مدت مواجهه و شرایط مشاهده بستگی دارد.
وعده همکاری با دانشمندان و نهادهای نظارتی
رفلکت اوربیتال اعلام کرده است که درباره کاربرد این فناوری، گفت‌وگوهای مفصلی با دانشمندان و ستاره‌شناسان انجام داده تا مناطقی مانند رصدخانه‌ها، پارک‌های ملی و زیستگاه‌های غنی از حیات‌وحش از محدوده تابش نور کنار گذاشته شوند.
سخنگوی شرکت گفت: «ما از نظارت استقبال می‌کنیم و می‌خواهیم در شکل‌گیری چارچوب‌های نظارتی نقش داشته باشیم. معتقدیم مسئولیت ما این است که در کنار دولت‌ها، دانشمندان و نهادهای تنظیم‌گر فعالیت کنیم، نه اینکه از آن‌ها پیشی بگیریم.»
با وجود این وعده‌ها، هنوز پرسش‌های مهمی درباره امکان کنترل دقیق نور بازتاب‌شده، آثار بلندمدت آن بر محیط‌زیست و سلامت انسان و پیامدهای استقرار هزاران ماهواره آینه‌دار بی‌پاسخ مانده است. آنچه شرکت به‌عنوان راهکاری برای بهره‌برداری بیشتر از انرژی خورشیدی و کمک به عملیات امدادی معرفی می‌کند، از نگاه منتقدان ممکن است به تغییری گسترده در یکی از بنیادی‌ترین چرخه‌های طبیعی زمین، یعنی تناوب شب و روز، بینجامد.
