یونسکو برای پیگیری حمله به میراث تاریخی ایران چه اقدامی انجام داده است؟

رئیس کمیته ملی موزه‌های ایران مدیر ایکوم ایران گفت: سازمان ایکوم پیش‌ از این با کمیسیون ملی یونسکو در ارتباط بوده و در طول این مدت به‌صورت فعال در چارچوب ایکوم فعالیت می‌کرد. اگرچه این نهاد یک سازمان غیردولتی است و می‌تواند به‌صورت مستقل عمل کند، اما با توجه به شرایط پیش‌آمده، لازم دانسته است که همچون یک تیم هماهنگ عمل می‌کند.

منیر خلقی اظهار کرد: در ایام جنگ تحمیلی با دشمنان متخاصم آمریکایی - صهیونی به‌صورت مستمر با دوستان سازمان در ارتباط بودیم. اقدامات ما از طرف ایکوم شامل چند مورد بود؛ مکاتبه با شورای بین‌المللی موزه‌ها، بلافاصله پس از درگیرشدن کاخ گلستان، انجام شد و نامه‌ای به آن‌ها ارسال و موضوع را اعلام کردیم. 

وی افزود: یونسکو را به محکوم‌کردن این اتفاق دعوت کردیم و پس از آن ارزیابی از خسارات وارده به کاخ گلستان انجام شد. اگرچه ایکوم ارتباط نزدیکی با این موضوع نداشت، اما ما گزارش خسارات را برای کمیسیون ملی یونسکو و ایکوم ارسال کردیم تا به‌عنوان سندی مستند باقی بماند. اگرچه این نهاد یک سازمان غیردولتی است و می‌تواند به‌صورت مستقل عمل کند، اما با توجه به شرایط پیش‌آمده، لازم دانسته است که همچون یک تیم هماهنگ عمل کند.

رئیس ایکوم در ایران بیان کرد: مدیرکل میراث جهانی یونسکو در مصاحبه‌ای، حملات وحشیانه به ایران را به‌صراحت محکوم کرده، همچنین شورای بین‌المللی موزه‌ها بیانیه‌ای صادر کرده است. در حال حاضر، یونسکو در هماهنگی با نهادهای بین‌المللی دیگر، بازخوردها و فیدبک‌های مربوطه را دریافت می‌کند. 

خلقی تصریح کرد: یونسکو و نهادهای مرتبط با آن، هماهنگ شده و اعلام کرده‌اند که بر پایه مشورت با سازمان‌های غیردولتی مانند «ایکوم» یا «ایکوموس»، به این نتیجه رسیده‌اند که این اتفاق رخ‌داده و بیانیه‌ای صادر کرده‌اند، بنابراین اقداماتی از طرف یونسکو و «ایکوم» انجام شده است. 

وی در خصوص عمل کرد یونسکو به‌خاطر شرایط موجود توضیح داد: عموماً سازمان‌های بین‌المللی سعی می‌کنند تا شرایط برای آن‌ها روشن شود، اما در عین حال نمی‌خواهند جانب‌داری نشان دهند و طرف خاصی را بگیرند؛ زیرا این کار می‌تواند بی‌طرفی آن‌ها را زیر سؤال ببرد. به همین دلیل، گاهی اوقات می‌گویند: «ما به کشورهای متخاصم و آن‌هایی که درگیر هستند توصیه می‌کنیم که مراقب باشند تا به آثار جهانی نیز آسیب نرسد».  

رئیس سازمان جهانی ایکوم در ایران تأکید کرد: مطلع هستم که در همان بیانیه‌ای که از مرکز میراث جهانی یونسکو صادر شده، به‌طور مشخص به «چهل‌ستون» و «کاخ گلستان» اشاره شده و این موارد را نیز مورد تأیید قرار داده‌اند. 

خلقی ادامه داد: در موقع صدور بیانیه ما به این نکته اشاره کردیم که مواردی که تا کنون رخ داده‌اند، شامل آسیب‌های وارده به کاخ گلستان و چهل‌ستون می‌شود. علاوه بر این، از سوی «سپر آبی» نیز بیانیه‌ای دیگر صادر شده بود که دقیقاً به همین موضوع اشاره کرده و اعلام می‌کند که حتی آمادگی ارائه کمک را دارند، بنابراین یونسکو در این واقعه سکوت نکرده و بیانیه‌های خود را صادر کرده است. 

وی گفت: در این مدت، نماینده‌ای در یونسکو داشتیم که ۱۵ روز با ما در ارتباط بود. من شخصاً با بخش میراث‌فرهنگی، وزارت خارجه و کمیسیون ملی یونسکو همکاری می‌کردم، بنابراین هر نامه‌ای که از طرف ش(ایکوم) می‌فرستادیم، رونوشت آن را نیز برای این نهادها می‌فرستادیم تا در جریان باشند. در این مسیر، حمایت و همکاری دوستان عزیز از کمیسیون ملی یونسکو، وزارت خارجه و وزارت میراث‌فرهنگی بسیار ارزشمند بود؛ آن‌ها در ارسال اطلاعات و اسناد به ما کمک کردند. 

رئیس سازمان جهانی ایکوم در ایران خاطرنشان کرد: در حال حاضر، به دلیل قطع اینترنت و نبود دسترسی به شبکه‌های بین‌المللی، ما نمی‌توانیم به‌صورت مستقیم ارتباط برقرار کنیم. تنها راهی که باقی‌مانده است، استفاده از مراجع دولتی و رسانه‌ها است که دسترسی به اینترنت دارند یا بهره‌گیری از راهکارهای دیگر برای انتقال صدای ما به خارج از کشور. 

