خطر جدی ویروسهایی که بعد از هزاران سال از دل یخها بیرون میآیند
سالهاست که فیلمها و رمانهای علمیتخیلی از ویروسها و میکروبهای مرگباری سخن میگویند که پس از هزاران سال از دل یخهای قطبی بیرون میآیند و جهان را با بحرانی تازه روبهرو میکنند. اما اکنون پژوهشگران هشدار میدهند که این سناریو دیگر تنها یک افسانه علمیتخیلی نیست و با گرم شدن زمین، احتمال آزاد شدن عوامل بیماریزای باستانی به واقعیتی قابل توجه تبدیل شده است.
فرادید| ذوب شدن یخچالهای طبیعی، کلاهکهای یخی و خاکهای همیشهمنجمد در مناطق قطبی، میتواند میکروارگانیسمهایی را که هزاران یا حتی صدها هزار سال در یخ مدفون بودهاند، دوباره وارد محیط کند. هرچند احتمال وقوع یک فاجعه جهانی هنوز پایین است، اما پژوهشهای جدید نشان میدهد این خطر آنقدر جدی هست که باید برای آن برنامهریزی کرد.
به گزارش فرادید؛ در سال ۲۰۰۳ دانشمندان موفق شدند باکتریهایی را از نمونههای یخی فلات چینگهای–تبت زنده کنند؛ نمونههایی که بیش از ۷۵۰ هزار سال قدمت داشتند. چند سال بعد، در سال ۲۰۱۴ نیز ویروس غولپیکری به نام پیتوویروس سیبریکوم از خاک همیشهمنجمد سیبری که حدود ۳۰ هزار سال در یخ باقی مانده بود، دوباره فعال شد.
در سال ۲۰۱۶ نیز شیوع بیماری سیاهزخم در غرب سیبری به ذوب شدن سریع خاکهای منجمد و آزاد شدن هاگهای باکتری عامل این بیماری نسبت داده شد. این رویداد هزاران گوزن شمالی را از بین برد و دهها نفر نیز به بیماری مبتلا شدند.
در پژوهشی دیگر، دانشمندان شباهت ژنتیکی قابل توجهی میان ویروسهای استخراجشده از رسوبات دریاچههای قطب شمال و میزبانهای زنده امروزی پیدا کردند؛ موضوعی که نشان میدهد برخی از این ویروسهای باستانی ممکن است هنوز توانایی آلوده کردن موجودات زنده را داشته باشند.
گرمایش زمین با سرعتی بیسابقه در حال پیشروی است و مناطق سردسیر مانند قطب شمال تقریباً چهار برابر سریعتر از میانگین جهانی گرم میشوند. برآوردها نشان میدهد هر سال حدود چهار سکستیلیون میکروارگانیسم در نتیجه ذوب یخها آزاد میشوند؛ عددی سرسامآور که تقریباً با تعداد ستارههای جهان قابل مقایسه است.
با وجود این، تاکنون مشخص نبود آزاد شدن این حجم عظیم از میکروبهای باستانی چه تهدیدی برای اکوسیستمهای امروزی ایجاد میکند. برای پاسخ به این پرسش، گروهی از پژوهشگران مطالعهای انجام دادند که نتایج آن در نشریه علمی «پلوس کامپیوتیشنال بیولوژی» منتشر شده است.
آنها با استفاده از یک نرمافزار شبیهسازی، ورود یک عامل بیماریزای باستانی را به جوامع میکروبی امروزی بررسی کردند. نتایج نشان داد در حدود یک درصد از شبیهسازیها، تنها آزاد شدن یک پاتوژن خفته میتوانست خسارتهای گسترده زیستمحیطی ایجاد کند و موجب نابودی شمار زیادی از موجودات میزبان شود.
در حدود سه درصد از شبیهسازیها نیز عامل بیماریزا توانست در محیط جدید غالب شود. در چنین شرایطی، جمعیت میزبانها به شدت کاهش یافت و در بدترین سناریو، اندازه جامعه میزبان حدود ۳۰ درصد کمتر از حالت عادی شد.
پژوهشگران تأکید میکنند که این نتایج تنها بر پایه آزاد شدن یک عامل بیماریزا به دست آمده است، در حالی که در دنیای واقعی، ذوب یخها میتواند شمار بسیار زیادی از میکروبهای باستانی را همزمان وارد محیط کند و همین موضوع احتمال بروز رویدادهای خطرناک را افزایش میدهد.
اگرچه این پژوهش مستقیماً خطر برای انسان را بررسی نکرده است، اما دانشمندان یادآور میشوند که بسیاری از ویروسهای مهم امروزی، از جمله ویروس عامل کووید، ابولا و اچآیوی، ابتدا از حیوانات به انسان منتقل شدهاند. بنابراین این احتمال وجود دارد که برخی از ویروسهای آزادشده از یخ نیز پس از ورود به جانوران، در نهایت راه خود را به انسان باز کنند.
پژوهشگران در پایان تأکید میکنند که احتمال وقوع یک فاجعه جهانی ناشی از عوامل بیماریزای باستانی همچنان پایین است، اما این خطر دیگر صرفاً یک داستان علمیتخیلی نیست. به باور آنها، شناخت بهتر این تهدید و آمادگی برای مقابله با آن میتواند از بروز بحرانهای احتمالی در آینده جلوگیری کند.
