تصاویر| جنگنده خودمختار جدید Saab؛ گام بلند سوئد برای ورود به عصر نبرد هوایی نسل ششم

شرکت سوئدی Saab با انتشار یک تریلر کوتاه، از چشم‌انداز خود برای یک هواپیمای رزمی مشارکتی نسل آینده (CCA) رونمایی کرده است؛ هواپیمایی که قرار است در نقش «بال وفادار» در کنار Gripen E/F فعالیت کند. این طرح، تاکنون روشن‌ترین تصویر عمومی از برنامه‌های Saab برای توسعه هواپیماهای رزمی خودمختار محسوب می‌شود؛ برنامه‌ای که با هدف حفظ جایگاه خانواده Gripen تا دهه ۲۰۴۰ دنبال می‌شود.

با افزایش صادرات و استقبال روزافزون نیروهای هوایی اروپا از همکاری میان هواپیماهای سرنشین‌دار و بدون سرنشین، توسعه یک CCA سوئدی به گام منطقی بعدی در راهبرد هواپیماهای رزمی این کشور تبدیل شده است.

رونمایی Saab از این پرنده چندان غافلگیرکننده نیست، زیرا این شرکت پیش‌تر درباره تلاش‌هایش برای توسعه پهپادهای بال وفادار با استفاده از منابع مالی داخلی صحبت کرده بود. بر اساس جزئیاتی که نشریه دفاعی آلمانی Hartpunkt گزارش داده، هواپیمای رونمایی‌شده توانمندترین نمونه از سه طرح پهپادی برنامه‌ریزی‌شده است و در صورت جذب مشتری می‌تواند در اواسط دهه ۲۰۳۰ وارد خدمت شود.

با این حال، آنچه بیش از وجود این هواپیما اهمیت دارد، فلسفه طراحی آن است: برخلاف رویکرد کم‌هزینه و مبتنی بر قابلیت از دست رفتن بالای هواپیما که آمریکا دنبال می‌کند، به نظر می‌رسد طرح Saab بخش بالاتری از طیف توانمندی‌های CCA را هدف گرفته است.

بیش از ۱۲ نمونه پیشرفته CCA در غرب در حال توسعه هستند

به نظر می‌رسد تقریباً تمام شرکت‌های بزرگ هوافضایی در حال توسعه هواپیماهای رزمی مشارکتی پیشرفته (CCA) یا پهپادهای بال وفادار هستند. در آمریکا، ۹ شرکت به‌عنوان رقبای برنامه یا گزینه‌های مورد بررسی شناسایی شده‌اند.

این موضوع از آنجا مشخص است که نیروی هوایی آمریکا ۹ تأمین‌کننده را برای رقابت در برنامه CCA Increment 2 خود شناسایی کرده است. قرار است CCAهای برنامه Increment 2 بسیار پیشرفته‌تر از نمونه‌های فعلی Increment 1 یعنی FQ-42 ساخت شرکت General Atomics و FQ-44 ساخت شرکت Anduril باشند.

نام بیشتر این ۹ شرکت مشخص است. این شرکت‌ها شامل بوئینگ با MQ-28 Ghost Bat، لاکهید مارتین با Vectis، نورثروپ گرومن با YFQ-48 Blue Talon، و همچنین Shield AI با X-Bat، و شرکت‌های Anduril، Hermeus، Kratos و جنرال اتمیکس با نسخه‌های خاص خود هستند و هویت شرکت نهم هنوز تأیید نشده است. در آلمان، ایرباس در حال توسعه U760 Ravenstorm و چند طرح دیگر است، در حالی که پروژه پیشرو آلمان احتمالاً C-1 Europa شرکت Helsing خواهد بود.

