تصاویر| قزلالما؛ جنگنده رادارگریز ترکیه که بدون خلبان پرواز میکند
قزلالما در زبان ترکی به معنای «سیب سرخ» است. این هواگرد رزمی بدون سرنشین، یک پهپاد جتموتور تکموتوره است که از طراحی بال دلتا با پیشبال (کانارد)، دو سکان عمودی مایل و یک محفظه داخلی تسلیحات بهره میبرد.
فرادید| شرکت بایکار اعلام کرد که از ۲۰ سال پیش با هدف ساخت این رؤیا وارد میدان شده است، اکنون جاهطلبانهترین هواپیمای این شرکت وارد مرحله عملیاتی شده است.
به گزارش فرادید، روز پنجشنبه ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶، شرکت بایکار اعلام کرد که پس از تکمیل آزمایشهای پذیرش، نخستین سه فروند جنگنده بدون سرنشین بایراکتار قزلالما را به نیروهای امنیتی ترکیه تحویل داده است.
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، نیز ساعاتی پس از این اعلام، با انتشار پیامی نوشت که این جنگنده «پس از سالها کار و تلاش فراوان» وارد فهرست تجهیزات نیروهای مسلح ترکیه شده است.

بایکار میگوید این تحویل، ترکیه را به نخستین کشوری تبدیل میکند که یک جنگنده بدون سرنشین را وارد فهرست تجهیزات نظامی خود کرده است؛ دستاوردی که این شرکت از زمان نخستین پرواز قزلالما در دسامبر ۲۰۲۲ برای رسیدن به آن تلاش میکرد.
با این حال، نه شرکت بایکار و نه دفتر ریاستجمهوری ترکیه مشخص نکردهاند که کدام شاخه از نیروهای مسلح این جنگندهها را دریافت کرده است. بایکار تنها از عبارت «نیروهای امنیتی» استفاده کرده و روزنامه دیلی صباح نیز گزارش داده است که این شرکت تاریخ دقیق تحویل هواپیماها را اعلام نکرده است.
سه جنگنده زل الما و ۶۰۰ پرواز آزمایشی
به گفته شرکت بایکار، کارزار آزمایشها و آموزشهای پروازی که زمینهساز تحویل این جنگندهها شد، تا زمان تأیید و پذیرش نخستین سه فروند به ۶۰۰ سورتی پرواز رسیده بود. این شرکت با انتشار مطلبی در حساب رسمی خود، این دستاورد را اعلام کرد و در عین حال یاد و خاطره همکارانی را که در این مسیر از دست داده بود و همچنین بنیانگذار فقید خود، اوزدمیر بایراکتار، گرامی داشت.

قزلالما در زبان ترکی به معنای «سیب سرخ» است. این هواگرد رزمی بدون سرنشین، یک پهپاد جتموتور تکموتوره است که از طراحی بال دلتا با پیشبال (کانارد)، دو سکان عمودی مایل و یک محفظه داخلی تسلیحات بهره میبرد.
این جنگنده بهگونهای طراحی شده است که با سطح مقطع راداری پایین پرواز کند، به رادار آرایه فازی فعال الکترونیکی مدل MURAD ساخت شرکت آسلسان مجهز شود و از باندهای پروازی کوتاه استفاده کند. همچنین قرار است در آینده امکان برخاست و فرود آن از ناو تهاجمی آبیخاکی TCG Anadolu فراهم شود.
روزنامه دیلی صباح با استناد به مشخصات منتشرشده این هواگرد، ظرفیت حمل ۱.۵ تن تسلیحات در محفظه داخلی، حداکثر سرعت ۰.۹ ماخ و مداومت پروازی بیش از سه ساعت را برای آن ذکر کرده است.
قزلالما در سبد محصولات بایکار، جایگاهی بهمراتب بالاتر از پهپادهای ملخی بایراکتار TB2 و آکینجی دارد؛ همان پهپادهایی که نام این شرکت را در صنعت پهپادی جهان مطرح کردند.
نمونه اولیه قزلالما روی عرشه پرواز ناو TCG Anadolu در استانبول، آوریل ۲۰۲۳. این جنگنده برای عملیات از باندهای کوتاه و در آینده از روی ناو طراحی شده است.