خلقی با اشاره به نقش یونسکو بیان کرد: در شرایطی که هم‌اکنون با آن مواجه هستیم، می‌توان به نقش یونسکو در چارچوب کنوانسیون‌های زمان جنگ اشاره کرد. برای مثال، اگر بخواهیم بگوییم «صلیب سرخ چه اقداماتی می‌تواند انجام دهد»، می‌بینیم که بخشی از این اقدامات در چارچوب کنوانسیون‌های مربوط به زمان جنگ قرار می‌گیرد. 

وی افزود: تنها کنوانسیونی که به‌طور خاص به زمان جنگ مربوط می‌شود، کنوانسیون لاهه ۱۹۵۴ (Convention of The Hague 1954) است. این معاهده که بخشی از معاهدات ژنو و حقوق بشردوستانه را تکمیل می‌کند، نخستین کنوانسیونی است که پس از تأسیس یونسکو به تصویب رسیده و هدف آن حفاظت از اموال تاریخی ‑ فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه است.

رئیس ایکوم در ایران تصریح کرد: کنوانسیون لاهه ۱۹۵۴ دو پروتکل الحاقی دارد که چارچوب فعالیت‌های یونسکو را برای حفاظت از میراث‌فرهنگی در زمان جنگ به‌طور کامل مشخص می‌سازند. سایر کنوانسیون‌های یونسکو عمدتاً به زمان صلح مربوط می‌شوند و به طور مستقیم به شرایط جنگ نمی‌پردازند.

خلقی توضیح داد: نکته‌ای که باید به آن توجه کنیم این است که کنوانسیون‌های مربوط به زمان صلح و همان کنوانسیون زمان جنگ، هر دو می‌گویند میراث‌فرهنگی که به‌عنوان «میراث مشترک بشری» ثبت شده است، مانند چهل‌ستون یا میدان نقش‌جهان دیگر فقط متعلق به حوزه فرهنگی یک کشور(مثلاً ایران) نیست، بلکه به تمام بشریت تعلق دارد. 

وی ادامه داد: در دهه گذشته، یونسکو در مواردی چون سوریه و عراق مواضع بسیار محکمی اتخاذ کرد. سازمان ملل نیز قطعنامه‌ها و مصوبه‌هایی صادر کرد که به‌خصوص به تخریب‌های ناشی از داعش بر میراث‌فرهنگی سوریه و به تخریب موشک‌ها بر بنا «بودای بامیان» اشاره داشت. این اسناد، به‌عنوان یک چارچوب قانونی، جرم‌انگاری هر گونه آسیب به میراث‌ فرهنگی و میراث جهانی را به صورت واضحی مقرر می‌کردند. 

رئیس ایکوم در ایران تأکید کرد: به همین دلیل، تمام حوادثی که هم‌اکنون در حال وقوع هستند، می‌توانند در آینده به‌عنوان سندی مستند مورد استفاده قرار گیرند؛ چرا که این اسناد نشان می‌دهند هر تخریبی که به میراث جهانی وارد شود، نقض قوانین بین‌المللی محسوب می‌شود. 

خلقی بیان کرد: در صورتی که اتفاقاتی رخ داده باشد و ما آن‌ها را به یونسکو گزارش و پیگیری کنیم، می‌توان این تخلفات را به‌عنوان جنایت‌های جنگی و نقض فرهنگی مطرح کرد. این جنایت‌های جنگی توسط دیوان بین‌المللی کیفری(ICC) قابل پیگیری هستند، زیرا یونسکو به‌طور مستقیم به تخلفات کشورها در این حوزه وارد نمی‌شود و صلاحیت این کار را ندارد. 

وی با اشاره به صلاحیت رسیدگی به جرائم بین‌المللی در دادگاه بین‌المللی توضیح داد: رسیدگی به جرائم جهانی مختص دیوان بین‌المللی دادگستری(ICJ) است که وابسته به سازمان ملل و یکی از ارکان آن به شمار می‌آید، همچنین دیوان بین‌المللی کیفری (ICC) که به‌طور مشخص به جرائم جنگی، جنایت‌های علیه بشریت، نسل‌کشی و سایر جرائم حوزه بین‌الملل می‌پردازد. 

رئیس کمیته ملی موزه‌های ایران خاطرنشان کرد: یونسکو نمی‌تواند به‌صورت مستقیم بگوید «اسرائیل مجرم است» یا «آمریکا مجرم است»؛ زیرا این سازمان اجازه انتشار چنین بیانیه‌ای را ندارد. در واقع، هم اسرائیل و هم آمریکا در حال حاضر عضو یونسکو نیستند؛ آمریکا دو سال پیش از یونسکو خارج شد. به‌خاطر مسئله غزه و با این اتهام که یونسکو یک سازمان سیاسی است؛ چون در مورد غزه موضع‌گیری کرده است.

خلقی با اشاره به این که یونسکو نمی‌تواند جانب‌داری از کشوری در این مورد کند، تأکید کرد: این مسئله طبیعتاً قابل‌درک است؛ چرا که ما نیز درگیر این وضعیت هستیم و برخی از کشورهای همسایه نیز به‌گونه‌ای «آتش‌بیار» عمل می‌کنند. اگر یونسکو به‌سرعت موضع روشنی اتخاذ کند، ممکن است آن کشورهایی که در حال حاضر در وضعیت «آتش‌بیار» قرار دارند، خواستار اتخاذ موضعی متفاوت شوند؛ این امر می‌تواند ماهیت وضعیت یونسکو را دچار نوسان کند. به همین دلیل، در چنین شرایطی یونسکو ممکن است نتواند بیش از این، بیانیه‌ای صادر کند یا به‌صورت فعال در این موضوع گام بردارد.

منبع: ایسنا