در بریتانیا، BAE Systems در حال توسعه Brontanax است؛ در فرانسه، Dassault روی nEUROn کار می‌کند و در ترکیه نیز Baykar در حال توسعه Kızılelma است. حتی این فهرست نیز احتمالاً تمام پهپادهای رزمی پیشرفته مشارکتی در حال توسعه در آمریکا و اروپا را شامل نمی‌شود. بنابراین، تعجبی ندارد که Saab سوئد نیز اعلام کرده است که در حال ساخت یک هواپیمای رزمی مشارکتی پیشرفته است.

Saab تریلر کوتاهی از CCA خود منتشر کرد

در اوت ۲۰۲۶، Saab ویدیوی کوتاهی را در حساب LinkedIn خود منتشر کرد که طرح مفهومی این شرکت برای یک CCA یا پهپاد بال وفادار را نشان می‌داد. این پهپاد با نام A3-01 معرفی شده است. این مفهوم جنگنده بدون سرنشین دارای بال دلتا و طراحی قابلیت شناسایی اندک است و برای فعالیت در کنار هواپیماهای رزمی سرنشین‌دار طراحی شده است. Saab جزئیات زیادی درباره آن ارائه نکرده؛ از جمله مشخصات عملکردی، جدول زمانی توسعه، مشتریان احتمالی و حتی نام آن.

با این حال، منطقی است که نیروی هوایی سوئد را یکی از مشتریان احتمالی بدانیم. Saab از سال ۲۰۲۴ تصاویری از طرح‌های مفهومی CCA منتشر کرده است. اما ویدیوی جدید و نمونه ماکت، تاکنون پیشرفته‌ترین مرحله‌ای هستند که این طرح‌ها به آن رسیده‌اند. Saab همچنین پیش‌تر در چندین طرح نمایشی فناوری بدون سرنشین فعالیت داشته و یک ماکت در مقیاس کامل از یک پهپاد عملیاتی را نیز به نمایش گذاشته است.

نکته جالب این است که به نظر می‌رسد این پهپاد در بخش بالاتری از طیف توانمندی‌ها قرار می‌گیرد. موضوعی که اغلب هنگام مقایسه هواپیماها نادیده گرفته می‌شود، این است که هواپیماهای نظامی برای محیط‌های عملیاتی متفاوتی ساخته می‌شوند. تمرکز آمریکا بر مسافت‌های بسیار طولانی در منطقه آسیا-اقیانوسیه و چین است.

چین می‌تواند هواپیماها را در تعداد انبوه تولید کند؛ قابلیتی که روسیه از آن برخوردار نیست. نگرانی‌های اروپا بسیار نزدیک‌تر و عمدتاً متمرکز بر روسیه است و همین موضوع مجموعه نیازهای کاملاً متفاوتی ایجاد می‌کند.

چرا سوئد صنعت هوافضای قدرتمندی دارد

سوئد برای بیش از ۲۰۰ سال کشوری بی‌طرف بود و توانست از جنگ جهانی اول، جنگ جهانی دوم و تا حد زیادی جنگ سرد دور بماند. با این حال، در دوران جنگ سرد، این کشور به‌تدریج به بلوک غرب نزدیک‌تر شد. سوئد بین سال‌های ۱۹۴۵ تا ۱۹۷۲ یک برنامه هسته‌ای داشت. این برنامه برای کشوری کوچک، بسیار پرهزینه و در آن زمان بحث‌برانگیز بود.

یکی از دلایل اصلی احساس نیاز سوئد به سلاح هسته‌ای این بود که این کشور در وضعیت عدم تعهد قرار داشت، در حالی که اتحاد جماهیر شوروی تهدیدی آشکار محسوب می‌شد. به بیان دیگر، سوئد عملاً دشمنانی داشت، اما متحد رسمی نداشت. در نهایت، سوئد برنامه هسته‌ای خود را لغو کرد و منابع محدودش را به حفظ یک ارتش متعارف بزرگ، همراه با توسعه هرچه بیشتر صنایع نظامی مستقل اختصاص داد.