از تصاویر مفهومی تا انهدام هدف موشکی
برنامه توسعه قزلالما در مقایسه با پروژههای ساخت جنگنده، با سرعت قابل توجهی پیش رفت. شرکت بایکار نخستین تصاویر مفهومی این هواگرد را در ژوئیه ۲۰۲۱ منتشر کرد. نخستین فروند آن در مارس ۲۰۲۲ وارد خط تولید شد و قزلالما سرانجام در ۱۴ دسامبر ۲۰۲۲، در منطقه چورلو واقع در استان تکیرداغ ترکیه، نخستین پرواز خود را انجام داد؛ این اتفاق زودتر از موعد هدفگذاریشده سال ۲۰۲۳ از سوی شرکت رخ داد.
در آوریل ۲۰۲۳، این هواگرد در آرایش پروازی نزدیک با یک فروند پهپاد آکینجی پرواز کرد؛ رویدادی که بایکار آن را نخستین پرواز آرایش نزدیک دو هواگرد بدون سرنشین توصیف کرد.

در همان بهار، قزلالما در نمایشگاه فناوری تکنوفست در استانبول نیز در کنار جنگندههای اف-۱۶ تیم آکروجت سولوترک و تیم نمایش هوایی ستارگان ترکیه به نمایش درآمد.
توسعه و آزمایش تسلیحات این جنگنده در سال ۲۰۲۵ سرعت بیشتری گرفت. در اکتبر همان سال، قزلالما در نخستین آزمایشهای رهاسازی تسلیحات خود، مهمات TOLUN و TEBER-82 را پرتاب کرد. چند هفته بعد نیز سامانه هدفگیری الکترواپتیکی TOYGUN مورد آزمایش قرار گرفت.
سپس در اواخر نوامبر ۲۰۲۵، در سواحل سینوپ و در کنار دریای سیاه، این جنگنده یک موشک هوا به هوای دوربرد فراتر از میدان دید (BVR) مدل GÖKDOĞAN ساخت مؤسسه TÜBİTAK SAGE را به سمت یک هدف جتموتور شلیک کرد. این هدف پیش از شلیک، با رادار MURAD خود قزلالما رهگیری شده بود.
شرکت بایکار این رویداد را نخستین مورد در جهان توصیف کرد که طی آن یک جنگنده بدون سرنشین توانسته است با استفاده از چنین موشکی، یک هدف هوایی جتموتور را مورد اصابت قرار دهد.
تصاویر اختصاصی بایکار از پرواز دو فروند قزلالما در آرایش نزدیک خودکار؛ یکی از دستاوردهای مهم این برنامه در مسیر تحویل جنگندهها در نوامبر ۲۰۲۶.
جنگنده زلالما؛ خودمختاری پروازی و محفظه تسلیحات پنهان
در دسامبر ۲۰۲۵، دو فروند قزلالما با استفاده از قابلیتی که بایکار آن را «خودمختاری هوشمند ناوگان» مینامد، در آرایش نزدیک پرواز کردند. این شرکت، آزمایش مذکور را نخستین نمایش جهانی پرواز دو جنگنده بدون سرنشین با چنین قابلیتی توصیف کرد.
امسال نیز این جنگنده در چارچوب همکاری مشترک لئوناردو و بایکار با عنوان K-SWARM، بهصورت خودمختار در کنار هواپیماهای آموزشی M-346 ایتالیایی پرواز کرد. این آزمایش گامی در مسیر همکاری جنگندههای سرنشیندار و بدون سرنشین در قالب یک آرایش پروازی مشترک به شمار میرود.
وبسایت افتربرنر پیشتر در گزارشی با عنوان «یک خلبان بهتازگی یک پهپاد را از داخل جنگندهای دیگر به پرواز درآورده است» به این آزمایش پرداخته بود.
در ژوئیه ۲۰۲۶، قزلالما با استفاده از موشک مافوق صوت هوا به سطح JET-230 ساخت شرکت روکتسان، یک هدف را مورد اصابت قرار داد.
در اواخر همان ماه، دستاورد دیگری به ثبت رسید که اگرچه کمتر مورد توجه قرار گرفت، اما برای طراحی پنهانکار این جنگنده اهمیت بیشتری داشت: نخستین رهاسازی تسلیحات TEBER-82 و TOLUN از محفظه داخلی بدنه هواپیما. این موضوع پیشتر در گزارشی با عنوان «شلیک پهپاد جنگنده ترکیه از داخل محفظه تسلیحات» بررسی شده بود.
نمای روبهروی نمونه اولیه قزلالما که ورودیهای هوای دوقلو و سکانهای عمودی مایل آن را نشان میدهد؛ ویژگیهایی از طراحی با قابلیت کاهش قابلیت شناسایی راداری. جنگندههای تحویلشده، نمونههای تولیدی جدیدتر با استاندارد عملیاتی هستند.
حمل تسلیحات در داخل بدنه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا آویزگاههای تسلیحاتی و بمبهایی که در زیر بالها قرار میگیرند، امواج راداری را بازتاب میدهند و احتمال شناسایی هواپیما را افزایش میدهند.
تکمیل آزمایشهای رهاسازی تسلیحات از محفظه داخلی، یکی از مراحل ضروری بود که پیش از تحویل یک جنگنده با قابلیت کاهش سطح مقطع راداری به بهرهبردار باید پشت سر گذاشته میشد.

