عکس| راز ژنتیکی داوینچی؛ دی‌ان‌ای هنرمند نامدار رنسانس احتمالاً از نقاشی او استخراج شده است

دانشمندان می‌گویند ممکن است برای اولین بار دی‌ان‌ای لئوناردو داوینچی را از یک اثر نقاشی مربوط به دوران رنسانس استخراج کرده باشند.

دی‌ان‌ای جزئی استخراج‌شده در یک اسکچ با مداد قرمز به نام «کودک مقدس» پنهان بوده است که برخی باور دارند به دست خود داوینچی کشیده شده است. این DNA با مواد ژنتیکی بازیابی‌شده از نامه‌ای از قرن پانزدهم که توسط فروزینو دی سر جووانی داوینچی، پسرعموی آنتونیو داوینچی، پدربزرگ لئوناردو نوشته شده بود، دارای برخی شباهت‌ها است.

به طور خاص، اسکچ کودک مقدس و نامه هردو حاوی توالی‌های کروموزوم Y هستند که با یک «هاپلوگروپ» یا خط ژنتیکی مشترک در توسکانی (محل تولد لئوناردو داوینچی) مطابقت دارند. چارلی لی، ژنتیک‌دان در آزمایشگاه جکسون که در مطالعه مشارکت نداشته، می‌گوید از آنجایی که توالی‌های کروموزوم Y تقریباً بدون تغییر از پدر به پسر منتقل می‌شوند، بازیابی این توالی‌ها «نقطه شروع بسیار خوبی» برای پژوهشگرانی است که می‌خواهند دی‌ان‌ای لئوناردو داوینچی را بازسازی کنند.

بااین‌حال، برخی کارشناسان باور ندارند که لئوناردو داوینچی خود «کودک مقدس» را کشیده باشد و می‌گویند احتمالاً یکی از شاگردانش این طرح را کشیده است. درنتیجه،‌ معلوم نیست آیا دی‌ان‌ای به‌دست‌آمده از این نقاشی واقعاً متعلق به خود داوینچی است یا خیر. این ماده‌ی ژنتیکی ممکن است متعلق به یکی از شاگردان او یا هر تعداد نگهبان با ریشه‌ی توسکانی باشد که در طول سال‌ها با این نقاشی سروکار داشته‌اند.

پژوهشگران می‌خواهند دی‌ان‌ای داوینچی را بازسازی کنند تا به اعتبارسنجی برخی از آثار هنری او کمک کنند. برخی کارشناسان همچنین پیشنهاد می‌کنند که ماده‌ی ژنتیکی این دانشمند ایتالیایی ممکن است عوامل بیولوژیکی توانایی‌های استثنایی هنری و دیگر توانایی‌های او، مانند بینایی بهتر از حد معمول را آشکار کند.

این شرایط دانشمندان را ناچار کرده است تا تلاش کنند DNA را از آثار هنری داوینچی استخراج کنند. این کار نیز ساده نیست: برخی آثار قابل دسترسی نیستند و بعضی دیگر، مانند «مطالعه پاهای جلویی اسب»، هیچ ردپایی از دی‌ان‌ای انسانی ندارند. تا به امروز، «کودک مقدس» تنها اثر نقاشی نسبت داده‌شده به لئوناردو داوینچی است که دی‌ان‌ای انسانی را دربردارد؛ اما اصالت این اثر مورد بحث است

مشکل دیگر این است که محل دفن کاترینا دی مئو لیپی، مادر داوینچی ناشناخته است. او وقتی لئوناردو را به دنیا آورد نوجوان و خدمتکار بود. اگر بقایای او پیدا شود، دی‌ان‌ای میتوکندریایی‌اش می‌تواند با نقاشی کودک مقدس مقایسه شود. دی‌ان‌ای میتوکندریایی از مادر به فرزند منتقل می‌شود و معمولاً نسبت به دی‌ان‌ای کروموزومی، روی اشیاء مقدار بیشتری از خود بر جای می‌گذارد.

دی‌ان‌ای میتوکندریایی نسبت به دی‌ان‌ای کروموزومی روی اشیاء راحت‌تر پیدا می‌شود؛ زیرا تعداد آن در سلول‌ها خیلی بیشتر است. دی‌اِن‌اِی کروموزومی در هسته سلول قرار دارد و هر سلول فقط دو نسخه از آن دارد، یکی از مادر و یکی از پدر. اما دی‌ان‌ای میتوکندریایی در میتوکندری‌ها قرار دارد و هر سلول صدها تا هزاران میتوکندری دارد و هر میتوکندری چند نسخه از دی‌ان‌ای خودش را دارد. بنابراین وقتی سلول‌ها روی یک شیء می‌ریزند، دی‌ان‌ای میتوکندریایی خیلی بیشتر از دی‌ان‌ای کروموزومی روی آن باقی می‌ماند و شانس یافتنش بالاتر است.

دانشمندان همچنین اجازه‌ی دسترسی به آرامگاه پدر داوینچی در فلورانس را ندارند. در آنجا شاید می‌شد دی‌ان‌ای کروموزوم Y پیدا کرد تا با طراحی کودک مقدس مقایسه شود. خود داوینچی هم فرزندی نداشت؛ زیرا هرگز ازدواج نکرد. بنابراین، یکی از گزینه‌های باقی‌مانده پیداکردن دیگر بستگان مرد خانواده داوینچی و مقایسه توالی‌های کروموزوم Y آن‌ها با نمونه کودک مقدس است.

در حال حاضر، پژوهشگران سه استخوان را که از آرامگاه خانوادگی در ایتالیا، محل دفن پدربزرگ لئوناردو به دست آمده‌اند، بررسی می‌کنند و همچنین از بازماندگان زنده‌ی شناخته‌شده نمونه دی‌ان‌ای می‌گیرند. آن‌ها همچنین درحال بررسی دی‌ان‌ای یک دسته مو هستند که سال ۱۸۶۳ در آمبرویز پیدا شد و ممکن است از ریش لئوناردو داوینچی باشد.

دانشمندان امیدوارند یافته‌هایشان مقامات را قانع کند تا اجازه دهند آثار بیشتری از داوینچی برای نمونه‌گیری بررسی شوند. برای مثال، همان طور که دومنیکو لورنزا، تاریخ‌نگار هنر در دانشگاه کالیاری می‌گوید دفترچه‌ی ۷۲ صفحه‌ای مشاهدات به نام کدکس لستر (دفترنامه لستر) اثر انگشتی دارد که تقریباً مطمئناً متعلق به داوینچی است و گزینه خوبی برای نمونه‌گیری به شمار می‌رود.

یافته‌های پژوهش هنوز داوری همتا نشده و در پایگاه داده بایوآرکایو منتشر شده است.