این موضوع یکی از دلایل اصلی سرمایه‌گذاری گسترده سوئد در بخش هوافضای نظامی است و توضیح می‌دهد که چرا این کشور امروزه یکی از معدود کشورهایی محسوب می‌شود که جنگنده‌های پیشرفته را طراحی و تولید می‌کنند و Gripen E محصول شاخص آن است. سوئد در سال ۲۰۲۴ رسماً به ناتو پیوست و روند نزدیک‌شدن به این ائتلاف که برای چندین دهه ادامه داشت، شکل رسمی پیدا کرد. اگرچه شرایط راهبردی این کشور تغییر کرده، سوئد همچنان برای کشوری کوچک، از یک بخش هوافضای نظامی چشمگیر برخوردار است.

معمای نسل ششم Saab

سوئد در مورد مسیر حرکت خود پس از Gripen E با موقعیت دشواری روبه‌رو است. Gripen E نخستین بار در سال ۲۰۲۵ وارد خدمت شد و قرار است تولید آن تا دهه ۲۰۳۰ ادامه پیدا کند، اما Saab باید از همین حالا برای جایگزین نهایی آن برنامه‌ریزی را آغاز کند. بریتانیا، ایتالیا و ژاپن در حال توسعه جنگنده نسل ششم GCAP/Tempest هستند تا جایگزین Eurofighter و F-2، نسخه ژاپنی مشتق‌شده از F-16، شوند.

با این حال، توسعه یک جنگنده واقعی نسل ششم برای هر کشوری بسیار پرهزینه است. برنامه GCAP با حمایت سه کشور از ۱۰ اقتصاد بزرگ جهان و سه بخش هوافضای قدرتمند دنبال می‌شود و حتی با وجود این، منابع این کشورها را تحت فشار قرار می‌دهد. ایتالیا بارها اعلام کرده که مایل است کشورهای بیشتری به این برنامه بپیوندند تا هزینه و بار توسعه میان اعضای بیشتری تقسیم شود. بنابراین، اینکه Saab و سوئد به‌تنهایی یک جانشین نسل آینده برای Gripen توسعه دهند، کاری بسیار دشوار و حتی عملاً غیرممکن به نظر می‌رسد.

سوئد برای چندین دهه هواپیماهای رزمی خود را به‌طور مستقل توسعه داده است. فروپاشی برنامه FCAS میان فرانسه و آلمان می‌تواند یک فرصت نجات‌بخش باشد. آلمان در حال بررسی گزینه‌های خود است که از جمله آنها پیوستن به GCAP یا توسعه یک جنگنده جدید با همکاری سوئد و/یا اسپانیا است. اما حتی در این سناریو نیز احتمالاً Saab در مقایسه با ایرباس و MTU Aero Engines آلمان نقش کوچک‌تری خواهد داشت. علاوه بر این، یکی از راه‌های Saab برای حفظ نوعی برنامه مستقل در حوزه هوافضای رزمی، توسعه یک هواپیمای رزمی مشارکتی است.

CCA رده‌بالای Saab

مشخص است که سوئد در حال بررسی امکان توسعه جایگزینی برای Gripen است. با این حال، جزئیات زیادی به‌صورت عمومی منتشر نشده و بخش زیادی از آینده این برنامه ممکن است به تصمیم آلمان بستگی داشته باشد. با این وجود، توسعه یک هواپیمای رزمی مشارکتی پروژه‌ای منطقی به نظر می‌رسد. موانع ورود به این حوزه بسیار کمتر از توسعه یک جنگنده خط مقدم سرنشین‌دار نسل آینده است.