گام بعدی چیست؟
اردوغان تحویل این جنگندهها را یک دستاورد ملی توصیف کرد و در پیامی نوشت که معتقد است نیروهای مسلح ترکیه با استفاده از این هواگرد، «پیروزی پس از پیروزی» به دست خواهند آورد.
بورهانالدین دوران، مدیر ارتباطات ریاستجمهوری ترکیه نیز گفت این اتفاق نشاندهنده توان مهندسی و چشمانداز راهبردی این کشور است.
«امروز روزی تاریخی است؛ روزی که یک رؤیای بزرگ به واقعیت تبدیل میشود.»
قزلالما همچنین محصول صادراتی بعدی شرکت بایکار محسوب میشود. در ماه مه ۲۰۲۶، هالوک بایراکتار، مدیرعامل این شرکت، از امضای یک توافقنامه اولیه برای فروش ۱۲ فروند از این جنگنده به اندونزی خبر داد. بر اساس این توافق، تحویل هواپیماها از سال ۲۰۲۸ هدفگذاری شده و امکان سفارش ۴۸ فروند دیگر نیز در نظر گرفته شده است.

شرکت بایکار اعلام کرده که در سال ۲۰۲۵ با ثبت رکورد ۲.۲ میلیارد دلار صادرات، عملکرد بیسابقهای داشته است. این شرکت همچنین میگوید برای فروش پهپادهای TB2 و AKINCI با ۴۰ کشور قراردادهای صادراتی امضا کرده است.
در حال حاضر، پرسشهای بیپاسخ همچنان همان مواردی هستند که شرکت بایکار درباره آنها توضیحی نداده است: کدام شاخه از نیروهای مسلح ترکیه مسئولیت بهکارگیری سه جنگنده نخست را بر عهده خواهد داشت؟ این هواپیماها از کجا عملیات خواهند کرد و ناوگان قزلالما با چه سرعتی گسترش پیدا میکند؟
با این حال، اصل ماجرا روشن است: یک جنگنده جتموتور بدون کابین خلبان، از مرحله آزمایشهای پروازی عبور کرده و وارد فهرست تجهیزات نظامی یک کشور شده است. این اتفاق بدون تردید توجه تمام نیروهای هوایی جهان را که در حال برنامهریزی برای توسعه هواگردهای همراه بدون سرنشین (Loyal Wingman) هستند، به خود جلب خواهد کرد.