Saab گفته است: «آینده نبرد هوایی فقط به یک هواپیما مربوط نمی‌شود؛ بلکه درباره یک سامانه یکپارچه از سامانه‌هاست. ما مفتخریم که مفهوم خود را برای یک سامانه جنگنده بدون سرنشین آینده ارائه می‌کنیم. این پلتفرم با تکیه بر میراث هوانوردی سوئد، برای فعالیت در کنار هواپیماهای سرنشین‌دار طراحی شده تا حداکثر انعطاف‌پذیری و ایمنی را در محیط‌های به‌شدت مورد مناقشه فراهم کند. این سامانه برای عملیات چندحوزه‌ای و همکاری در حوزه‌های هوایی، زمینی، دریایی، فضایی و سایبری طراحی شده است.»

Saab در حال توسعه این هواپیمای رزمی خودمختار با استفاده از منابع مالی خود است. نکته قابل توجه این است که به نظر می‌رسد Saab بخش بالاتری از طیف توانمندی‌ها را هدف گرفته است. نیروی هوایی آمریکا در حال حاضر با برنامه Increment 1 به دنبال رسیدن به یک راهکار «به‌اندازه کافی خوب» است و سپس به سراغ Increment 2 خواهد رفت. با این حال، نیازمندی‌های اصلی نیروی هوایی آمریکا شامل برد، مقرون‌به‌صرفه بودن و قابلیت از دست رفتن است. یک CCA سوئدی احتمالاً به برد مشابهی نیاز ندارد، زیرا اروپا در مقایسه با منطقه آسیا-اقیانوسیه بسیار کوچک‌تر است. بنابراین ممکن است Saab به دنبال توسعه یک پلتفرم خودمختار توانمندتر و شبیه جنگنده، مانند MQ-28 Ghost Bat، باشد؛ نه پهپادهای خودمختار کوچک و قابل‌مصرف.

Saab روی سه پروژه CCA کار می‌کند

Saab در حال حاضر سه CCA یا ACP مختلف (برنامه‌های رزمی خودکار) را توسعه می‌دهد. ماکتی که در ویدیو به نمایش درآمده، پیشرفته‌ترین نمونه از این سه برنامه یعنی ACP 03 است. با این حال، Saab هم‌زمان روی ACP 01 و ACP 02 نیز کار می‌کند که طبق گزارش Hartpunkt، برای نیروهای مسلح سوئد در نظر گرفته شده‌اند. انتظار می‌رود ACP 01 نخستین پرواز خود را در سال ۲۰۲۷ انجام دهد؛ یعنی حدود ۱۵ ماه پس از زمان نگارش این مطلب در اوت ۲۰۲۶.

این پرواز توانایی Saab در پرتاب موفقیت‌آمیز هواپیماهای بدون سرنشین مجهز به ویژگی‌های پنهانکاری را به نمایش خواهد گذاشت. نکته مهم این است که Hartpunkt می‌گوید انتظار می‌رود این هواپیما از همان موتور GE F414 مورد استفاده در Gripen E/F بهره ببرد. گفته می‌شود ACP 01 از نظر ظاهری شباهت زیادی به طرح 03 خواهد داشت، اما بالک‌های عمودی آن به سمت بیرون متمایل خواهند بود. ACP 02 نمونه متفاوت این خانواده است. این هواپیما نیز از موتور F414 استفاده می‌کند، اما از نظر ظاهری شباهتی به دو نمونه دیگر نخواهد داشت.

بر اساس گزارش‌ها، ACP 02 نخستین پرواز خود را در اواخر دهه ۲۰۲۰ انجام خواهد داد و به‌عنوان یک پلتفرم آزمایشی برای به‌کارگیری تسلیحات و سایر فناوری‌ها مورد استفاده قرار خواهد گرفت. ACP 03 هنوز در مراحل بسیار ابتدایی توسعه قرار دارد و ادامه آن به سفارش احتمالی یک مشتری بستگی دارد. انتظار می‌رود آزمایش‌های پروازی آن در اوایل دهه ۲۰۳۰ آغاز شود که نشان می‌دهد ورود آن به خدمت می‌تواند در اواسط دهه ۲۰۳۰ اتفاق بیفتد.

منبع: روزیاتو